منبر جای تسویه‌حساب سیاسی نیست

بامدادجنوب_مریم خوئینی

در روزهایی که جامعه بیش از هر زمان دیگری به آرامش، گفت‌وگو و همبستگی نیاز دارد، طرح برخی اظهارات سیاسی از تریبون‌های مذهبی بار دیگر بحث درباره مرز میان فعالیت سیاسی و حفظ قداست مجالس دینی را به صدر توجه افکار عمومی آورده است. انتشار ویدئویی از سخنانی که در یکی از مراسم عزاداری خطاب به رئیس‌جمهور مطرح شد، واکنش‌های متفاوتی را در میان فعالان سیاسی و رسانه‌ای برانگیخت؛ واکنش‌هایی که محور مشترک بسیاری از آن‌ها، تأکید بر لزوم پاسداشت حرمت منبر، رعایت اخلاق سیاسی و پرهیز از ادبیاتی بود که می‌تواند به تشدید شکاف‌های اجتماعی بینجامد.

در همین راستا سخنگوی وزارت کشور علی زینی‌وند درباره تهدید رئیس‌جمهور از سوی یکی از مداحان گفت: قطعا شوخی بوده است اما استفاده از این نوع ادبیات از تریبون‌هایی که به مناسبت ماه محرم برگزار می‌شوند، شایسته و قابل قبول نیست. زینی‌وند یادآور شد که رئیس‌جمهور به‌عنوان دومین مقام اجرایی کشور، شخصیتی است که حتی مقام معظم رهبری هم در پیام‌ خود بر حسن نیت و دلسوزی ایشان تأکید کرده‌اند. از این‌رو، به‌کارگیری چنین ادبیاتی در کشور مناسب نیست.

مدیرکل روابط عمومی نهاد ریاست جمهوری حبیب عباسی نیز در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با انتقاد از طرح تهدید علیه رئیس‌جمهور از تریبون عزاداری، این اقدام را نه صرفاً متوجه یک شخص، بلکه بی‌احترامی به رأی میلیون‌ها شهروند و مغایر با شأن مجالس اهل‌بیت(ع) دانست.

احمد فاطمی نماینده مجلس شورای اسلامی نیز در گفت‌وگو با ایسنا در واکنش به تهدید رئیس‌جمهور از سوی یک مداح گفت: باید مدعی‌العموم اظهارات موهن این مداح را پیگیری کند.

فاطمی با اشاره به پیام راهبردی رهبر انقلاب اسلامی درباره روند مذاکرات و توافق اخیر پایان جنگ، یادآور شد: پیام رهبری حجت را بر همه تمام کرد. ایشان با اینکه فرمودند علی‌الاصول نظر دیگری داشتند، اما در نهایت این یادداشت تفاهم را تائید کردند و اجازه دادند هم مذاکره انجام شود و هم تفاهم‌نامه امضا کنند.

وی تأکید کرد: هر صدایی که موجب اختلاف، انشقاق و تشتت در صفوف متحد ملت شود، بازی در زمین دشمن و برخلاف مصالح ملی است؛ فرقی هم نمی‌کند این اظهارات و رفتارها از سوی چه فرد یا مقامی مطرح می‌شود. اگر این توهین‌ها، اهانت‌ها و هتک حرمت‌ها جمع نشود، بدون تردید این بداخلاقی‌ها در جامعه نهادینه خواهد شد که خطرناک است.

این موضع، بار دیگر این پرسش را پیش روی افکار عمومی قرار داده است که آیا منبرهای مذهبی باید محل تسویه‌حساب‌های سیاسی باشند یا آنکه رسالت اصلی آن‌ها تقویت اخلاق، وحدت و همدلی در جامعه است؟

منبر؛ از روشنگری تا تندروی

سید حسین جعفری، استاد علوم سیاسی و جامعه‌شناسی دانشگاه‌های استان بوشهر‌ در گفت‌وگو با بامدادجنوب در خصوص نقش تاریخی منبر در گذشته گفت: منبر در تاریخ اسلام، از همان عصر نبوی، جایگاهی برای تبلیغ دین، تربیت اخلاقی و  روشنگری در برابر ظلم بوده است.

وی با بیان اینکه منبر، رسانه‌ای فراگیر برای حفظ هویت اسلامی و دعوت به تقوا بوده است، افزود: در سیره ائمه اطهار (ع) و علمای بزرگ، منبر هرگز به میدان تسویه حساب‌های شخصی یا جناحی تبدیل نشد. حتی در تلخ‌ترین مقاطع سیاسی مثل دوران خفقان اموی و عباسی، خطابه‌های آتشین اهل بیت (ع) معطوف به دفاع از حق و افشای ظلم بود، نه هتک حرمت شخصیت‌های جامعه اسلامی.

جعفری تأکید کرد: منبر باید محل وحدت، دعوت به اخلاق و اصلاح ذات‌البین باشد. استفاده از این جایگاه مقدس برای نزاع‌های سیاسی تند و توهین‌آمیز است.

وی درباره تاثیر این نوع اظهارات بر اعتماد عمومی و دیگر فرایند‌های سیاسی، گفت: از منظر جامعه‌شناسی سیاسی، این نوع توهین‌ها مصداق عینی بحران مشروعیت‌سازی است. وقتی یک تریبون دینی، رئیس‌جمهور منتخب مردم را که بر اساس سازوکار قانونی نظام رأی آورده مورد هتاکی قرار می‌دهد، پیام خطرناکی به افکار عمومی مخابره می‌شود. اول، این پیام را القا می‌کند که رأی مردم ارزشی ندارد و می‌توان بالاترین مقام اجرایی کشور را به سخره گرفت. دوم، سرمایه اجتماعی نظام را تحلیل می‌برد چرا که مشارکت‌جویان در انتخابات احساس می‌کنند نتیجه رأی‌شان مورد احترام برخی جریان‌های دارای تریبون قرار نمی‌گیرد. سوم، اعتماد به بی‌طرفی نهادهای دینی را خدشه‌دار می‌کند. در بلندمدت، این رفتارها به کاهش مشارکت انتخاباتی و افزایش شکاف میان حاکمیت و ملت دامن می‌زند.

این فعال سیاسی اصلاح طلب در پاسخ به این سوال که در شرایط فعلی کشور، چنین تهدیدهایی از تریبون عمومی چه پیامدهایی برای وحدت ملی و انسجام اجتماعی دارد؟ گفت: کشور امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند همبستگی ملی و  وفاق اجتماعی است. تنش‌های اقتصادی، فشارهای بین‌المللی، و تهدیدات خارجی ایجاب می‌کند که نخبگان جامعه به جای دامن زدن به گسل‌های سیاسی، منادی انسجام باشند. وقتی از تریبون مسجد، رئیس‌جمهور مستقر تهدید می‌شود، عملاً شکاف ملت- دولت تعمیق می‌یابد.

جعفری با بیان اینکه خشونت کلامی، بسترساز خشونت‌های ساختاری و حتی فیزیکی در جامعه می‌شود، افزود: دشمنان خارجی نیز از این چندصدایی‌تخریبی بهره‌برداری رسانه‌ای می‌کنند.

وی گفت: به فرموده رهبر معظم انقلاب، منبرها باید پایگاه هدایت، اخلاق و وحدت باشند. توهین به رئیس‌جمهور اسلامی ایران، آن هم در مسجد و بر فراز منبر، نشانه انقلابی‌گری نیست‌، بلکه مصداق روشن تندروی است. عالمان حقیقی و مداحان متعهد باید سینه به سینه از قداست منبر دفاع کنند و اجازه ندهند این سنگر رفیع، سنگر کوبیدن نیروهای وفادار به انقلاب و نظام شود.