جزئیات اجرای طرح پزشکی خانواده در استان بوشهر

بامدادجنوب_داود علیزاده

با نزدیک شدن به زمان اجرای سراسری طرح «پزشکی خانواده و نظام ارجاع» در کشور، ابعاد تازه‌ای از این برنامه ملی توسط وزارت بهداشت تبیین و تشریح شده است؛ طرحی که هدف آن، ساماندهی مسیر دریافت خدمات سلامت، کاهش هزینه‌های درمانی مردم، افزایش دسترسی عادلانه به پزشکان و مدیریت منطقی‌تر منابع نظام سلامت است. در همین راستا، گفت‌وگویی ترتیب داده‌ایم با دکتر عیسی صفوی، رئیس فاما (کمیته فرهنگ‌سازی، اطلاع‌رسانی و مشارکت اجتماعی طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع) در استان بوشهر تا جزئیات اجرای این طرح، نحوه ارائه خدمات به مردم در سطوح مختلف، شیوه نوبت‌دهی و ارجاع بیماران و همچنین زیرساخت‌های فنی و انسانی فراهم‌شده برای اجرای آن را از زبان ایشان جویا شویم.

آقای دکتر، چشم‌انداز اجرای برنامه پزشکی خانواده و نحوه ارائه خدمات در سطح یک این طرح چیست؟

طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع از اول مهرماه ۱۴۰۵ در تمام دانشگاه‌های علوم پزشکی اجرا می‎شود. در سطح یک پزشکی خانواده به ازای هر سه هزار نفر در مناطق شهری یک پزشک خانواده به همراه دو مراقب سلامت فعالیت می‎کنند و خدماتی از جمله مراقبت‌های اولیه، تغذیه، سلامت روان و دندانپزشکی ارائه می‌شود. زمانی که مردم از مسیر نظام ارجاع برای دریافت خدمات درمانی اقدام کنند تا چهار نوبت ویزیت اول در سطح یک رایگان است و اگر نیاز به خدمات سطح دو پیدا کنند، فقط فرانشیز ۱۵ درصدی دولتی برای ویزیت، دارو و آزمایش‌ها را پرداخت خواهند کرد.

با توجه به تجربیات گذشته، چه تمهیداتی برای موفقیت این دوره از اجرای پزشکی خانواده اندیشیده شده است؟

از بدو تأسیس وزارت بهداشت تاکنون، هیچ‌ وقت اجرای برنامه پزشکی خانواده تا این حد علمی، مبتنی بر شواهد و با سرعت مناسب پیش نرفته بود. حدود دو دهه گذشته برنامه نظام شبکه و پزشکی خانواده در روستاها اجرا شده است، اما مسیر این برنامه به ساکنین شهرها نرسید. به همین دلیل برای اجرای درست این طرح، جلسات کارشناسی متعددی برگزار شده تا اجرای برنامه با کمترین مشکل روبه‌رو شود.

در حال حاضر روند آماده‌سازی دانشگاه‌ها و انتخاب مناطق الگو برای اجرای طرح به چه مرحله‌ای رسیده است؟

وزارت بهداشت با ۶۴ دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی درحال آماده‌سازی اجرای سراسری طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع از اول مهرماه است. یکی از اقدامات این بود که از هر دانشگاه یک شهرستان را انتخاب شود تا مدل کامل و بومی از پزشکی خانواده و نظام ارجاع، در آن منطقه اجرا شود تا در صورت موفقیت در کل استان اجرا و توسعه یابد. در ابتدا، پنج شهرستان را که شامل قائنات از خراسان جنوبی، خدابنده از زنجان، مرند از آذربایجان‌شرقی، آق‌قلا از استان گلستان و بابل از استان مازندران است انتخاب شد تا مدل طراحی شده را در این شهرستان‌ها به شکل کامل اجرا شود. البته اجرای این طرح گسترده به زیرساخت‌های مهمی از جمله تأمین منابع و نیروی انسانی نیاز دارد که در حال حاضر در این پنج شهرستان تمام این اقدامات انجام شده است و مشخص شده هر فردی باید به کدام مرکز مراجعه کند و پزشک و مراقب سلامتش را می‌شناسد.

مکانیزم نوبت‌دهی به متخصصان در این مدل جدید چگونه است و چه تسهیلاتی برای جلوگیری از سردرگمی بیماران پیش‌بینی شده است؟

یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های بیماران، نوبت‌گیری از متخصصان است، در مدل اجرای جدید پزشکی خانواده و نظام ارجاع، تمام این فرآیند به‌صورت الکترونیک توسط تیم پزشکی در سطح یک انجام می‌شود. زمانی که افراد به سطح یک برای دریافت خدمات درمانی و معاینات مراجعه می‎کنند توسط پزشک عمومی ویزیت می‎شوند و تمام فرآیند الکترونیکی ثبت می‎شود. اگر آن فرد نیاز به ارجاع به متخصص پیدا کند، از طریق سطح یک، نوبت متخصص برای او ثبت می‎شود و به سطح دو ارجاع پیدا می‎کند. برای سهولت دسترسی بیماران و جلوگیری از سردرگمی آنها ایستگاهی به نام «پذیرش بیماران ارجاعی» در آن محل قرار داده شده تا دریافت نوبت برای بیماران ارجاعی پزشکی خانواده تسهیل شود.

مزایای مالی و هزینه‌های درمانی برای کسانی که در چارچوب نظام ارجاع حرکت می‌کنند چیست و وضعیت کسانی که خارج از این مسیر اقدام می‌کنند چگونه خواهد بود؟

زمانی که مردم از مسیر نظام ارجاع برای دریافت خدمات درمانی اقدام کنند تا چهار نوبت ویزیت اول در سطح یک (پزشک عمومی و مراقب سلامت) رایگان است و این خدمت درحالی در نظر گرفته شده است که شاخص بار مراجعه مردم به مراکز درمانی به طور میانگین ۲.۵ بار در سال است. با این اوصاف وقتی به سطح دوم ارجاع پیدا می‎کنند، فقط فرانشیز ۱۵ درصدی دولتی برای ویزیت، دارو و آزمایش‌ها برای‌شان محاسبه می‎شود. نکته حائز اهمیت این است که اگر بیماران به خدمات بستری نیاز پیدا کنند، کل هزینه بستری در بیمارستان‌های دولتی برای آنها رایگان است. همچنین همانند سطح دوم برای سهولت دسترسی به خدمات، ایستگاه‌های پذیرش اختصاصی برای مراجعان نظام ارجاع در بیمارستان‌ها مشخص شده است. در حال حاضر این مسیر و خدمات، برای ساکنین این پنج شهرستانی که نظام ارجاع و پزشکی خانواده در آنها به طور کامل اجرا می‎شود، اعمال شده است و مردم از این خدمات و تسهیلات استفاده می‎کنند. البته بیان این نکته ضروری است، بعد از اجرای سراسری طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع در کشور، بیمارانی که تمایل دارند خارج از این فرآیند به خدمات درمانی دسترسی داشته باشند، باید تمام هزینه‎ها را آزاد و بدون پوشش بیمه پرداخت کنند.

در مورد تأمین منابع مالی پایدار و بودجه‌ریزی این طرح چه تدابیری اندیشیده شده است؟

برخلاف دوره‌های گذشته که بحث منابع همواره یک مانع بود، اعتبار مورد نیاز برای تمامی ۶۴ دانشگاه در سال‌جاری کاملاً پیش‌بینی و تأمین شده است، یکی از ویژگی‌های متمایز این دوره در اجرای پزشکی خانواده تأمین منابع مالی پایدار این برنامه است. هدف وزارت بهداشت، این است که با حذف موانع اداری و تسهیل دسترسی به متخصص، پزشکی خانواده را به انتخاب اول هر خانواده ایرانی تبدیل کند و اگر مردم لمس کنند که ورود به این مسیر، کار آنها را با کیفیت بالاتر، راحتی بیشتر و هزینه کمتر پیش می‌برد، قطعاً اعتماد خواهند کرد. در این برنامه برای هر ایرانی سرانه درمان تعریف شده که حدود ۱۲ میلیون تومان است و بودجه آن در حال حاضر از طرف سازمان برنامه و بودجه تأمین شده است.

مزایای فنی این طرح در اصلاح الگوی تجویز دارو و مدیریت هزینه‌های نظام سلامت چیست؟

مهم‌ترین مزایای اجرای طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع در کشور، بررسی‌ها نشان می‌دهد، به طور میانگین ۲۵ درصد داروهای موجود در نسخه‌ها بیش از نیاز واقعی بیمار نوشته می‌شود که مربوط به دارو و سرم است. این امر را می‌توان در مصرف بالای سرم در کشور و انباشت دارو در یخچال خانه‌های‌مان به وضوح دید. با این اوصاف اگر اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع بتواند جلوی تجویز این حجم از داروهای اضافی را بگیرد، منابع حاصل از آن می‌تواند صرف پوشش بیمه‌ای داروهای گران‌قیمت بیماری‌های خاص شود چون در قالب راهنماهای بالینی (گایدلاین)، نوع، تعداد و برند دارو براساس نیاز واقعی بیمار مشخص می‌شود که این کار مانع از تجویز سلیقه‌ای پزشکان خواهد شد.

در نهایت، نقشه راه اجرای سراسری این طرح در کشور چگونه خواهد بود؟

زمان اجرای کامل برنامه در ۶۴ دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی در مناطق دیگر کشور، در گام اول، هر دانشگاه یک شهرستان را به‌طور کامل زیر پوشش می‌برد تا به عنوان الگویی برای تعمیم سریع به کل استان عمل کند. بر این اساس از اول تیرماه ۱۴۰۵، بیست دانشگاه علوم پزشکی دیگر هم وارد فرآیند پزشکی خانواده و نظام ارجاع می‎شوند. در اول مرداد هم بیست دانشگاه دوم و در نهایت تا اول شهریور، با پیوستن ۱۹ دانشگاه باقی‌مانده، تمامی ۶۴ دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی کشور تحت پوشش کامل قرار می‌گیرند. با این اوصاف، از اول مهرماه سال‌جاری تمام دانشگاه‎های علوم پزشکی وارد فرآیند اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع می‌شوند و امیدواریم با اجرای کامل برنامه شاهد تحقق عدالت در سلامت برای مردم باشیم.