ناکارآمدی «پروژه آزادی» آمریکا در کنترل قیمت نفت

بامداد جنوب: تنگه هرمز که از زمان آغاز عملیات «جنگ رمضان» در مرکز تحولات منطقه قرار داشت، اکنون بیش از هر زمان دیگری به محور تحلیل‌های ژئوپلیتیکی و معادلات امنیت انرژی جهان تبدیل شده است. بدیهی است در شرایطی که ایالات متحده از اجرای طرحی موسوم به «پروژه آزادی» برای تضمین عبور امن کشتی‌های تجاری در این آبراهه استراتژیک خبر داده، بسیاری از تحلیلگران و کارشناسان نظامی معتقدند این ابتکار نه‌تنها در کوتاه‌مدت به بازگشایی کامل مسیر کشتیرانی منجر نخواهد شد، بلکه ممکن است به پیچیده‌تر شدن معادلات امنیتی منطقه نیز بینجامد. گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های بین‌المللی از جمله «بریکینگ دیفنس» نشان می‌دهد که طرح چندلایه واشنگتن برای محافظت از تردد کشتی‌ها با تردیدهای جدی در میان شرکت‌های کشتیرانی، بیمه‌گران و تحلیلگران امنیتی مواجه شده است.

همچنین کارشناسان انرژی تاکید می‌کنند که بازگشت اطمینان به شرکت‌های کشتیرانی و بیمه برای عبور از تنگه هرمز زمان‌بر خواهد بود؛ چرا که خطرات امنیتی، از تهدیدهای موشکی و پهپادی گرفته تا احتمال مین‌گذاری دریایی، همچنان در محاسبات فعالان صنعت حمل‌ونقل دریایی لحاظ می‌شود. برخی تحلیلگران نیز معتقدند تلاش آمریکا برای بازگرداندن جریان ترانزیت دریایی به شرایط پیشین، با تکیه بر ظرفیت‌های نظامی و استفاده از آب‌های سرزمینی متحدان منطقه‌ای مانند امارات و پشتیبانی هوایی در آب‌های عمان، تاکنون نتوانسته فضای اطمینان‌بخشی برای کشتی‌های تجاری ایجاد کند و حتی ممکن است ریسک‌های جدیدی را در این گذرگاه حساس انرژی به همراه داشته باشد.

در این میان، یک کارشناس اقتصادی با اشاره به نقش تنگه هرمز در بازار انرژی و افزایش بی‌سابقه قیمت نفت در روز دوشنبه، ۱۴ اردیبهشت پس از تلاش آمریکا برای باز کردن تنگه هرمز به ایرنا گفت: ایران در موقعیتی قوی‌تر از قبل از جنگ قرار گرفته و آمریکا در راهبرد خود برای کنترل تنگه هرمز شکست خورده است.

مجید شاکری با بیان اینکه وقتی می‌خواهیم بحران اخیر انرژی را با دوره قبلی یعنی جنگ اوکراین مقایسه کنیم، می‌بینیم که سرعت رشد قیمت‌ها در دوره جدید خیلی بیشتر است، افزود: به طوری که با فاصله زمانی کمتری از شروع بحران، قیمت نفت به اعداد بالای ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسیده که قابل انتظار هم است؛ زیرا بحران رخ داده در خلیج فارس و تنگه هرمز بسیار بزرگ‌تر از تنشی است که در اوکراین رخ داده است.

وی با اشاره به تلاش آمریکا برای دستکاری قیمت‌ها در بازار آتی نفت تاکید کرد: اینکه تاکنون بازار قیمت‌های بسیار بالا را تجربه نکرده به دو عامل بستگی دارد؛ نخست مجموعه اقداماتی که در بازار آتی نفت سه‌ماهه و بالاتر انجام شده و ریسک بزرگی برای آمریکا ایجاد کرده است. دوم، کاهش مصرف در کشورهای فقیرتر که تا حدی مثل یک ترمز جلوی افزایش قیمت عمل کرده است.

این تحلیلگر اقتصادی ادامه داد: با وجود همه اینها، قیمت نفت باز هم ارقام بالایی را تجربه می‌کند هرچند از ابتدای تجاوز آمریکا به ایران و بسته شدن تنگه هرمز مداخلاتی در بازار در محدوده ۱۰۰ دلار انجام می‌شد تا نرخ‌ها کنترل شود.

وی در ادامه به بزرگ‌ترین مداخله ذخایر نفتی که جهان تا حالا دیده، از طرف آژانس انرژی اشاره کرد و گفت: اینها تمام کاری بود که آنها می‌توانستند بکنند. درحال حاضر مطمئن هستیم که رشد بالای تولید نفت شیل، حتی در این قیمت‌ها، فعلا نمی‌تواند اتفاق بیفتد. به دلیل اینکه قیمت برای آمریکایی‌ها قابل اطمینان نیست که بماند یا نماند.

شاکری به نظرسنجی اخیر فعالان حوزه نفت شیل اشاره کرد که نشان می‌‎دهد حداکثر رشد تولیدی که برای سه سال آینده در نظر گرفته‌اند، فقط ۲۵۰ هزار بشکه است و  افزود: روز گذشته روزنامه فیننشنال تایمز با هر دو شرکت اصلی شیل گفت‌وگو داشت که آیا تصمیم به افزایش تولید دارید یا خیر؟ پاسخ آنها قاطعانه «نه» بود. چون تجربه جنگ اوکراین را دارند که تولید را بالا بردند، اما بعداً بانک‌های مرکزی غربی به خاطر مشکلات تورمی، نرخ بهره را افزایش دادند و قیمت نفت سقوط کرد و همه آنها دچار مشکل شدند. آنها آن صفحات را فراموش نکرده‌اند. این شرکت‌های بزرگ الان مهم‌ترین گزینه‌ها هستند، چون توانایی تأمین سرمایه در زمان کوتاه را دارند.

این کارشناس اقتصادی در پاسخ به اینکه چه سناریوی باعث شده که قیمت نفت را نگه دارد پاسخ داد: قیمت نفت تاریخ‌دار برای فروش سه ماهه اعداد خیلی بالا (۱۴۰، ۱۴۵، ۱۵۰ دلار) نبود. نفت شش ماهه اعداد ۶۵، ۷۰ دلار بود. علت این، غیر از مداخله خزانه‌داری، این درک بود که بحران بالاخره تمام می‌شود و حداکثر ظرف سه ماه همه چیز به حالت عادی برمی‌گردد.

این تحلیلگر در ادامه بیان کرد: در ابتدای بحران، عرب‌ها می‌گفتند جنگ به زودی تمام می‌شود به خاطر اینکه ایرانی‌ها میدان را خالی می کنند ولی ظرف ۴۸ ساعت شکست اتفاق نیفتاد. بعد همه می‌گفتند بحران طولانی نمی‌شود چون ترامپ به خاطر انتخابات میان‌دوره باید از بازی بیرون بیاید تا قیمت بنزین این قدر بالا نرود و مجلس را از دست ندهد. اما به نظر می رسد ترامپ تصمیم ندارد جنگ را تمام کند. از طرف دیگر می‌فهمد که هیچ راه حل نظامی برای باز کردن تنگه هرمز وجود ندارد.

شاکری با اشاره به اجرای پروژه آزادی که ترامپ وعده آن را داده بود، تصریح کرد: استراتژی دیروز آمریکا این بود که کشتی‌ها را از آب‌های سرزمینی امارات عبور دهند و پشتیبانی هوایی در آب‌های عمان انجام شود تا کشتی‌ها رد شوند. اما حتی اگر دو تا کشتی هم عبور کرده باشند، وضعیت بسیار آشفته است. اولاً اماراتی‌ها مستقیم بهای این کار را پرداختند. ثانیا چقدر می‌شود پشتیبانی هوایی طولانی در مقابل واکنش ایران به کشتی‌های تجاری انجام داد؟

به عقیده وی، هدف اول، بازگشت به میانگین ترانزیت قبل از جنگ بود، اما شما عملاً وقتی منطقه را به یک منطقه جنگی تبدیل کردید. هواپیما و هلیکوپتر بلند می‌کنید، جنگ وجود دارد، ایران واکنش نشان می‌دهد، ممکن است به هلیکوپتر یا هواپیمای شما شلیک کند، به کشتی‌ای که اسکورت حمله ‌کند. شما کشتی را از یک شناور معمولی به یک هدف مستقیم حمله تبدیل می‌کنید. این باعث نمی‌شود که بیمه‌ها کشتی‌ها را بیمه کنند. باعث نمی‌شود که خدمه حاضر به عبور از تنگه شوند. مستقیماً دارد منطقه را ناامن‌تر می‌کند. نکته مهم دیگر؛ آمریکا می‌خواهد نشان دهد که به عنوان یک قدرت دریایی، می‌تواند امنیت یا عدم امنیت در تنگه را مدیریت کند. اما اتفاق دیروز نشان داد که حاکمیت ایران بر تنگه هرمز تثبیت شده است.

این تحلیلگر در پاسخ به این پرسش مبنی بر اینکه اتفاقات روز گذشته نشان داد که حاکمیت ایران بر تنگه هرمز تثبیت شده است، پس چرا این واقعیت هنوز برای امریکا قابل درک نیست در حالی که خود تحلیلگران امریکایی بر شکست امریکا و راهبردهایش در جنگ با ایران تاکید دارند، مطرح کرد: آمریکا در این جنگ یک سری اهداف تاکتیکی روی توان دریایی، موشکی و هوایی ایران داشته و تا حدی به آنها رسیده است. اما در سطح راهبردی با دو مشکل بزرگ مواجه شده؛ اول، خود تنگه هرمز باعث شده که نتوانند اعلام پیروزی کنند. آنچه ایران نهایتاً به دست آورده، او را در موقعیتی قوی‌تر از قبل از جنگ قرار می‌دهد. این جمله من نیست؛ این جمله‌ای است که تمام تحلیلگران جریان اصلی طی یک یا دو هفته گذشته دارند می‌گویند. اول می‌گفتند برنامه ایران این است که قوی‌تر از جنگ دربیاید، اما الان می‌گویند ایران قوی‌تر از جنگ درآمده است.

وی افزود: پس موضوع تنگه هرمز را نمی‌توان به صورت تاکتیکی حل کرد. در ظرف این جنگ، ایران نمی‌تواند تحمل کند که تنگه از اختیارش خارج شود. ایران هم که واضح است یک قدم عقب نخواهد رفت. اولین دستوری که رهبر انقلاب اسلامی دادند، همین است و ایران نشان داده که هم می‌خواهد و هم می‌تواند تنگه را تحت کنترل داشته باشد

شاکری تاکید کرد: آنچه از نظر راهبردی مهمتر است، این است که ایران بتواند تنگه هرمز را در اختیار نگه دارد زیرا اساساً هیچ پیروزی بزرگی برای دولت‌های دریایی‌پایه در ۳۰۰ سال گذشته رخ نداده است. چه در زمان حاکمیت انگلیسی‌ها، اسپانیایی‌ها و فرانسوی‌ها در دریاها و چه زمان پیروزی متفقین بر متحدین در جنگ جهانی دوم شاهد چنین اتفاقی نبوده ایم.

وی خاطر نشان کرد: در حالت عادی، دولت‌های دریایی‌پایه در یک دوره طولانی و پشت سر هم اقداماتی می‌کردند تا ایران را تضعیف کنند و وادار کنند دست از تنگه هرمز بردارد. همان کاری که مثلاً در ۱۴ سال گذشته با تحریم‌ها انجام می‌دادند. در حال حاضر این موضوع خیلی مهم است، به دو دلیل؛ اول اینکه، اقتصاد جهانی به شدت درهم شده است و دوم اینکه طرف ایرانی می‌تواند، همانطور که آمریکا با محاصره دریایی یا تحریم فشار می‌آورد، در داخل خاک آمریکا از طریق اقتصاد فشار وارد کند.

یادآور شد: شاید ۱۵ سال پیش این گزاره ها درست نبود زیرا بازارهای دارایی به این اندازه بزرگ نبودند. در این مدت، نیاز آمریکا و انگلیس به تأمین مالی کسری حساب جاری خودشان یعنی پولی که باید از بیرون وام بگیرند به شدت زیاد شده است. اگر در سال ۲۰۰۸ اندازه بازار اوراق خزانه آمریکا هشت تریلیون دلار بود، الان ۳۸ تا ۴۰ تریلیون دلار است. عملاً دیگر آمریکا نمی‌تواند برای مدت طولانی بازارهای جهانی را نادیده بگیرد.