ایران به دنبال مدیریت تنگه هرمز است نه بستن آن

بامدادجنوب:‌ ایران پس از اینکه درگیر جنگ شد، تصمیم گرفت برای نشان دادن اراده قاطع خود در مقابل تجاوزگران، بر رفت و آمدها در تنگه هرمز محدودیت اعمال کند؛ اقدامی که در تاریخ سیاسی و نظامی کشورمان کم‌سابقه است. چراکه تنگه هرمز، به عنوان یکی از راه‌های حیاتی انتقال نفت جهان، در حقیقت نه تنها یک مسیر اقتصادی بلکه یک نقطه استراتژیک در معادلات جهانی به شمار می‌رود. بر این اساس می‌توان گفت اقدام ایران در ممانعت از حرکت نفتکش‌ها و کشتی‌هایی که متعلق به متجاوزان به ایران و متحدان آن‌ها باشد، نشان‌دهنده عزم راسخ کشور برای مقابله با هرگونه تهدید خارجی است.

این اقدام به سرعت در سطح جهانی بازتاب یافت و نگرانی‌های فراوانی را در میان قدرت‌های بزرگ به وجود آورد. اعمال محدودیت در حرکت کشتی‌ها و نفتکش‌ها در تنگه هرمز، که پیش از این تنها به عنوان یک تهدید جدی در محافل سیاسی و رسانه‌ای مطرح می‌شد، حالا به عرصه عمل و میدان منتقل شد. به باور بسیاری ایران با این اقدام، بار دیگر نشان داد که در برابر هرگونه تجاوز به حاکمیت و امنیت ملی خود، ایستادگی خواهد کرد.

در همین راستا علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در این خصوص در حساب خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تنگه هرمز یا تنگه گشایش است برای همه؛ یا تنگه تنگناست برای جنگ‌طلبان». سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان نیز در گفت‌وگو با شبکه Ms now گفت: «تنگه هرمز تنها برای نفتکش‌ها و کشتی‌هایی بسته شده که متعلق به دشمنان ما هستند؛ یعنی کسانی که علیه ما حمله می‌کنند و متحدان آن‌ها. دیگران آزادند که عبور کنند، هرچند بسیاری از آن‌ها به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی ترجیح می‌دهند عبور نکنند و این مسأله ارتباطی به ما ندارد. در عین حال نفتکش‌ها و کشتی‌های زیادی همچنان از تنگه هرمز عبور می‌کنند. بنابراین می‌توانم بگویم این تنگه بسته نشده است؛ بلکه تنها برای کشتی‌ها و نفتکش‌های آمریکایی و اسرائیلی بسته است، نه برای دیگران».

تنگه هرمز موقعیت ژئو‌استراتژیک به ایران داده است

مجید دهقانیان استاد دانشگاه و پژوهشگر جغرافیای سیاسی و ژئوپلتیک در گفت‌وگو با بامدادجنوب درباره اهمیت تنگه هرمز گفت: یکی از موقعیت‌های جغرافیایی خدادادی ایران، تنگه هرمز است که یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های انرژی جهان است. حدود یک‌سوم نفت صادراتی دنیا از آن عبور می‌کند و موقعیت ژئو‌استراتژیک ایران را منحصر‌به‌فرد ساخته است.

وی افزود: کنترل یا حتی حضور مؤثر ایران در این تنگه، به معنی داشتن نفوذی مستقیم بر امنیت انرژی جهانی و مسیرهای دریایی بین‌المللی است. این موقعیت باعث شده که هر تحول امنیتی یا سیاسی در اطراف آن، تأثیر فوری بر بازار جهانی نفت و تصمیم‌گیری قدرت‌های بزرگ بگذارد.

وی یادآور شد: همان‌طور که می‌دانید رژیم حقوقی تنگه هرمز، عبور ترانزیت است یعنی عبور پیوسته و سریع کشتی‌های تجاری و غیره. ایران سال‌ها حامی و پشتیبان ایده صلح هرمز بوده است و در این زمینه هم کوتاهی نکرده و حتی متحمل هزینه‌های زیادی نیز شده است. اما در شرایطی که فشار نظامی علیه ایران افزایش یافته و دولت ساحلی تنگه مورد تجاوز قرار گرفته است، این کشور می‌تواند در این خصوص دست به تدابیر احتیاطی بزند.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: جالب این است که کنوانسیون حقوق دریاها در این خصوص یعنی زمانی که کشور ساحلی تنگه مورد تجاوز قرار بگیرد سکوت کرده است و این سکوت می‌تواند تفاسیر زیادی را به همراه داشته باشد. به همین دلیل است کنوانسیون تا کنون هیچ بیانیه‌ای ضد ایران نداشته است، بنابراین مدیریت هوشمندانه تنگه هرمز می‌تواند در قالب اهرم بازدارندگی متوازن عمل کند.

ایران تنگه را نبسته است
دهقانیان درباره ارزیابی خود از شرایط منطقه پس از اقدام نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران و مواضع کشورهای عربی در این جنگ، گفت: ایران آشکارا تهدید به بستن تنگه نکرده است، بلکه درحال نمایش توان کنترل هدفمند عبور و مرور، افزایش هزینه ریسک برای دشمنان، و تنظیم سیاست عبور بر اساس شرایط امنیتی و جنگی خود است. واقعیت این است که برای سال‌ها کشورهای عربی به هشدارهای ایران توجه کافی نداشتند. اقدام نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران منطقه را وارد مرحله‌ای از بحران چندلایه کرده است از یک‌سو افزایش ناامنی در خلیج فارس و دریای عمان، و از سوی دیگر قطبی‌شدن فضای سیاسی میان کشورهای عربی.

وی افزود: بسیاری از دولت‌های عربی، اگرچه در ظاهر خواهان کاهش تنش هستند، اما در عمل میان وابستگی امنیتی به آمریکا و ترس از گسترش درگیری به قلمرو خود گرفتار شده‌اند. این وضعیت ممکن است برخی را به سمت موضع احتیاط و میانجی‌گری سوق دهد و برخی دیگر را به حمایت پنهان از حملات. اما واقعیت میدانی این است که کشورهای عربی آن‌گونه که می‌گفتند عمل نکردند و طبیعی است که آن‌گونه تمایل دارند با آن‌ها برخورد نخواهد شد و این حق ایران است.
دهقانیان در خصوص واکنش‌ها نسبت به محدودیت رفت و آمد در تنگه هرمز گفت: طبیعی است که هرگونه محدودیت در عبور و مرور از تنگه هرمز به سرعت واکنش‌های جهانی را برمی‌انگیزد، زیرا امنیت انرژی برای اقتصادهای بزرگ حیاتی است. از منظر بین‌المللی، ایجاد محدودیت حتی محدود یا موقت، به عنوان یک اقدام فشار سیاسی و هشدار راهبردی درک می‌شود نه صرفاً عملی نظامی. کشورهایی مانند آمریکا و متحدان نفت‌خری خاور دور احتمالاً واکنش نشان می‌دهند، اما در سطحی عمیق‌تر، چنین فشارهایی می‌تواند آن‌ها را به سمت میانجی‌گری و کاهش فعالیت‌های تهاجمی علیه ایران سوق دهد. بنابراین، واکنش‌ها ترکیبی از نگرانی، محکومیت و تمایل برای کنترل بحران خواهد بود همان‌گونه که هدف اصلی ایران نیز حفظ بازدارندگی از طریق افزایش وزن تصمیم‌گیری خود در معادلات جهانی است.
تنگه هرمز، یک آبراهه باریک و حیاتی است که خلیج فارس را به دریای عمان و در نهایت به اقیانوس هند متصل می‌کند. این تنگه در طول تاریخ، به عنوان یکی از مهم‌ترین نقاط استراتژیک جهان شناخته شده است. عرض تنگه هرمز در باریک‌ترین نقطه‌اش تنها حدود ۵۲ کیلومتر اما تأثیر آن بر تحولات جهانی به مراتب گسترده‌تر از ابعاد فیزیکی آن است. از آنجا که بیش از یک سوم از نفت جهانی از این آبراه عبور می‌کند، تنگه هرمز به عنوان شاهرگ حیاتی برای تجارت جهانی انرژی شناخته می‌شود. تنگه هرمز همواره مورد توجه قدرت‌های بزرگ جهانی بوده است. در دوران باستان، این تنگه نقش مهمی در روابط تجاری میان کشورهای حاشیه خلیج فارس، هند، و شرق آفریقا ایفا می‌کرد. در قرون اخیر نیز، همواره در بحران‌ها و جنگ‌های جهانی، تنگه هرمز به‌عنوان نقطه‌ای حساس در منازعات سیاسی و اقتصادی مطرح بوده است. از جنگ‌های نفتی تا تحریم‌ها و مناقشات میان قدرت‌های جهانی، این تنگه همواره مرکز توجه قرار داشته است.

اهمیت تنگه هرمز تنها در بُعد اقتصادی خلاصه نمی‌شود. این آبراه استراتژیک همچنین از منظر امنیتی و نظامی در دنیای امروز از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. کنترل یا تهدید به بستن این تنگه، می‌تواند اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد و حتی به بحران‌های سیاسی و نظامی گسترده‌ای در سطح منطقه‌ای و جهانی منجر شود. به همین دلیل، تنگه هرمز همواره در کانون توجه ایران و دیگر بازیگران جهانی قرار دارد، چرا که قدرت نفوذ در این منطقه می‌تواند به معنای تسلط بر بخشی از جریان انرژی و امنیت جهانی باشد.