زیان پتروشیمی هنگام، عددسازی کذب است

حجت عبدالهی‌پور

در هفته‌ها و ماه‌های اخیر، نام پتروشیمی هنگام بیش از آنکه با داده‌های رسمی تولید و گزارش‌های عملیاتی در فضای رسانه‌ای مطرح شود، با تیترها و اعداد پرابهام در برخی کانال‌های خبری و روایت‌های غیررسمی گره خورده است که کاهش‌های مقطعی تولید را به زیان‌های چندهمتی تعمیم داده و بدون اتکا به اسناد مالی و گزارش‌های حسابرسی‌شده، تصویری ناپایدار و گاه اغراق‌آمیز از وضعیت این مجتمع پتروشیمی ارائه کرده‌اند.

بررسی داده‌های عملیاتی نیز نشان می‌دهد توقف‌های تولید در پتروشیمی هنگام، عمدتا ناشی از محدودیت‌های سراسری تامین گاز بوده؛ محدودیت‌هایی که در فصل سرد سال، بخش قابل‌توجهی از صنعت پتروشیمی کشور را تحت تاثیر قرار داده و به‌عنوان یک عامل بیرونی، نمی‌توان آن را مبنای قضاوت‌های یک‌سویه قرار داد. در مقابل، آنچه کمتر در این روایت‌های شتاب‌زده دیده شده، مدیریت توقف‌ها، انجام اورهال اساسی، تثبیت تولید آمونیاک و حرکت تدریجی مجموعه به سمت بهره‌برداری پایدار است.

از سوی دیگر، هم‌زمان با تثبیت ظرفیت تولید آمونیاک، موضوع راه‌اندازی واحد اوره پتروشیمی هنگام نیز به یکی از محورهای بحث‌برانگیز رسانه‌ای تبدیل شده است. واحدی که با اتکا بر دانش فنی داخلی و فناوری‌های روز طراحی و اجرا شده و اگرچه در برنامه زمان‌بندی اولیه، زمان مشخصی برای راه‌اندازی آن اعلام شده بود، اما ملاحظات فنی و الزامات بهره‌برداری ایمن و پایدار، مسیر اجرا را به سمت رویکردی محتاطانه و مبتنی بر اصول تخصصی هدایت کرده است.

در چنین فضایی، «بامداد جنوب» در چارچوب رویکرد حرفه‌ای خود، به‌جای بازتولید تیترهای هیجانی یا اعداد بدون پشتوانه، تلاش کرده است با رجوع به داده‌های عملیاتی و گفت‌وگو با مدیران و کارشناسان، تصویری دقیق‌تر از واقعیت‌های میدانی ارائه دهد. در این زمینه، محمد سیف‌زاده، کارشناس انرژی، بر این باور است که ارزیابی عملکرد پتروشیمی هنگام باید در بستر شرایط کلان صنعت، ناپایداری خوراک و محدودیت‌های سراسری تامین انرژی انجام شود و تقلیل این متغیرهای بیرونی به ضعف مدیریتی یا ناکارآمدی فنی یک واحد مشخص، تحلیلی غیرواقع‌بینانه است. همین دیدگاه باعث شد تا با این کارشناس حوزه انرژی، در خصوص شایعات و ادعاهای مطرح‌شده از سوی برخی رسانه‌ها درباره ضرر و زیان پتروشیمی هنگام و همچنین جایگاه واقعی آن در صنعت آمونیاک و اوره کشور و منطقه به گفت‌وگو بنشینیم.

این مصاحبه، کوششی است برای تفکیک واقعیت‌های فنی و اقتصادی از روایت‌های غیرمستند رسانه‌ای تا نشان دهد قضاوت درباره عملکرد یک مجتمع پتروشیمی، نه با عددسازی و تیترسازی، که با تحلیل داده‌ها، درک شرایط صنعت و گفت‌وگوی تخصصی معنا پیدا می‌کند.

نخست بگویید که نظرتان در خصوص اخباری که درباره زیان چندهمتی پتروشیمی هنگام منتشر شده است، چیست؟

ببینید ادعای زیان چندهمتی، بیش از آنکه مبتنی بر داده‌های مالی باشد، بر برداشت‌های ناقص از کاهش مقطعی تولید استوار شده است. در دی‌ماه امسال، به‌دلیل محدودیت‌های سراسری تامین گاز، تولید آمونیاک پتروشیمی هنگام از حدود ۲۲۰۰ تن در روز به ۱۵۰۰ تن کاهش یافت و شرکت حدود سه هفته با قطع کامل گاز مواجه شد.

این شرایط، یک متغیر بیرونی و تحمیلی به کل صنعت بود، نه نتیجه ضعف عملیاتی یا مدیریتی. مهم‌تر آنکه تاکنون هیچ گزارش حسابرسی‌شده، صورت مالی رسمی یا تائیدیه نهاد ناظر عددی در حد زیان ادعایی را تائید نکرده است. از نگاه حرفه‌ای، طرح عدد زیان بدون سند رسمی، نمی‌تواند مبنای قضاوت اقتصادی باشد.

برخی کاهش تولید را به‌عنوان نشانه آسیب جدی به واحد آمونیاک مطرح می‌کنند؛ نظر شما در این باره چیست؟

واقعیت دقیقا خلاف این ادعاست. در دوره قطع گاز، به‌جای توقف منفعلانه، هنگام با یک تصمیم عقلانی از این زمان برای اورهال اساسی واحد آمونیاک استفاده کرد که در شرایط عادی نیازمند توقف برنامه‌ریزی‌شده و هزینه بالاست.

نتیجه این تصمیم، بازگشت واحد آمونیاک بلافاصله پس از وصل گاز با ظرفیت ۱۰۱ درصدی بود که در صنایع فرایندی نشان‌دهنده سلامت تجهیزات، بهبود شرایط بهره‌برداری و افزایش پایداری تولید است. بنابراین کاهش تولید، نه‌تنها خسارت فنی ایجاد نکرد، بلکه به تقویت زیرساخت تولید انجامید.

اما در بهمن‌ماه واحد آمونیاک این پتروشیمی دوباره از مدار خارج شد. این مسئله آین تاثیری بر عملکرد شرکت گذاشت؟

با وجود اینکه در بهمن‌ماه، با تشدید سرمای کشور و ناترازی گاز، واحد آمونیاک حدود سه هفته دیگر نیز از مدار تولید خارج شد؛ شرایطی که باز هم ناشی از محدودیت تامین خوراک بود اما این توقف نیز مدیریت‌شده بود و آسیب ساختاری به تولید وارد نکرد.  نکته کلیدی اینجاست که پس از بازگشت گاز، واحد آمونیاک بدون تاخیر و با ظرفیت کامل در سرویس قرار گرفت. این رفتار عملیاتی نشان می‌دهد که شرکت، توقف‌ها را به‌عنوان بحران تلقی نکرده، بلکه آن را در چارچوب مدیریت ریسک انرژی کنترل کرده است.

با توجه به این توضیحات، ادعای زیان ۱۳.۵ همتی هنگام در بازه دوماهه ظاهرا با واقعیت همخوانی ندارد؟

بله درست است. این ادعا از سوی برخی از رسانه‌ها متاسفانه عاری از ادله و تحلیل‌های مستند است و از نظر عددی و تحلیلی قابل دفاع نیست. بر اساس برآوردهای رسمی، درآمد سالانه واحد اوره، حتی با فرض عدم تولید آمونیاک مازاد، حدود ۳۵ همت برآورد می‌شود. حال اگر چنین ظرفیتی مبنا قرار گیرد، ادعای زیان ۱۳.۵ همتی در فقط دو ماه، به معنای از بین رفتن بخش قابل‌توجهی از درآمد سالانه در مدت بسیار کوتاه است؛ آن‌هم در شرایطی که تولید به‌طور کامل متوقف نبوده و بخشی از توقف نیز صرف تعمیرات اساسی شده است. این تناقض نشان می‌دهد که عدد مطرح‌شده، بیش از آنکه حاصل تحلیل مالی باشد، نمونه‌ای از عددسازی بدون پشتوانه است.

وضعیت فعلی تولید آمونیاک را در پتروشیمی هنگام چگونه ارزیابی می‌کنید؟

رسیدن تولید آمونیاک پتروشیمی هنگام به ظرفیت کامل، آن‌هم برای نخستین‌بار از زمان راه‌اندازی، یک نقطه عطف مهم عملیاتی است. این موفقیت حاصل مجموعه‌ای از اقدامات هدفمند در حوزه بهینه‌سازی فرایندها، ارتقای تجهیزات کلیدی و افزایش انضباط کاری در واحدهای عملیاتی و پشتیبان است. در صنایع پیوسته، رسیدن به ظرفیت پایدار، از خود عدد تولید مهم‌تر است؛ چراکه نشان می‌دهد واحد از فاز آزمون و ناپایداری عبور کرده و آماده بهره‌برداری مستمر است.

چشم‌انداز تولید اوره در پتروشیمی هنگام را چگونه می‌بینید؟

با توجه به تثبیت تولید آمونیاک و رفع تدریجی چالش‌های فنی واحد اوره، هرچند پیش از اعلام شده بود که این واحد تا پایان آذرماه وارد مدار تولید می‌شود، اما در ادامه، بروز برخی ملاحظات فنی و الزامات تخصصی بهره‌برداری باعث شد آغاز فعالیت واحد با رویکردی محتاطانه و مبتنی بر ملاحظات فنی همراه شود.

واحد اوره پتروشیمی هنگام که با اتکا بر دانش فنی داخلی و بهره‌گیری از فناوری‌های روز طراحی و اجرا شده، به‌جای ورود شتاب‌زده به مدار، مسیر راه‌اندازی تدریجی و کنترل‌شده را در پیش گرفته است که هدف اصلی آن، تضمین پایداری تولید و جلوگیری از استهلاک زودهنگام تجهیزات است.

بر اساس شنیده‌های موثق، این واحد هم‌اکنون در مراحل نهایی آماده‌سازی برای آغاز فعالیت عملیاتی قرار دارد و تست‌های تکمیلی در حال انجام است. این رویکرد، اگرچه زمان راه‌اندازی را اندکی به تعویق انداخته، اما از حیث فنی و اقتصادی، تصمیمی عقلانی در جهت بهره‌برداری پایدار تلقی می‌شود. بی‌تردید، با بهره‌برداری کامل از واحد اوره، پتروشیمی هنگام می‌تواند به یکی از بازیگران موثر در زنجیره تامین کود اوره و صادرات این محصول تبدیل شود؛ جایگاهی که هم از لحاظ ارزآوری و هم از نظر تقویت امنیت غذایی کشور، اهمیت راهبردی دارد.

سخن پایانی؟

آنچه امروز درباره پتروشیمی هنگام بیش از هر چیز نیازمند تصحیح و بازخوانی است، روایت‌های شتاب‌زده و عددهای بدون سند است. داده‌های عملیاتی نشان می‌دهد توقف‌های تولید، مدیریت‌شده و موقتی بوده، ظرفیت تولید آمونیاک تثبیت شده و مسیر راه‌اندازی واحد اوره، هرچند با ملاحظات فنی و تأمل تخصصی، در حال تکمیل است.

در این میان، رسانه مسئول پیش از قضاوت و تیترسازی، مسیر گفت‌وگو با کارشناسان، متخصصان حوزه انرژی و منابع رسمی را در پیش می‌گیرد و با اتکا به داده‌های قابل راستی‌آزمایی، به سمت تولید محتوای دقیق، تحلیلی و قابل اعتماد حرکت می‌کند. چنین رسانه‌ای، به‌جای برجسته‌سازی هیجان تلاش می‌کند تصویر واقعی از فرصت‌ها، محدودیت‌ها و روندهای صنعت ارائه دهد.

در مقابل، بخشی از آنچه می‌توان از آن با عنوان شبه‌رسانه‌ها، کانال‌های خبری غیررسمی و فیک‌نیوزها یاد کرد، طی سال‌های اخیر با انتخاب تیترهای منفی، تسویه‌طلبانه و غیرحرفه‌ای، کوشیده‌اند روایت‌هایی را برجسته کنند که با اندکی دقت، غیرمستند بودن و ساختگی بودن آن‌ها آشکار می‌شود. هرچند این رویکردها در مقاطعی توانسته بخشی از افکار عمومی را تحت تاثیر قرار دهد، اما تجربه نشان داده است که مخاطبان آگاه و حرفه‌ای هرگز در بلندمدت تحت سلطه چنین تیترها و خبرهایی قرار نمی‌گیرند.

بنابراین در شرایطی که صنعت پتروشیمی کشور، به‌واسطه تحریم‌ها و محدودیت‌های بیرونی بیش از هر زمان دیگری تحت فشار قرار دارد، مسئولیت رسانه‌ها دوچندان می‌شود. انتظار می‌رود رسانه‌های حرفه‌ای با راستی‌آزمایی ادعاها، تبیین دقیق واقعیت‌ها و پرهیز از عددسازی اجازه ندهند دستاوردهای عملیاتی و فنی صنعت زیر لایه‌ای از اخبار کذب و تحلیل‌های غیرواقعی کمرنگ یا بی‌اثر شود. اینجا باید تاکید کنم که مخاطب‌سازی و جذب اعتماد عمومی نه با تیترهای هیجانی که با اطلاع‌رسانی مستند، گفت‌وگوی تخصصی و روایت منصفانه حفظ و تقویت می‌شود.