تلاش دولت برای جلوگیری از قطعی برق صنایع در زمستان

بامدادجنوب_حجت عبداللهی‌پور

با نزدیک‌ شدن به فصل زمستان ۱۴۰۴، شبکه‌ انتقال گاز ایران پس از پشت‌ سر گذاشتن پرتراکم‌ترین دوره‌ تعمیرات و آماده‌سازی فنی تاریخ خود، به نقطه‌ اطمینان عملیاتی رسیده است. در نیمه‌ نخست سال جاری، حجم انتقال گاز ترش و شیرین کشور به حدود ۱۴۵ میلیارد مترمکعب رسید؛ رقمی که بیانگر پایداری بی‌نظیر جریان گاز در شبکه‌ای با طول بیش از ۴۰ هزار کیلومتر است. این شبکه با اتکا به ۹۵ تاسیسات تقویت فشار، ۳۵۱ واحد کمپرسوری فعال و ۱۱ منطقه‌ عملیاتی، توانسته مصرف روزانه‌ حدود ۷۲۰ میلیون مترمکعب گاز را بدون نوسان ناشی از تغییر فصل تضمین کند.

شرکت انتقال گاز ایران در این دوره با اجرای تعمیرات اساسی ۲۶ کمپرسور، ۳۰ توربین در حال انجام و بازبینی بیش از ‌هزار و صد نقطه از خطوط اصلی، عملا وارد مرحله‌ای از تاب‌آوری فنی شده است که ظرفیت شبکه را برای عبور از پیک سرمای شمال و مرکز کشور افزایش می‌دهد. افزون بر آن، ۹۰۲ کیلومتر عملیات پیگرانی هوشمند و انتقال چند واحد کمپرسوری پرظرفیت بین تأسیسات کلیدی (از جمله رامسر، فاروج و خیرگو) نشانگر تسلط مهندسی ملی بر مدیریت فشار شبکه در کریدور شمالی است.

این تلاش‌ها در حالی انجام می‌شود که برنامه‌ توسعه‌ خطوط انتقال تا پایان سال شامل احداث ۹۴۸ کیلومتر خط جدید است که ۲۵۵ کیلومتر آن تاکنون به بهره‌برداری رسیده و باقی مسیرها از جمله بخش‌های عمده‌ خط نهم سراسری در آستانه‌ تکمیل هستند. در کنار این توسعه، دو ایستگاه جدید (دهشیر و برازجان) وارد مدار شده و اردستان و لامرد نیز تا پایان پاییز آماده‌ی بهره‌برداری خواهند شد.

با وجود این پیشرفت‌های فنی و زیرساختی، شاخص‌های مصرفی کشور همچنان از ناترازی انرژی به‌ویژه در بخش خانگی و پتروشیمی‌ها حکایت دارد. مجموع انتقال گاز شیرین در سال گذشته به ۲۸۱ میلیارد مترمکعب رسیده است؛ در حالی‌که روند رشد مصرف داخلی بالاتر از ظرفیت تولید برنامه‌ریزی‌شده است. در نتیجه، زمستان ۱۴۰۴ نه‌تنها آزمون پایداری شبکه، بلکه آزمون مدیریت مصرف ملی خواهد بود؛ آزمونی که موفقیت در آن به اندازه‌ توسعه‌ فنی به مسئولیت‌پذیری اجتماعی و صرفه‌جویی مشترکان وابسته است.

طبق آمارهای اعلام‌شده، بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء، نیروگاه‌ها و صنایع عمده جمعه (۱۶ آبان) ۶۹۵.۹ میلیون مترمکعب مصرف کرده‌اند؛ مصرف گاز بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء ۳۷۸.۴۴ میلیون مترمکعب، نیروگاه‌ها ۱۷۸.۷۲ میلیون مترمکعب و صنایع عمده ۱۶۹.۲۳ میلیون مترمکعب بوده است.

بررسی الگوی مصرف نشان می‌دهد تا هفته‌های اخیر، نیروگاه‌ها بیشترین سهم مصرف را در شبکه گاز به خود اختصاص داده بودند، اما با شروع فصل سرد، سهم مصرف گاز در بخش خانگی با روند صعودی از بخش نیروگاهی پیشی گرفته است.

با توجه به روند شکل‌گرفته در روزهای اخیر، پیش‌بینی می‌شود سهم مصرف خانگی در شبکه گاز کشور بار دیگر افزایش یابد و رعایت الگوهای مدیریت مصرف، به عاملی تعیین‌کننده برای عبور پایدار از دوره سرد پی‌ِ رو تبدیل شود. داده‌های اولیه شرکت ملی گاز ایران نشان می‌دهد که مصرف گاز خانوارها در بسیاری از مناطق کشور از سطح تعادل خارج شده و بار شبکه انتقال را حتی پیش از آغاز موج اصلی سرما سنگین‌تر کرده است. همین روند باعث شده تا فرضیه تکرار قطعی یا محدودیت گاز صنایع پتروشیمی در زمستان امسال بار دیگر قوت بگیرد؛ رخدادی که اگر مانند سال گذشته تکرار شود، می‌تواند تولید و صادرات محصولات پتروشیمی را در ماه‌های پایانی سال با اختلال جدی مواجه کند.

در این میان، حمیدرضا صالحی، دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی، هشدار داده است که ناترازی گسترده در حوزه گاز طی زمستان امسال «دور از انتظار نیست»، زیرا در روزهای سرد سال حدود ۷۰ درصد گاز تولیدی کشور در خانه‌ها مصرف می‌شود و در چنین شرایطی «چاره‌ای جز قطع یا محدود کردن گاز صنایع نخواهد بود».

در واقع، این چرخه تکرارشونده، چهره‌ای انسانی و هم‌زمان اقتصادی دارد؛ فشاری که از اتاق‌های نشیمن آغاز می‌شود و به واحدهای تولیدی پتروشیمی و نیروگاهی می‌رسد. هر درجه افزایشی در دمای خانه، می‌تواند ساعاتی خاموشی در کوره‌های تولید به‌دنبال داشته باشد. اگرچه شرکت ملی گاز وعده داده امسال سناریوی متفاوتی در پیش خواهد بود، اما واقعیت مصرف تذکر می‌دهد تا زمانی که خانه‌ها «کانون گرمای بی‌محابا» باقی بمانند، صنایع نیز مجبور به «سکوت سرد» خواهند بود.

اینجاست که مسئله گاز، دیگر فقط یک معادله فنی نیست؛ یک معادله رفتاری ملی است. تعادل میان خانه‌های گرم و کارخانه‌های فعال، تنها در سایه‌ اصلاح الگوی مصرف ممکن است. در زمستان ۱۴۰۴، هر تصمیم کوچک مردم در تنظیم گرما، می‌تواند تفاوتی بزرگ برای اقتصاد کشور رقم بزند.

با توجه به روند شکل‌گرفته در روزهای اخیر، پیش‌بینی می‌شود سهم مصرف خانگی در شبکه گاز کشور بار دیگر افزایش یابد و رعایت الگوهای مدیریت مصرف، به عاملی تعیین‌کننده برای عبور پایدار از زمستان پیشِ رو تبدیل شود. داده‌های اولیه‌ شرکت ملی گاز ایران نشان می‌دهد که مصرف گاز خانوارها در بسیاری از مناطق کشور از سطح تعادل خارج شده و بار شبکه انتقال را حتی پیش از ورود به موج اصلی سرما سنگین‌تر کرده است. همین روند موجب شده تا فرضیه‌ تکرار محدودیت یا قطعی گاز صنایع پتروشیمی در زمستان ۱۴۰۴ بار دیگر قوت بگیرد؛ رخدادی که در صورت تکرار، می‌تواند سرفصل تازه‌ای از زیان تولیدی و عدم‌النفع ارزی برای کشور رقم بزند.

با این حال، مسئولان دولتی اعلام کرده‌اند که پایداری گاز صنایع در زمستان امسال در دستور کار دولت قرار دارد. در همین ارتباط، ابراهیم شیخ، معاون صنایع عمومی وزارت صنعت، معدن و تجارت، با اشاره به ناترازی انرژی در صنایع به ایرنا گفت: مذاکراتی با وزارت نفت برای تثبیت وضعیت گاز‌رسانی به واحدهای صنعتی انجام شده تا در فصل سرد پیش رو، حداکثر منابع گازی به بخش تولید اختصاص یابد.

به گفته‌ شیخ، در آستانه‌ فصل سرما قرار داریم و تامین گاز کافی برای صنایع از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا هرگونه اختلال در تامین انرژی، فعالیت‌های صنعتی را با چالش جدی مواجه می‌کند. او افزود: تدابیری برای تثبیت وضعیت در این فصل اندیشیده شده و بر اساس هماهنگی میان مدیران وزارت نفت و صنعت، امید می‌رود امسال مشکلی در تأمین انرژی مورد نیاز حوزه تولید کشور رخ ندهد.

معاون صنایع عمومی وزارت صمت در ادامه با اشاره به خسارت‌های ناشی از ناترازی انرژی تصریح کرد: صنایع در ماه‌های گذشته با قطعی مکرر برق روبه‌رو بودند و از برنامه تولید عقب ماندند. گرچه اکنون محدودیت‌های برق به حداقل رسیده است، اما اگر در فصل زمستان محدودیت گاز اعمال شود و صنایع نتوانند به سطح تولید مورد نیاز دست یابند، پیامدهای آن «به‌شدت نگران‌کننده» خواهد بود.

پیش‌تر نیز وزیر صنعت، معدن و تجارت با تاکید بر برنامه‌ریزی دقیق دولت برای تامین گاز صنایع در زمستان اعلام کرده بود: بر اساس تصمیم هیات دولت، جلسه مدیریت انرژی به ریاست رئیس‌جمهور برگزار شده و مقرر شده است سهمیه‌ی انرژی هر استان توسط استانداران مدیریت شود تا تعادل مصرف به شکل بومی برقرار گردد.

در همین چارچوب، سیدمحمد اتابک با اشاره به ضرورت صرفه‌جویی انرژی گفت: ایران به‌طور متوسط ۳۰ درصد بیش از استانداردهای جهانی انرژی مصرف می‌کند و اگر تنها ۱۰ درصد صرفه‌جویی محقق شود، کشور قادر خواهد بود زمستان را بدون قطعی گاز و برق پشت سر بگذارد.

جمع‌بندی این روند نشان می‌دهد که دولت و شرکت ملی گاز در هماهنگی با وزارت صمت، با رویکردی مدیریتی و چندجانبه، درصددند از بروز بحران در تأمین سوخت بخش تولید جلوگیری کنند؛ با این‌حال تحقق این هدف، همچنان در گرو اصلاح الگوی مصرف خانگی و شکل‌گیری هم‌عزم ملی برای عبور از زمستان ناتراز انرژی است. در چنین شرایطی، اتکای راهبردی به مراکز تولید گاز کشور بیش از پیش اهمیت می‌یابد و نقش مناطق عملیاتی چون عسلویه که ستون فقرات تامین انرژی ایران را تشکیل می‌دهند، پررنگ‌تر از همیشه جلوه می‌کند.

در همین راستا، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران از آمادگی کامل این شرکت برای تأمین پایدار گاز در فصل زمستان خبر داد و گفت: با اجرای برنامه‌های دقیق و منسجم، شرایط امسال نسبت به سال گذشته بهبود یافته است.

حمید بورد روز گذشته (یکشنبه، ۱۸ آبان) در حاشیه نشست هیأت‌مدیره شرکت ملی نفت ایران در عسلویه که با هدف بررسی آخرین وضعیت تولید و آمادگی برای تأمین گاز زمستانی کشور برگزار شد، با اشاره به اهمیت آمادگی برای فصل سرما بیان کرد: با برنامه‌ریزی‌هایی که بر پایه تجارب سال گذشته انجام شده، امسال با دقت و انسجام بیشتری وارد فصل سرد می‌شویم.

وی با اشاره به اینکه نشست‌های منظم و پیگیری‌های مستمر وزیر نفت سبب شده است تا با آمادگی بالاتری نسبت به پارسال در این مسیر گام برداریم، تصریح کرد: منطقه عسلویه بیش از ۷۰ درصد گاز کشور را تأمین می‌کند، تصریح کرد: در این نشست، برنامه‌های اجرایی، تعمیرات اساسی و پیش‌بینی‌های لازم بررسی شد تا با آمادگی کامل‌تری به استقبال زمستان برویم.

بورد به رشد برداشت گاز نسبت به پارسال اشاره کرد و گفت: در کنار افزایش تولید، از مردم شریف ایران درخواست می‌کنیم همچون گذشته با رعایت الگوی مصرف بهینه، به پایداری شبکه گاز کشور کمک کنند. هرچند برای صنایع و نیروگاه‌ها برنامه‌ریزی‌های لازم به‌منظورر مدیریت مصرف انجام شده است، اما در بخش خانگی، همراهی مردم نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

وی در پایان تأکید کرد: امیدواریم با افزایش تولید و مدیریت مصرف، بتوانیم زمستان پیش‌ رو را با آرامش و پایداری کامل پشت سر بگذاریم.