فرهنگ
38 بازدید
روایت زهرا زارعی، بانوی عکاس از فرهنگ دریانوردی ایران در دل جنگ؛
تنگه هرمز برای هر دریانورد ایرانی نماد غرور است
بامدادجنوب_الهام بهروزی
ایرانیها بهعنوان یکی از متمدنترین ملتهای جهان، دارنده میراثی سترگ هستند که در گستره تاریخ پدید آمده و تثبیت شدهاند. فرهنگ دریا و دریانوردی یکی از این میراث کهن این سرزمین است که بسان دریچهای برای آشنایی با جهان، تبادل تجربهها و شکلگیری خردهفرهنگهای نو از دیرباز تا کنون در بخشهایی از آن بهویژه جنوب فعال بوده است. میراثی که به واسطه آن مردمان ساحلنشین توانستهاند نهتنها کالا و نیازهای مادی خود را مبادله کنند، بلکه اندیشهها، آیینها، نغمهها و سبکهای زیست را نیز میان سرزمینها جابهجا کنند.
در این میان، ساحلنشینان جنوب با اتکا به همت و مهارت نیاکان خود در خلیج فارس و آبهای آزاد رفتوآمد داشتند و در پیوندی دیرپا با دریا، همزمان که کالا و اندیشه را میان سرزمینها جابهجا میکردند، حامل سنتها، آیینها و روایتهایی بودند که از طریق همین راه آبی از ایران به دیگر کرانهها و از آن کرانهها به این بوم رسوخ میکرد.
بهگواه تاریخ، دریا برای مردمان این سرزمین مکتبی برای فهم جهان، چشماندازی برای شناخت دیگر فرهنگها و عرصهای برای شکلگیری تعاملات پایدار انسانی بوده است. از همین رهگذر، بسیاری از آیینها، نغمهها، مهارتهای زیستی و جلوههای فرهنگی جنوب ردپای روشنی از این دادوستد فرهنگی دیرین را در خود دارد که ایران را در شمار ملتهایی قرار میدهد که در فرهنگ دریامحور، ید طولانی و پیشینهای غنی دارند.
غنای همین فرهنگ دریانوردی سبب شد که ایرانیان در پهنههای آبی چون خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان نهتنها به مهارتهای ناوبری و دریانوردی دست یابند، بلکه حضور فعال و مستمری در مسیرهای آبی داشته باشند که به رونق تجارت دریایی، توسعه بنادر، تبادل فرهنگی با مردمان دیگر کرانهها و شکلگیری سنتهای پایدار دریایی انجامید. این پیوستگی تاریخی با آبهای جنوب، ایران را به یکی از کانونهای مهم تعاملات دریایی در منطقه مبدل کرد که همواره حامل دانش بومی سفرهای دریایی، هنر لنجسازی، آیینهای دریامحور و روحیه همزیستی با امواج و بادهای موسمی بوده است.
افزون بر این، در جریان جنگ ۴۰ رمضان، ایران با استفاده از استراتژی خاص و ایجاد اختلال در تردد در تنگه هرمز، ضمن نمایش غنای این فرهنگ، توان دریایی خود را به رخ همگان کشید. بدیهی در شکلگیری و پدیدار شدن این فرهنگ اصیل، دریانوردان و ملوانان و دریابانان نقش شگرفی را ایفا کرده و میکنند. جنگ رمضان موجب شد تا نگاهها به یکباره به سمت هرمز و خلیج فارس و فرهنگ دریا و دریانوردی و دریانوردان و نیروی دریایی بیش از هر زمانی معطوف شود.
زهرا زارعی، هنرمند عکاسی است که بهواسطه ۲۵ سال زندگی با همسری که سرمهندس کشتی است، ۱۵ سال از عمر خود را در خلیج فارس، اقیانوسها و آبهای آزاد جهان گذرانده است. او این فرصت را مغتنم شمرده و از دریچه دوربینش صحنههای بکر و جذابی را از دریا و دریانوردی به ثبت رسانده که ماحصل آن را در هفته دوم فروردین امسال در شیراز در نمایشگاهی به معرض تماشای عموم گذاشت تا به سهم خود به اهمیت فرهنگ دریانوردی در زیست ایرانیها بهویژه جنوبیها و توان نیروی دریایی کشور در جنگ ۴۰ روزه در پاسداری از مرزهای آبی و کنترل بازار انرژی جهانی اشاره کند. این نمایشگاه نه تنها مخاطب عام، بلکه بسیار از چهرههای دانشگاهی و متخصص را به سمت خود کشاند. با وی به بهانه این نمایشگاه و مجموعه نفیسی که از دریاها و اقیانوسها جمعآوری کرده، به گفتوگو نشستیم.
نخست بگویید چه شد که علاقهمند به دریا و دریانوردی شدید و از کجا آغاز کردید؟
علاقه من به دریا از همان سالهای ابتدایی زندگی مشترکم شکل گرفت. بنابراین تصمیم گرفتم تجربهای متفاوت از زندگی در این حوزه را انتخاب کنم. دریانوردی از نظر من فقط یک شغل نیست، بلکه مسیری است برای شناخت جهان، انسانها و خودم. این مسیر را با آموزشهای ایمنی تخصصی دریایی آغاز کردم و وارد سفرهای بینالمللی شدم.
تجربه دریانوردی برای یک خانم چه ویژگیها و چالشهای خاصی دارد؟
دریانوردی برای یک زن، ترکیبی از قدرت، صبر و انعطافپذیری است. چالشهایی مانند دوری طولانی از خانواده، شرایط سخت زندگی در مکانی سیار مثل کشتی و حضور در محیطی مردانه وجود دارد، اما در عین حال قابل اغماض هست.
انگیزه اصلی شما از برگزاری این نمایشگاه عکس چه بوده است؟
هدف اصلی من آشنا کردن عموم مردم با واقعیت زندگی دریانوردان است؛ شغلی که بسیار حیاتی اما کمتر شناختهشده است. این نمایشگاه تلاشی است برای نشان دادن پشت صحنه زندگی دریانوردان در دریا و تلاش و تخصص آنها.
عکسهای انتخابشده این نمایشگاه که طی ۱۵ سال سفر دریایی ثبت کردید، چه بخشهایی از واقعیت زندگی دریانوردان را نشان میدهند؟
این تصاویر بخشهایی از زندگی واقعی دریانوردان را به تصویر میکشند. سعی کردم به کمک آنها زیبایی دریا و اقیانوس و تصاویر ناب دریانوردی را همزمان با تخصص و دانش و تلاش و صبوری به نمایش در بیارم.
فکر میکنید این نمایشگاه تا چه اندازه توانسته آگاهی مردم را افزایش دهد؟
بازخوردها نشان میدهد که بسیاری از مخاطبان برای اولینبار با ابعاد واقعی این حرفه آشنا شدهاند. همین آگاهی، هدف اصلی من از برگزاری این نمایشگاه بوده است.
ظاهرا در بخشی از این نمایشگاه به نقش نیروی دریایی در امنیت و پشتیبانی کشور اشاره کردید؟ درست است؟
بله، در بخشی از این نمایشگاه به نقش حیاتی نیروی دریایی و دریانوردان در امنیت و پشتیبانی کشور پرداخته شده است. این بخش تلاش میکند نشان دهد که چگونه حضور دائمی نیروهای دریایی در آبهای سرزمینی و بینالمللی، امنیت مسیرهای کشتیرانی و مرزهای آبی را تضمین میکند. همچنین به سهم مهم دریانوردان در حملونقل کالا، تجارت خارجی و پشتیبانی اقتصادی کشور اشاره شده است؛ نقشی زیرساختی و مداوم که معمولا کمتر دیده میشود، اما نبود آن میتواند زندگی روزمره و اقتصاد ملی را با چالشهای جدی روبهرو کند.
هنگام ثبت عکسها، بیشتر به دنبال چه چیزی بودید؟
در عکاسی، برای من همیشه ترکیبی از مستندسازی دقیق و انتقال حس ناب لحظه اهمیت داشته است. سعی کردهام واقعیت را بدون اغراق و همانگونه که هست ثبت کنم؛ با تمام سختیها، جزئیات و صداقتی که در دل آن نهفته است. در کنار این نگاه مستند، برایم مهم بوده که زیباییهای بصری دریا، بازی نور و سایه، بافت موجها و گستره بیکران آب نیز در تصاویر دیده شود. نتیجه تلاشی است برای پیوند میان حقیقت و حس. تصاویری که هم روایت میکنند و هم لمس میشوند.
یکی از سختترین یا متفاوتترین لحظههایی که ثبت کردهاید، چه بوده است؟
لحظاتی که در دل شرایط سخت آبوهوایی یا در دورانهای طولانی دوری از خانه ثبت شدهاند، برای من از دشوارترین بخشهای این مسیر بودهاند؛ لحظاتی که هم از نظر فیزیکی و هم احساسی فشار زیادی وارد میکنند، اما درست همین موقعیتهای ناب و واقعی، صادقانهترین و تاثیرگذارترین تصاویر را به وجود آوردهاند. عکسهایی که نهفقط یک منظره، بلکه عمق تجربه انسانی دریانوردی را نشان میدهند؛ تلاش، تنهایی، مقاومت و زیبایی پنهانی که در دل سختیها شکل میگیرد.
از نظر تکنیکی، چه سبک عکاسی را ترجیح میدهید؟
بیشتر به عکاسی مستند با تاکید بر نور طبیعی و ثبت لحظههای واقعی علاقه دارم. در دریا، شرایط همیشه در حال تغییر است و این موضوع عکاسی را هم چالشبرانگیز و هم جذاب میکند.
کدام بازخورد مخاطبان نمایشگاه برای شما مهم و تاثیرگذار بود؟
اینکه بسیاری از مخاطبان پس از تماشای عکسها نگاه متفاوتی به دنیای دریانوردی پیدا کردهاند، برای من تجربهای بسیار ارزشمند بود. شنیدن اینکه برخی از آنها میگفتند برای اولینبار سختیها، تنهاییها و فداکاریهایی را که پشت این شغل نهفته استT لمس کردهاند، نشان داد که تصاویر توانستهاند میان واقعیتهای کمتر دیدهشده و نگاه عمومی ارتباط ایجاد کنند. برای من، همین لحظات تغییر نگاه و درک عمیقتر مخاطبان، مهمترین دستاورد این پروژه است.
پس از این نمایشگاه، چه برنامهای برای ادامه مسیر دارید؟
پس از این نمایشگاه، تمرکز من بیشتر بر مستندسازی دقیقتر زندگی دریانوردان خواهد بود. تلاش میکنم در آثار بعدی، نقش، مسئولیت و مدت زمان حضور هر یک از اعضای کشتی در ردههای مختلف را بهصورت شفافتری نشان دهم تا درک عمومی از این حرفه ناشناخته افزایش یابد.
خلیج فارس چه جایگاهی در سفرهای شما داشته است؟
خلیج فارس برای من فقط یک موقعیت جغرافیایی نیست، بلکه نمادی از هویت و تعلق است. هر بار که پس از ماهها سفر دریایی به آبهای سرزمینی ایران بازمیگردیم، حس غرور و آرامش خاصی وجودمان را فرا میگیرد. رنگ نیلگون و درخشان خلیج فارس، برای من همواره الهامبخش بوده و سعی کردهام این ویژگی را در تصاویرم بهخوبی بازتاب دهم.
تجربه عبور از تنگه هرمز برای شما چگونه بوده است؟
تنگه هرمز برای هر دریانورد ایرانی نماد غرور و عظمت است. این منطقه، همچون خانهای برای ماست. هنگام آغاز سفر، با نوعی دلبستگی از آن خداحافظی میکنیم و در بازگشت، با همان شور و شوق دوباره به آن میرسیم. عظمت این منطقه را نمیتوان تنها از روی نقشه درک کرد؛ باید آن را از نزدیک تجربه کرد.
در تصاویر مربوط به خلیج فارس و تنگه هرمز چه چیزی را برجسته کردهاید؟
در این مجموعه تلاش کردهام عظمت، زیبایی و رنگ منحصربهفرد خلیج فارس و تنگه هرمز را در کنار حضور مقتدرانه کشتیهای ایرانی در خایج فارس، تنگه هرمز و دیگر آبهای جهان را به تصویر بکشم. همچنین لحظات ناب غروب در دریا که هر بینندهای را مجذوب میکند، بخش مهمی از این روایت تصویری را تشکیل میدهد.
نظر خود را بنویسید
نام و ایمیل اختیاری هستند. فقط نظر شما ضروری است.