باید ضرایب اقلیمی در تعیین سهمیه سوخت لحاظ شود

بامدادجنوب_حجت عبدالهی‌پور

سهمیه‌بندی شدن بنزین، آن‌گاه که در تقویم تصمیم‌های کلان کشور ثبت شد، تنها یک تغییر در شیوه توزیع سوخت نبود که نشانه‌ای از عبور اقتصاد انرژی از دوره‌ای پرمصرف و بی‌محابا به مرحله‌ای بود که نظم، مدیریت و نظارت در آن اهمیت بیشتری می‌یابد. در پی این سیاست، الزامی‌شدن استفاده از کارت سوخت شخصی هنگام مراجعه به جایگاه‌ها نیز به‌عنوان گامی مکمل مطرح شد؛ ابزاری برای آن‌که مصرف سوخت شفاف‌تر ثبت شود و مسیر توزیع بنزین، از مبدا تا باک خودرقابل ردیابی باشد.

استان‌های جنوبی کشور که گرمای هوا بیداد می‌کند و ماه‌ها دمای بالای ۴۰ درجه، رانندگان را ناگزیر می‌کند ساعت‌های طولانی کولر خودرو را روشن نگه دارند، مصرف سوخت به‌طور طبیعی افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، سهمیه‌بندی بنزین تاثیر خود را زودتر و پررنگ‌تر نشان می‌دهد، زیرا هر بار روشن‌کردن خودرو و هر مسیر کوتاه درون‌شهری نیز به مصرف بیشتری منجر می‌شود. برای بسیاری از خانواده‌ها، برنامه‌ریزی برای سوخت‌گیری به بخشی از حساب‌وکتاب روزانه مبدل شده و نقش کارت سوخت شخصی از حد یک ابزار ساده فراتر رفته است.

از سوی دیگر، الزام استفاده از کارت سوخت شخصی در جایگاه‌ها برای رانندگان جنوبی معنای متفاوتی دارد. این الزام نه فقط یک قاعده جدید، بلکه نوعی هماهنگی با سبک زندگی در اقلیم گرم این مناطق است که گرمای هوا و ترددهای روزانه، مصرف سوخت را به‌طور طبیعی افزایش می‌دهد. با این حال، مسئله زمانی خود را نشان می‌دهد که سهمیه اختصاص‌داده‌شده با واقعیت مصرف در این مناطق همخوانی کامل ندارد. برای بسیاری از رانندگان، سهمیه ماهانه پاسخگوی نیاز روزمره نیست و همین موضوع باعث می‌شود مراجعه به جایگاه‌ها با حساسیت بیشتری دنبال شود.

در چنین شرایطی، تقاضای بالای بنزین فشار بیشتری بر سهمیه روزانه جایگاه‌های سوخت نیز وارد می‌کند. گاه پیش می‌آید که در میانه روز، میزان بنزین قابل عرضه در برخی جایگاه‌ها محدود می‌شود و همین مسئله نگاه‌ها را به نیمه‌شب معطوف می‌کند که کارت‌های سوخت برای روز جدید دوباره شارژ می‌شوند. به همین دلیل، حوالی ساعت ۱۲ شب در برخی جایگاه‌های سوخت شهرهای جنوبی، صف‌هایی شکل می‌گیرد که نشان می‌دهد سیاست‌های مدیریت مصرف، در کنار مزایای خود، نیازمند توجه بیشتر به شرایط اقلیمی و الگوی مصرف در این مناطق نیز است.

در این میان، الزام خودروها به یک بار سوخت‌گیری با کارت جایگاه در روز وضعیت دشواری را پیش روی رانندگان جنوبی خواهد گذاشت. در این رابطه، سخنگوی صنف جایگاههای سوخت کشور به ایرنا گفت: اقدام کسانی که در هربار مراجعه، سوختگیری پشت سرهم از کارت آزاد جایگاه‌ها برای خودروشان انجام می‌دهند، به خصوص خودروهایی که کارت سوخت شخصی دارند و استفاده نمی‌کنند، قانونی نیست و اجحاف در حق دیگران است.

رضا نواز با بیان اینکه بر اساس تصمیماتی که سیاستگذاران در مورد تعداد و نحوه استفاده از کارت آزاد جایگاه‌ها اتخاذ کرده‌اند این کارت‌ها فقط برای افرادی که مازاد مصرف دارند یا کارت سوخت شخصی ندارند در جایگاه‌ها قرار گرفته است و برای استفاده در شرایط اضطرار تعبیه شده‌اند، افزود: افزود: آمارها نشان می‌دهد حدود کمتر از ۲۰ درصد از دارندگان خودرو نیاز به کارت جایگاه دارند و با توجه به میزان شارژ سهمیه کارت‌های سوخت شخصی و عدم استفاده برخی از دارندگان خودرو از کارت خود و استفاده غیرمنطقی و حتی چندباره از کارت سوخت آزاد جایگاه‌ها در هر مراجعه، شاهد معطلی، اتلاف وقت سایرین و محدود شدن کارت جایگاه هستیم و پاسخگویی برای کارکنان جایگاه با مشکل مواجه می‌شود.

وی با تاکید بر اینکه برابر قانون تعداد و شارژ کارت‌های آزاد جایگاه‌ها نامحدود نیست و توصیه ما برای کسانی که کارت سوخت ندارند یا مازاد مصرف دارند، مراجعه به جایگاه‌ها در ساعات غیرشلوغ است، ادامه داد: با توجه به نزدیک شدن به فصل گرم سال و مسافرت‌ها و استفاده بیشتر خودروها از کولر، مصرف بنزین افزایش می‌یابد و در این شرایط اگر از کارت سوخت شخصی استفاده کمتری شود و تمایل مردم به استفاده از کارت‌های آزاد جایگاه‌ها بیشتر باشد، کسانی که واقعا کارت ندارند برای سوختگیری با مشکل مواجه می‌شوند.

سخنگوی صنف جایگاه‌داران تاکید کرد: اصولا استفاده از کارت سوخت شخصی که اکنون یک روزه هم صادر می‌شود و در دسترس است، نباید کمرنگ شود تا بدون مشکل خاصی شاهد توزیع دقیق سوخت به همه مردم، کاهش صف‌ها و معطلی‌ها باشیم.

وی خاطر نشان کرد: همچنین پیشنهاداتی داریم که مسئولان ساز و کاری فراهم کنند تا از طریق ثبت‌نام افرادی که مازاد مصرف دارند، شرایطی برای استفاده از نرخ سوم با کارت سوخت شخصی خودرو برای آنان فراهم شود. بیشترین مشکل در این خصوص را در استان تهران مشاهده می‌کنیم و درخواست داریم مردم از کارت سوخت شخصی استفاده کنند و استفاده از وسایط نقلیه عمومی را جدی بگیرند.

در این میان، یک کارشناس انرژی در گفت‌وگو با بامداد جنوب گفت: مدیریت مصرف بنزین در مناطق گرمسیری نیازمند نگاه واقع‌بینانه‌تری به شرایط اقلیمی این استان‌هاست. در استان‌های جنوبی که گرمای شدید بخش قابل توجهی از سال ادامه دارد، مصرف سوخت خودروها به‌طور طبیعی بالاتر از میانگین کشوری است؛ چرا که استفاده مداوم از کولر خودرو و ترددهای شهری در گرمای بالا اجتناب‌ناپذیر است.

رضا حاتمی با اشاره به تجربه سال‌های گذشته بیان کرد: سیاست سهمیه‌بندی بنزین اگرچه در کنترل مصرف و شفافیت توزیع سوخت نقش موثری داشته، اما اجرای یکسان آن در همه استان‌ها ممکن است با واقعیت‌های مصرف در برخی مناطق همخوانی کامل نداشته باشد. یکی از راهکارهای قابل بررسی، در نظر گرفتن ضرایب اقلیمی در تعیین سهمیه سوخت است؛ به‌گونه‌ای که استان‌های گرمسیر در ماه‌های اوج گرما از سهمیه متناسب‌تری برخوردار شوند.

وی همچنین بر اهمیت فرهنگ‌سازی در استفاده از کارت سوخت شخصی تاکید کرد و گفت: بخشی از صف‌هایی که در جایگاه‌ها شکل می‌گیرد، به دلیل استفاده نکردن برخی رانندگان از کارت سوخت شخصی است. در حالی که اگر هر خودرو از کارت اختصاصی خود استفاده کند، توزیع سوخت شفاف‌تر شده و فشار بر کارت‌های آزاد جایگاه‌ها نیز کاهش می‌یابد.

این کارشناس انرژی در عین حال پیشنهاد داد: توسعه حمل‌ونقل عمومی، نوسازی ناوگان فرسوده و حرکت تدریجی به سمت خودروهای کم‌مصرف نیز باید همزمان با سیاست‌های سهمیه‌بندی دنبال شود. مدیریت مصرف سوخت تنها با محدودیت و سهمیه‌بندی به نتیجه نمی‌رسد، بلکه نیازمند مجموعه‌ای از سیاست‌های مکمل در حوزه حمل‌ونقل، زیرساخت شهری و بهینه‌سازی مصرف انرژی است.

به باور وی، اگر این اقدامات در کنار هم اجرا شود، می‌توان امیدوار بود که هم فشار بر جایگاه‌های سوخت کاهش یابد و هم مدیریت مصرف بنزین در کشور به شکلی پایدارتر و منطبق با شرایط اقلیمی مناطق مختلف پیش برود.

در پایان این گزارش یادآوری می‌شود، در مجموع، آنچه از وضعیت جایگاه‌های سوخت در ماه‌های گرم سال در استان‌های جنوبی دیده می‌شود، نشان می‌دهد که سیاست‌های مدیریت مصرف بنزین اگرچه در چارچوب کلان خود قابل دفاع است، اما در اجرا نیازمند توجه بیشتر به تفاوت‌های اقلیمی و الگوهای مصرف در مناطق مختلف کشور است. شرایط آب‌وهوایی خاص این استان‌ها باعث می‌شود مصرف سوخت در برخی ماه‌ها به شکل طبیعی افزایش یابد و همین مسئله ضرورت بازنگری در برخی سازوکارهای اجرایی را پررنگ‌تر می‌کند.

در کنار این موضوع، استفاده گسترده‌تر از کارت سوخت شخصی می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار بر کارت‌های آزاد جایگاه‌ها و کوتاه‌تر شدن صف‌های سوخت‌گیری داشته باشد. تجربه جایگاه‌داران نشان می‌دهد هرچه استفاده از کارت‌های شخصی بیشتر شود، نظم در توزیع سوخت نیز افزایش یافته و امکان مدیریت بهتر مصرف فراهم می‌شود.

از سوی دیگر، مدیریت پایدار مصرف بنزین تنها به سهمیه‌بندی محدود نمی‌شود و نیازمند مجموعه‌ای از سیاست‌های مکمل در حوزه حمل‌ونقل و بهینه‌سازی مصرف انرژی است. توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی، کاهش ترددهای غیرضروری و حرکت به سمت خودروهای کم‌مصرف می‌تواند بخشی از فشار تقاضا بر شبکه توزیع سوخت را کاهش دهد.

با در نظر گرفتن این واقعیت‌ها، به نظر می‌رسد ترکیبی از اصلاحات تدریجی در سیاست‌های سهمیه‌بندی، توجه به شرایط اقلیمی مناطق و همراهی بیشتر مردم در استفاده از کارت سوخت شخصی، می‌تواند مسیر مدیریت مصرف بنزین را هموارتر کند که هدف نهایی آن توزیع عادلانه‌تر سوخت و کاهش چالش‌های روزمره در جایگاه‌های سوخت است.