سایه بیکاری آرامش خانواده‌ها را تهدید می‌کند

بامدادجنوب_داود علیزاده

این روزها کارگران و شاغلان واحدهای کوچک و متوسط در استان با مشکلاتی مواجه شده‌اند که بسیاری از آن‌ها آن را «بی‌سابقه» توصیف می‌کنند. درحالی‌که بازارها معمولاً در نیمه اول سال جنب‌وجوش بیشتری دارد، افزایش نااطمینانی‌های اقتصادی و رکود پس از آغاز شرایط جنگی، بسیاری از کارفرمایان را به سمت تصمیماتی سوق داده که تبعات آن مستقیماً بر معیشت کارگران آوار شده است؛ تصمیم‌هایی مثل کاهش ساعت کاری، نصف کردن حقوق، شیفتی کردن حضور کارکنان و تهدید مستقیم یا غیرمستقیم به اخراج. اگرچه بسیاری از این کارگران امیدوار بودند با ترمیم دستمزد در آغاز سال وضعیتشان بهتر شود اما گویی روزگار با آن‌ها سرناسازگاری دارد. برخی از کارگران بوشهری می‌گویند حالا دیگر ترس از بیکار شدن یا اخراج، به‌اندازه نیاز به تأمین هزینه‌های زندگی، گلویشان را می‌فشارد. آن‌ها نمی‌دانند ماندن در شغل فعلی با حقوقی که کارفرما از یک‌سو آن را فشرده و از سوی دیگر تورم شیره آن را کشیده است به‌صرفه است؟ یا ترک کار و ورود به بازار کار غیررسمی که در آن‌هم رقابت شدید است و هم امنیت شغلی وجود ندارد. این وضعیت قطعاً پیامدهای اجتماعی بسیاری نیز خواهد داشت که در میان‌مدت و بلندمدت خودش را نشان می‌دهد. بسیاری از خانواده‌ها با اضطراب دائمی، تنش‌های خانگی، حذف هزینه‌های ضروری و افت کیفیت زندگی روبه‌رو شده‌اند.

یکی از این کارگران، خانم «س» است که در یکی از آزمایشگاه‌های خصوصی شهر بوشهر کار می‌کند. او می‌گوید از ابتدای ناآرامی‌ها تا امروز، نه‌تنها ساعات کارش تقریباً نصف شده، بلکه حقوقش هم به همان نسبت کاهش‌یافته است.

وی توضیح می‌دهد: ماه قبل مدیر گفت که آزمایشگاه مجبور است شیفت‌ها را کاهش دهد. گفت بازار کساد است و مراجعه‌کننده کم شده؛ بنابراین باید کمتر بیایم سر کار و طبعاً درآمدم هم کمتر می‌شود. من با نصف حقوق قبلی خیلی سخت می‌توانم ادامه بدهم. از طرفی می‌ترسم اگر اینجا را رها کنم، دیگر جایی برای کار پیدا نکنم؛ از طرف دیگر هم وقتی هزینه رفت‌وآمد و خرج خانه را حساب می‌کنم، چیزی برایم باقی نمی‌ماند.

به گفته او، مدیر آزمایشگاه دائماً به کارکنان گوشزد می‌کند که شرایط «استثنایی» است و آن‌ها باید برای حفظ شغل‌شان «همکاری» کنند!

در بخش دیگری از بازار کار بوشهر نیز اوضاع بهتر نیست. کارگران و فروشندگان مغازه‌های لوازم‌خانگی، پوشاک، موبایل و حتی مطب پزشکی و دندانپزشکی گزارش می‌دهند که ساعات کاری‌شان کاهش‌یافته و بسیاری از آن‌ها به‌صورت شیفتی کار می‌کنند، بدون اینکه مزایای اضافه‌کار یا پورسانت ماه‌های گذشته را دریافت کنند. یکی از فروشندگان جوان در بازار مرکزی بوشهر می‌گوید: همه امید ما به بازار شب عید بود که امسال از همه‌سال‌ها کسادتر شد. قبلاً روزهای شلوغ آخر هفته خوب بود؛ اما حالا فروش افت کرده. صاحب‌کار می‌گوید یا با همین مبلغ کنار بیایید یا مجبورم نیرو کم کنم.

به نظر می‌رسد بسیاری از کارفرمایان بوشهری از همان الگوی رایج در دیگر استان‌ها پیروی می‌کنند؛ الگویی که بر پایه فشار به کارگران برای رضایت دادن به توافق‌های غیررسمی و زیرمیزی است: پرداخت کمتر از حداقل حقوق قانونی، حذف اضافه‌کار، کاهش ساعت کاری و تهدید ضمنی به اخراج. در ظاهر کارگاه‌ها و مغازه‌ها همچنان فعال‌اند، اما چرخ زندگی کارگران آن‌طور که باید نمی‌چرخد.

کارگران شرکت‌های پیمانکاری فعال در حوزه خدمات شهری، عمرانی و پروژه‌های فنی نیز پس از تعطیلات عید با مشکلات مشابهی روبه‌رو شده‌اند. یک کارگر پیمانکاری در بوشهر که نخواست نامش فاش شود، گفت: «بعد از عید گفتند بودجه‌ها دیر پرداخت می‌شود. ما را شیفتی کردند. بقیه را تهدید کردند که اگر ناراضی هستند می‌توانند انصراف بدهند و نیروهای جدید می‌گیرند.»

به گفته او، بسیاری از کارگران پیمانکاری به امید اینکه اوضاع بهتر شود، فعلاً سکوت کرده‌اند، چون تصور می‌کنند اگر این شغل را از دست بدهند، یافتن کار جدید در شرایط فعلی دشوار است.

مشکل برای شاغلان مشاغل خدماتی مانند منشی مطب، کارکنان فروشگاه‌ها، اپراتورهای اداری و نیروهای کار واحدهای کوچک خصوصی نیز مشابه است. در بسیاری از مطب‌های پزشکی و دندانپزشکی، منشی‌ها به‌دلیل کاهش مراجعات بیماران، مجبور شده‌اند با حقوق کمتر یا ساعات کاری کوتاه‌تر کنار بیایند. یکی از آن‌ها می‌گوید: «می‌گویند اگر می‌خواهی بمان، باید با حقوق فعلی بسازی. اگر نه افراد زیادی هستند که حاضرند با حقوق پایین‌تر کار کنند. ما بین ماندن و رفتن گیر کرده‌ایم.»

وضعیتی که زیرپوست جامعه قابل رصد است، ترکیبی از نااطمینانی و نگرانی میان کارگران و شاغلان است؛ نگرانی از اخراج، بیمه‌ نشدن، کاهش دستمزد و بی‌چشم‌انداز بودن آینده شغلی. فشارهای اقتصادی باعث شده بیمه تأمین اجتماعی دیگر برای بسیاری از کارگران «مزیت رقابتی» محسوب نشود و آن‌ها بپرسند وقتی دخل‌وخرج نمی‌خواند، «بیمه‌ای که خدمات گسترده‌ای ندارد دقیقاً چه دردی را دوا می‌کند؟» به نظر می‌رسد اگر این روند ادامه یابد، بسیاری از کارگران ناچار خواهند شد میان دو گزینه سخت یکی را انتخاب کنند: ماندن در کار رسمی با حداقل درآمد، یا ترک شغل و رفتن به سمت مشاغل غیررسمی در بازار کار آزاد؛ تصمیمی که هر دو سوی آن پرمخاطره است.