کتابخانه‌ها در جنگ، بیش از هر زمانی به مردم نزدیک‌تر شدند

بامدادجنوب_الهام بهروزی

اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر از جمله نهادهایی بود که همزمان با روزهای پرتنش «جنگ ۴۰ روزه رمضان»، بیکار ننشست و با نگاهی مسئولانه پای کار آمد. به بیان بهتر، این نهاد فرهنگی، رسالت خود را تنها در کتاب و قفسه و سالن مطالعه خلاصه نکرد و با درک حساسیت شرایط تلاش کرد سهمی واقعی در کاهش اضطراب و استرس کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها داشته باشد، آن هم در زمانی که کوچک‌ترین روزنه امید می‌توانست همچون چراغی در دل تاریکی بدرخشد.

در این روزها، کتابخانه‌ها نه‌تنها درهای خود را به روی مردم نبستند، بلکه با برنامه‌سازی‌های متنوع، به‌روز و انعطاف‌پذیر، فضای متفاوت و امیدآفرینی را برای مخاطبان خود ایجاد کردند. از کارگاه‌های خلاقانه و نشست‌های قصه‌گویی در فضاهای آرام کتابخانه‌ها گرفته تا برنامه‌های مجازی که امکان همراهی از خانه را فراهم می‌کرد، همه و همه با هدف حفظ سلامت روان و رفتار اعضا طراحی شد.

در همین بازه، فراخوان‌های ادبی و هنری متعددی نیز در سطح استان منتشر ش که نه‌فقط فرصتی برای مشارکت فرهنگی مردم فراهم کردند، بلکه خود بهانه‌ای شدند برای اینکه کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان احساس کنند همچنان می‌توانند حرف بزنند، خلق کنند، امید بسازند و سهمی در ساختن آینده داشته باشند. این حرکت‌ها نشان داد کتابخانه‌های عمومی بوشهر چگونه می‌توانند در روزهای بحران، تبدیل به پناهگاهی فرهنگی شوند که آرامش می‌بخشد، امید تزریق می‌کند و پیوندهای انسانی را گرم‌تر نگه می‌دارد.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر در گفت‌وگو با بامداد جنوب گفت: جنگ، همان‌قدر که جان آدمی را تهدید می‌کند، امید و باور او را هم نشانه می‌گیرد. در چنین شرایطی تکیه بر ارزش‌های اخلاقی و همبستگی و انسجام ملی می‌تواند نیرویی ترمیم‌کننده باشد که به ما یادآوری می‌کند حتی در سخت‌ترین روزها هم می‌شود در کنار هم ایستاد، دست هم را گرفت و از دل بحران، راهی برای ادامه دادن پیدا کرد.

حیدر راهب با تاکید بر اینکه در این مسیر، نقش نهادهای فرهنگی بسیار پررنگ و حیاتی است، تصریح کرد: به عقیده من، کتابخانه، فقط محلی برای کتاب خواندن نیست، بلکه مکانی برای تقویت روحیه، ایجاد حس امنیت روانی و ساختن فضایی که در آن خانواده‌ها و به‌ویژه کودکان و نوجوانان خود را تنها احساس نکنند. ما باور داریم که فرهنگ، گفت‌وگو و یادگیری، در هر شرایطی می‌تواند چراغی برای عبور از تاریکی باشد.

وی سپس به برنامه‌هایی که همزمان با ایام جنگ و دوران پس از آن در کتابخانه‌های عمومی اجرایی شدند، اشاره و تصریح کرد: در روزهایی که مردم نیاز بیشتری به آرامش، همدلی و تقویت روحیه داشتند، تلاش کردیم کتابخانه‌ها را به نقاطی امن و امیدبخش تبدیل کنیم. بر همین اساس، مجموعه گسترده‌ای از برنامه‌های فرهنگی در سراسر استان اجرا شد؛ از نشست‌های کتابخوانی و کارگاه‌های آموزشی گرفته تا محافل ادبی، نشست‌های نقد و بررسی کتاب، قصه‌گویی، ساخت اوریگامی و کاردستی، مسابقات کتابخوانی و نقاشی و دیگر فعالیت‌های ترویجی.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر با بیان اینکه البته کتابخانه‌های عمومی استان تنها به فعالیت‌های کتابخانه‌ای بسنده نکردند، افزود: حضور فعال در تجمعات شبانه و ایجاد غرفه‌های فرهنگی، فرصتی فراهم کرد تا با برنامه‌های جذاب و متنوع، فرهنگ مطالعه را در میان قشرهای مختلف جامعه تقویت کنیم و ارتباط کتابخانه با مردم را گسترده‌تر سازیم.

راهب سپس با اشاره به برنامه‌های ویژه فرهنگی افزود: در ادامه فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی، برنامه کاشت نهال نیز برگزار شد و علاوه بر آن، پویش «ایستاده برای ایران» و ویژه‌برنامه ملی «نیمکت‌های آسمانی» به یاد شهدای میناب در کتابخانه‌های استان اجرا شد.

وی پویش شعر «صدای وطن» را دیگر ویژه‌برنامه‌ای دانست که فراخوان آن همزمان با جنگ ۴۰ روزه در استان بوشهر منتشر شد و در این خصوص توضیح داد: در این پویش که با همکاری انجمن ادبی «شعر و آفتاب» برگزار می‌شود، شاعران جنوبی در رده‌های سنی مختلف می‌توانند شرکت و آثار خود را با موضوعات «شهادت قائم امت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، «انتخاب سومین رهبر انقلاب»، «شهادت دانش آموزان مدرسه میناب»، «شهادت مدافعان میهن»، «خروش مردم در دفاع از انقلاب و وطن» و «شب‌های قدر انقلاب» به دبیرخانه این پویش ارسال کنند.

راهب همچنین، برگزاری ویژه برنامه روز خلیج فارس در ۱۷ کتابخانه عمومی استان را دیگر برنامه شاخصی دانست که در این ایام اجرایی شده است و تاکید کرد: این ویژه‌برنامه با هدف نکوداشت خلیج فارس، اعتلای فرهنگ و هنر و ترویج فرهنگ کتابخوانی با حضور شاعران، نویسندگان، فرهیختگان و اندیشمندان استان بوشهر برگزار شد که در آن، شاعران به قرائت آثار خود در وصف خلیج فارس پرداختند و این آثار سپس از سوی منتقدان مورد نقد و بررسی قرار گرفت. این محافل ادبی در کتابخانه‌های عمومی شهید مطهری بندر امام حسن، شیخ حسین چاهکوتاهی بوشهر، علم‌الهدی اهرمی، شهدای سپاه بنه‌گز، شهید ابراهیمی بردستان، شهید گنجی برازجان، خلیج فارس عسلویه، خلیج فارس بوشهر، بعثت نخل تقی، ابوسعید سیرافی بندر سیراف، شهید پولاد بندر ریگ، ولایت گناوه، امام خامنه‌ای شبانکاره، شهید لاجوردی رودفاریاب، حقایق نگار خورموج، شهید آذریار بهارستان و امام رضا (ع) گورک سادات برپا شد.

وی همچنین به برگزاری ‌ویژه‌برنامه دیگری به نام «از خلیج‌فارس تا خلیج‌فارس» همزمان با روز ملی خلیج فارس در دلور اشاره و تصریح کرد: حفظ نام و هویت خلیج فارس، مسئولیتی همگانی است و کتابخانه‌ها به عنوان مراکز فرهنگی پیشرو، نقش مهمی در ترویج دانش و آگاهی در این زمینه دارند. این برنامه که به صوئرت مشترک با اداره‌کل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان بوشهر برگزار شد، نمادی از همدلی و هم‌افزایی دو نهاد فرهنگی در استان برای پاسداشت یکی از مهم‌ترین مولفه‌های هویتی و جغرافیایی کشورمان است. تلاش ما بر این است که با برگزاری چنین برنامه‌هایی، کودکان و نوجوانان را با تاریخ، جغرافیا و اهمیت راهبردی خلیج فارس آشنا کرده و حس تعلق خاطر و مسئولیت‌پذیری آن‌ها را نسبت به این پهنه آبی ارزشمند تقویت کنیم.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر، سپس به اجرای یک طرح کتاب‌محور بر پایه تصویر برای نخستین بار در استان بوشهر خبر داد و افزود: «کتاب‌گاه» به معنی «به وقت کتاب»، عنوان یک مجموعه تصویری کوتاه است که در مناسبت‌های ملی، مذهبی و فرهنگی با دعوت از کتابداران، شاعران و نویسندگان و .. با اتکا بر خوانش کتاب، معرفی کتاب، قرائت اشعار و … ضبط و تولید می‎‌شود. همه مراحل ضبط و ساخت این مجموعه به همت اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر انجام می‌گیرد. طبق هماهنگی به‎عمل آمده، این مجموعه فیلم‌ها علاوه بر انتشار در فضای مجازی، از صدا و سیمای استانی نیز پخش می‌شود که تا کنون دو قسمت از این مستند کوتاه تولید و منتشر شده است.

راهب در خصوص اهداف اجرای این طرح توضیح داد: افزایش انگیزه مطالعه در میان قشرهای مختلف مردم از طریق نمایش لذت خوانش کتاب و اشعار از سوی چهره‌های فرهنگی و کتابداران، گسترش دایره مخاطبان کتاب و ادبیات با پخش مجموعه در صدا و سیمای استانی بوشهر، فراتر از فضای مجازی، به تصویر کشیدن نقش کتابداران، شاعران و نویسندگان بوشهری در پیوند فرهنگ محلی با مناسبت‌های ملی، مذهبی و فرهنگی، ایجاد پیوند میان مناسبت‌های تقویمی و کتاب،  نشاط‌بخشی فرهنگی در ایام مختلف سال از طریق تولید محتوای هدفمند و کوتاه متناسب با هر مناسبت، مستندسازی فعالیت‌های فرهنگی کتابخانه‌های عمومی و هویت‌بخشی به کتابداران مهم‌ترین اهداف اجرای این طرح را در برمی‌گیرد.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر یادآور شد: ایجاد فضایی امن و پویا برای اعضا به‌ویژه در روزهای جنگ و دوره پس از آن مهم‌ترین وظایف ماست. از همین‌رو، تلاش کردیم تا کتابخانه‌ها ضمن اینکه محل امنی برای امانت‌گرفتن کتاب و مطالعه باشند، پناهگاهی آرام نیز برای بازیابی امید، کاهش تنش‌های روانی و بازگشت تدریجی زندگی به جریان عادی باشند. به عقیده من، هر برنامه فرهنگی، هر نشست کوچک و هر تعامل صمیمانه با اعضا به‌ویژه کودکان و نوجوانان، گامی برای ترمیم روحیه جمعی و تقویت توان ایستادگی جامعه در برابر روزهای سخت است.