رتبه سلامت ایران در جهان ۱۱۲ شد

بامداد جنوب: نظام سلامت کشور در بخش‌های مختلف دولتی، خصوصی، خیریه و عمومی غیردولتی گسترده است. بررسی ساختار نظام سلامت ایران نشان می‌دهد که متولی اصلی این نظام، وزارت بهداشت است که مسئولیت تولیت، نظارت و مدیریت منابع نظام سلامت را با فعالیت ۶۷ دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی در بخش‌های مختلف خدمات بهداشتی، درمان سرپایی و درمان بستری بر عهده دارد. بر اساس آخرین گزارش‌های موجود، بودجه حوزه سلامت بر اساس ارقام درج‌شده در ردیف‌های بودجه امسال، به حدود ۸۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده که نسبت به سال گذشته ۸۶ درصد رشد داشته است، به تازگی پایگاه اطلاع‌رسانی گلوبال اکونومی مطلبی منتشر کرده که ایرنا ترجمه آن را در اختیار عموم قرار داده است و در آن نشان می‌دهد سهم اعتبارات سلامت از تولید ناخالص ملی در ایران ۵.۷ درصد است و از این نظر در بین ۱۸۶ کشور دنیا در رتبه ۱۱۲ قرار دارد.

بررسی وضعیت کشورهای مختلف از نظر سهم سلامت از تولید ناخالص ملی نشان می‌دهد، افغانستان با اختصاص ۲۱.۵ درصد از تولید ناخالص ملی، بیشترین سهم را از تولید ناخالص ملی خود برای سلامت اختصاص داده است. البته رقم سهم سلامت از تولید ناخالص داخلی برای کشوری مانند افغانستان با اقتصاد کوچک ۱۴ میلیارد دلاری بالا نیست و این میزان برای کشوری مانند آمریکا که در رتبه سوم کشورهای دنیا از نظر سهم سلامت از تولید ناخالص ملی قرار دارد با اختصاص ۱۷.۵ درصد از اقتصاد ۳۰ هزار میلیارد دلاری به حوزه سلامت عدد بسیار بزرگی است.

بررسی این داده‌ها نشان می‌دهد آلمان با حدود ۱۳ درصد سهم سلامت از تولید ناخالص ملی در رتبه ۶، کانادا با ۱۲.۳ درصد در رتبه هفتم، سهم سلامت از GDP فرانسه ۱۲.۲ درصد است و انگلستان با حدود ۱۲ درصد در رتبه ۱۱ قرار دارد. همچنین سهم سلامت در تولید ناخالص ملی در سوئد ۱۲ درصد، ژاپن ۱۱.۱ درصد، اسپانیا ۱۰ درصد، برزیل ۹.۶ درصد، تاجیکستان ۸.۱ درصد، ازبکستان ۷.۷ درصد، لیبی ۶.۲ درصد است.

اختصاص سهم سلامت از تولید ناخالص ملی نشان‌دهنده میزان اهمیت دولت‌ها به‌سلامت مردم است. کشورهایی مانند عراق (۵ درصد)، سوریه، مصر، بحرین، ویتنام، اندونزی (۳.۷ درصد)، هندوستان (۳.۵ درصد)، زیمبابوه (۲.۷ درصد) در پایین جدول رتبه‌بندی کشورها از نظر سهم سلامت از تولید ناخالص ملی قرار دارند و بنگلادش و برونئی با کمتر از ۲.۳ درصد در قعر این جدول جای گرفته‌اند.

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد؛ در ایران از بین امور دهگانه بودجه، اعتبارات حوزه سلامت بعد از امور رفاهی و اجتماعی، آموزش و پژوهش و امور دفاعی و امنیتی در رتبه چهارم قرار داد اما جدا از اختصاص سهم سلامت از تولید ناخالص ملی، مساله مهم شیوه توزیع منابع و نحوه هزینه کردن این اعتبارات است. گزارش این مرکز نشان می‌دهد بیشترین رشد اعتبارات امور سلامت مربوط به خدمات طبی سرپایی و کمترین رشد مربوط به بهداشت عمومی است که حاکی از تداوم رویکرد درمان‌محوری است.

بررسی توزیع اعتبارات نظام سلامت نشان می‌دهد خدمات درمان سرپایی بیشترین سهم را از مجموع اعتبارت حوزه سلامت به خود اختصاص می‌دهد. بعد از آن، خدمات بستری در بیمارستان قرار دارد و خدمات بهداشتی (حدود ۵ درصد) کمترین سهم را دارد. این وضع نشان‌دهنده هزینه‌های بالای درمانی، بهره‌وری پایین و وجود هزینه‌های غیرضروری و القایی در بخش درمان و اولویت پایین پیشگیری در نظام سلامت ایران است.

آخرین داده‌های وزارت بهداشت نشان می‌دهد حدود ۱۶۰ هزار تخت بیمارستانی در کشور وجود دارد. بر این اساس، سرانه تخت بیمارستانی به ازای هزار نفر جمعیت در ایران حدود ۱.۹ است که با میانگین جهانی ۲.۵ تخت به هزار نفر فاصله دارد.

بر این اساس، ایران از نظر نسبت تعداد تخت بیمارستانی به شمار جمعیت، فاصله معناداری با کشورهای توسعه‌یافته و رو به توسعه دارد. از این نظر، ژاپن با حدود ۱۳.۷ تخت بیمارستانی به ازای هزار نفر جمعیت در صدر کشورهای دنیا است؛ کشوری که از نظر سن امید به زندگی نیز با ۸۳ سال در صدر کشورهای جهان قرارگرفته است. بعد از آن، کره جنوبی با ۱۳.۲ در رتبه دوم است. این نسبت برای کشور روسیه ۹.۶، قزاقستان ۷.۶، فرانسه ۷.۱، چین ۴.۹، ترکیه ۳، آمریکا ۲.۷ و انگلیس ۲.۴ اعلام شده است.

آخرین گزارش موسسه ملی تحقیقات سلامت وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران که امسال با بررسی آخرین داده‌های موجود تا سال ۱۴۰۲ منتشر کرده است، نشان می‌دهد تا سال ۱۴۰۲ در مجموع ۱۵۱ هزار تخت بیمارستانی فعال در کشور داشته‌ایم که در ۱۰۶۶ بیمارستان دولتی و غیردولتی توزیع‌شده‌اند. از این تعداد بیمارستان، سهم وزارت بهداشت و ۶۷ دانشگاه علوم پزشکی کشور ۶۷۲ بیمارستان بوده است و سازمان‌های عمومی غیروابسته به وزارت بهداشت مانند شهرداری‌ها، بانک‌ها نیز ۲۰۸ بیمارستان داشته‌اند. سازمان تأمین اجتماعی نیز تا آن زمان ۷۷ بیمارستان داشته است و ۱۸۶ بیمارستان خصوصی و ۳۷ بیمارستان خیریه نیز در کشور فعالیت می‌کنند.

سازمان نظام پزشکی تعداد کل اعضای این سازمان را که شماره نظام پزشکی دارند حدود ۳۸۷ هزار نفر اعلام کرده است. از این تعداد، حدود ۱۰۶ هزار نفر پزشک عمومی، حدود ۶۵ هزار نفر پزشک متخصص، ۷۹ هزار نفر ماما، ۴۴ هزار دندانپزشک و ۳۲ هزار نفر داروساز هستند که شامل افراد بازنشسته هم می‌شود.

در سازمان نظام پرستاری نیز حدود ۱۵۰ هزار پرستار در کشور شاغل‌اند که از این تعداد حدود ۱۲۰ هزار نفر در بیمارستان‌های دولتی و ۴۰ هزار نفر در بیمارستان‌های خصوصی و مراکز مراقبت در منزل خصوصی فعالیت می‌کنند.

از شاخص‌های مهم حوزه سلامت، نسبت نیروی انسانی با جمعیت و نیز تخت بیمارستانی است. بر اساس گزارش موسسه ملی تحقیقات سلامت، بر مبنای آخرین آمار موجود به ازای هر ۱۰ هزار نفر جمعیت ۱۹ پزشک، ۵.۵ دندانپزشک و ۳.۵ داروساز در کشور فعالیت می‌کنند.

بررسی آمارهای جهانی در پایگاه اطلاع‌رسانی گلوبال اکونومی نشان می‌دهد بیشترین میزان نسبت پزشک به جمعیت در استرالیا با ۵۳ پزشک به ازای ۱۰ هزار نفر است. در رتبه‌های بعدی نروژ با ۵۰ پزشک، آلمان با ۴۴ پزشک، ایتالیا با ۴۰ پزشک، فرانسه با ۳۱، ژاپن با ۲۶، کره جنوبی با ۲۵، چین با ۲۳ پزشک و برزیل با ۲۰ پزشک به ازای هر ۱۰ هزار نفر جمعیت قرار دارند.

نسبت پرستار به تخت بیمارستانی نیز بر اساس اعلام سازمان نظام پرستاری حدود یک پرستار به ازای هر تخت بیمارستانی است که نسبت به میانگین جهانی یعنی ۲.۵ پرستار به ازای هر تخت بیمارستانی، کمتر از نصف است.

شاخص دیگر، نسبت پرستار به هزار نفر جمعیت است. از این نظر نیز ایران با ۱.۵ پرستار به ازای هزار نفر جمعیت وضعیت نامناسبی دارد و تقریباً نصف میانگین جهانی یعنی ۳ پرستار به ازای هر هزار نفر جمعیت است. این میزان در نروژ ۱۸ پرستار به ازای هزار نفر جمعیت، در آمریکا ۱۲، انگلیس ۸، قطر ۷، عمان ۴، ترکیه ۲.۵ و مصر ۲ است.