مدیران را باید با نتیجه سنجید، نه صف‌بندی‌های سیاسی

بامدادجنوب_الهام بهروزی

«وفاق» شعاری است که دولت چهاردهم برای تقویت همبستگی و حفظ ظرفیت‌های نخبگانی و اجتماعی برگزید تا در این دوره به‌خاطر سیاسی‌بازی‌ها، نیروهای مستعد قربانی نشده و به خدمت‌رسانی تاثیرگذار و کارامد خود در مجموعه‌های متبوع‌شان بپردازند. بی‌شک این تحقق این شعار، تبعات و پیامدهای مختلفی تاکنون برای دولت به همراه داشته اما برخی از این پافشاری‌ها برای رسیدن به وفاق، کاری هوشمندانه و شناختی است. در این میان، اما برخی از چهره‌های سیاسی بر این باورند که مدیرانی در دولت چهاردهم باید بر سرکار بیایند که با دولت در دوران انتخابات همسو و هم‌جهت بوده‌اند! به‌هر روی توقعی است که معمولا طرفداران هر دولتی که روی کار می‌آید، همیشه از رئیس‌جمهور منتخب خود دارند.

ولی نکته‌ای که اینجا مهم است و متاسفانه از نگاه بسیاری دور مانده، این است که این توقع گاهی باعث حذف مدیری نخبه و جایگزینی مدیری صرفا سیاسی و فاقد توان مدیریتی و کارایی موثر می‌شود که همین سوءمدیریت خود می‌تواند بازدهی دولت را در منطقه یا حوزه‌ای زیر سوال ببرد! متاسفانه چندی است که هجمه‌هایی علیه مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر از سوی برخی از سایت‌ها و کانال‌های خبری بازتاب پیدا می‌کند که از ضعف شناختی نسبت به عملکرد این مدیر توانمند در امور کتابخانه‌های استان بوشهر نشات می‌گیرد. با توجه به تخصص و شناخت و اشراف نگارنده بر این حوزه، می‌توان به جرات گفت که حیدر راهب، موثرترین و دغدغه‌مندترین مدیری بوده که اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر تاکنون به خود دیده است.

برای اثبات این ادعا باید از نگاه‌های جناحی و سیاسی عبور کنیم و به وضعیت فضای کتابخانه‌ای در دوران پیش و پس از انتصاب این مدیر برگردیم. راهب که پیش از این در دولت روحانی یکی از معاونت‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر را برعهده داشت، در دولت سیزدهم به محضی که به‌عنوان مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر منصوب شد، در اولین گام، مسئله کتابخانه عمومی موریانه‌زده مصلحیان را برجسته کرد؛ چراکه این کتابخانه نقطه ثقل کتابخوانی در منطقه یک بوشهر به‌شمار می‌رفت که به‌دلیل سهل‌انگاری در دولت دوازدهم در آستانه متروک شدن قرار داشت؛ چون سقف سالن مطالعه آن دچار فرسودگی و موریانه‌زدگی شده بود و هر آن خطر فروپاشی سازه این سالن وجود داشت ولی راهب در بدو مدیریتش این موضوع را رسانه‌ای و برجسته کرد. این اتفاق زمینه‌ای شد که فرماندار وقت و همچنین مدیرکل وقت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان پای کار بیایند و با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان بودجه لازم برای بازسازی و مرمت این کتابخانه تاریخی تصویب و اختصاص پیدا کند.

مرمت کتابخانه مصلحیان در سال ۱۴۰۲ آغاز شد و با روی کار آمدن دولت پزشکیان این حمایت‌ها با جدیت از سوی محمد مظفری، فرماندار جدید بوشهر و همچنین نصرالله ابراهیمی، مدیرکل کنون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با پیگیری‌های مستمر راهب سرانجام به پایان رسید و هم‌اینک در حال تجهیز است تا همزمان با دهه فجر بازگشایی و پذیرای دوستداران کتاب شود.

این اتفاق در حالی می‌افتد که در دوران روحانی بارها مرمت این کتابخانه رسانه‌ای شد ولی با وجود بازدید استاندار و مسئولان وقت هرگز به مرحله مرمت نرسید اما راهب در دولت بعد، مرمت این کتابخانه را اولویت اول این اداره‌کل قرار داد تا دوباره آن را به چرخه فعالیت بازگرداند.

دومین اقدام مهمی که این مدیرکل بومی و جوان در اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر انجام داد، پیگیری مطالبه‌ ۲۴ ساله فرهنگی این استان بود؛ کتابخانه مرکزی بوشهر. کتابخانه‌ای که ۱۳ سال پیش حتی مصوبه و بودجه ساخت گرفت اما باز هم این مصوبه مهم در دولت روحانی به کما رفت ولی در دولت رئیسی با هم‌رسانی مطبوعات استانی دوباره این مطالبه را به صدر مطالبات فرهنگی استان بازگرداند و توانست با پیگیری‌های مستمر نظر استاندار وقت و شورای برنامه‌ریزی استان را برای اختصاص زمین جدید و مناسبی برای احداث این کتابخانه در مرکز شهر بوشهر هموار کند. امید می‌رود که کلنگ این کتابخانه در دولت پزشکیان از سوی ارسلان زارع، استاندار بوشهر به زمین بنشیند و این کمبود زیرساختی در حوزه مطالعات فرهنگی و پژوهش استان از بین برود و سرانه فضای کتابخانه‌ای استان با یک جهش به رشد لازم برسد.

دیگر اقدام مهم راهب در اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر، بازسازی و بازطراحی کتابخانه‌های فرسوده استان است که مهم‌ترین نمونه آن کتابخانه موریانه‌زده وحدتیه بود. این کتابخانه با تضمین ۱۰ساله بازسازی و بازطراحی شده و هم‌اینک در حال خدمات‌رسانی به جامعه کتابخوان این شهر، به‌ویژه دانش‌آموزان که آینده‌سازان این مرز و بوم هستند، است. تاکنون بیش از ۲۰ کتابخانه قدیمی و فرسوده استان بوشهر بازسازی و بازطراحی شده است و این روند نقش موثری در افزایش سرانه فضای مطالعاتی، ارتقای کیفیت خدمات فرهنگی و بازگرداندن اعتماد و استقبال عمومی از کتابخانه‌های عمومی در سطح استان داشته است.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر در خصوص اهمیت و تاثیر بازطراحی و بازسازی کتابخانه‌های عمومی فرسوده و قدیمی در سراسر استان به بامداد جنوب گفت: با توجه به تاکیدات مکرر مقام معظم رهبری بر ضرورت کتابخوانی و ترویج فرهنگ مطالعه در جامعه، بازسازی و ارتقای زیرساخت‌های کتابخانه‌ای به یک ضرورت فرهنگی تبدیل شد. از همین‌رو، در استان بوشهر با شناسایی کتابخانه‌های قدیمی و فرسوده تلاش کردیم ضمن بازطراحی آن‌ها، این فضاها را متناسب با نیازهای امروز جامعه بازتعریف کنیم.

حیدر راهب با بیان اینکه رویکرد ما در بازسازی کتابخانه‌های عمومی صرفاً نوسازی فیزیکی نبوده، بلکه تلاش کرده‌ایم کارکرد کتابخانه‌ها را متحول کنیم، افزود: ایجاد فضاهای متنوع مطالعاتی، بخش‌های ویژه کودک و نوجوان، راه‌اندازی اتاق علم، اتاق کودک و مادر، محیط‌های مشارکتی و فرهنگی و به‌کارگیری خدمات نوین از جمله اقداماتی بوده که موجب شده کتابخانه‌ها دوباره به کانون‌های زنده فرهنگی و اجتماعی در شهرها و روستاهای استان تبدیل شوند.

وی بازسازی کتابخانه غدیر شهرستان کنگان و کتابخانه عمومی خلیج فارس بوشهر را از جمله اقدامات شاخص و تاثیرگذار در مسیر توسعه و فراگیری فرهنگ مطالعه دانست و گفت: این دو مرکز فرهنگی به دلیل موقعیت جغرافیایی و میزان مراجعه مخاطبان، نقش مهمی در تقویت سرانه مطالعه و دسترسی عادلانه مردم به خدمات کتابخانه‌ای دارند. بازسازی آن‌ها فرصتی فراهم کرد تا با به‌روزرسانی فضاها، بهبود زیرساخت‌ها و افزودن بخش‌های متنوع فرهنگی و آموزشی، کتابخانه‌ها به محیط‌هایی پویا و جذاب برای مخاطبان خود به ویژه جوانان و نوجوانان تبیل شوند.

راهب ادامه داد: ایجاد فضاهای استاندارد مطالعه، بخش‌های ویژه کودک و نوجوان، محیط‌های چندمنظوره فرهنگی و ارتقای خدمات، سبب شده این کتابخانه‌ها فراتر از محل امانت کتاب عمل کرده و به پایگاه‌های فرهنگی محله‌محور و حتی منطقه تبدیل شوند که می‌توانند نقش مؤثری در نهادینه‌سازی فرهنگ کتابخوانی در سطح شهرستان ایفا کنند.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر تأکید کرد: تجربه بازسازی این کتابخانه‌ها نشان داد که هرجا زیرساخت مناسب و خدمات به‌روز فراهم شود، استقبال مردم به‌ویژه نوجوانان و جوانان به‌طور محسوسی افزایش می‌یابد و این مسیر باید با جدیت در سایر نقاط استان نیز ادامه پیدا کند. هدف نهایی این بازسازی‌ها، بازگرداندن کتابخانه به متن زندگی مردم است؛ جایی فراتر از محل امانت کتاب که نقش موثری در ارتقای سرمایه فرهنگی، افزایش تعاملات اجتماعی و تقویت فرهنگ مطالعه در استان ایفا کند.

وی سپس فعال‌سازی انجمن‌های کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر در سطح استان و شهرستان‌ها را از دیگر اقدامات کلیدی و تاثیرگذار در چهار سال اخیر برشمرد و تصریح کرد: این انجمن‌ها به‌مثابه اتاق فکر فرهنگی کتابخانه‌های استان عمل می‌کنند و از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند؛ چراکه در قالب این نشست‌ها، کارشناسان فرهنگی، مسئولان اجرایی و مدیران دستگاه‌های مرتبط به‌طور مستمر درباره وضعیت سرانه کتابخانه‌ای، میزان دسترسی به منابع و چالش‌ها و فرصت‌های حوزه کتابخوانی استان به بحث و گفت‌وگو می‌نشینند.

به گفته این مقام مسئول، برتری این جلسات در خروجی‌محور بودن آن‌هاست؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از تصمیم‌ها و سیاست‌های موثر در حوزه بهبود زیرساخت‌های کتابخانه‌ای، توسعه خدمات، توزیع عادلانه امکانات و تقویت فرهنگ مطالعه، محصول همین تبادل‌نظرها و هم‌اندیشی‌های کارشناسی است.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر تاکید کرد: تداوم فعالیت این انجمن‌ها باعث شده کتابخانه‌ها از حالت جزیره‌ای خارج شوند و با نگاه مسئله‌محور و مبتنی بر واقعیت‌های محلی، مسیر ارتقای کتابخوانی و توسعه فرهنگی استان با انسجام و اثربخشی بیشتری دنبال شود.

وی فعال‌کردن و تداوم برگزاری نشست‌های کتابخوانی با رویکرد باب‌کردن گفت‌وگو در جامعه با تمرکز ویژه بر نسل جوان و نوجوان را از دیگر سیاست‌های محوری این اداره‌کل در چهار سال اخیر برشمرد و افزود: این نشست‌ها با حضور کارشناسان حوزه فرهنگ، نویسندگان و تسهیلگران کتاب و با مشارکت فعال نوجوانان، جوانان و خانواده‌های آنان به‌صورت منظم و هفتگی برگزار می‌شود و بستری برای گفت‌وگوی سازنده و هدفمند حول کتاب و مسائل اجتماعی و فرهنگی فراهم می‌آورد.

راهب با بیان اینکه برآیند این نشست‌ها، تنها خواندن و معرفی کتاب نیست، بلکه فرصتی است برای بازشناسی دقیق نیازها، دغدغه‌ها و آسیب‌های نسل نو، شناسایی علایق مطالعاتی آنان و کمک به شکل‌گیری مهارت‌های گفت‌وگو، تفکر انتقادی و بیان اندیشه در فضایی امن و صمیمی، تصریح کرد: این جلسات به کتابخانه‌ها کارکردی فراتر از فضای مطالعه سنتی بخشیده و آن‌ها را به حلقه‌های فعال فرهنگی و اجتماعی تبدیل کرده است؛ حلقه‌هایی که می‌توانند نقش موثری در پیوند نسل جوان با کتاب، خانواده و جامعه ایفا کنند و زمینه‌ساز تقویت فرهنگ گفت‌وگو و مطالعه در سطح استان باشند.

در پایان این گزارش باید متذکر شد که در مجموع عملکرد چهارساله حیدر راهب در اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر، عملکرد مثبت، روبه‌جلو و قابل دفاعی است، به نظر می‌رسد چنین مدیران جوانی با هر خط سیاسی یا جناحی سرمایه‌های انسانی هستند که برای پیشرفت و توسعه داستان تلاش می‌کنند. بنابراین نباید به‌دلیل موقعیت‌طلبی برخی افراد یا نگاه‌ جناحی به سرمایه‌سوزی گرایش پیدا کنیم، بلکه باید بر مبنای عملکرد به حمایت یا نقد دست بزنیم. رشد استان بوشهر در چهار شاخص اصلی کتابخانه‌های عمومی موید این است که راهب، مدیر موفقی در این عرصه بوده است. این مجموعه در برخی از شهرها نظیر جم و خورموج موفق شده با مشارکت شهرداری اقدام به توسعه کتابخانه‌های مشارکتی کند. این اقدام می‌تواند الگویی برای دیگر مدیران فرهنگی استان باشد که با هم‌افزایی به توسعه فرهنگی و زیرساختی استان کمک کنند.