یک‌پنجم خانوارهای کشور با سرپرستی زنان اداره می‌شود

بامداد جنوب: آمارهای تازه سازمان بهزیستی کشور از افزایش قابل توجه تعداد زنان سرپرست خانوار حکایت دارد؛ رشدی که به گفته معاون سلامت اجتماعی این سازمان، هم از نظر سهم جمعیتی و هم از نظر کاهش میانگین سنی، نیازمند توجه و مداخله فوری سیاست‌گذاران است.
حسن موسوی‌چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی در گفت‌وگویی که با رسانه‌ها داشته در تشریح آخرین داده‌های استخراج‌شده از سامانه‌های رفاهی کشور اعلام کرد: بر اساس نتایج سال ۱۴۰۴، زنان سرپرست خانوار ۲۲.۵ درصد از کل خانوارهای کشور را تشکیل می‌دهند؛ به‌عبارتی، تقریباً از هر ۴.۵ خانوار، یک خانوار به وسیله یک زن اداره می‌شود. این رقم در مقایسه با آمار سال ۱۳۹۵، افزایش ۱۲۱ درصدی را نشان می‌دهد.
به گفته وی، از آنجا که پس از سرشماری عمومی سال ۱۳۹۵، سرشماری جدیدی انجام نشده، آمار سال ۱۴۰۴ بر پایه داده‌های «سامانه رفاه ایرانیان» محاسبه شده است. به گفته موسوی‌چلک، ممکن است برخی از این افراد صرفاً به‌عنوان یارانه‌بگیر ثبت شده باشند و سرپرست واقعی خانوار نباشند. با این حال، برآوردها بر اساس روندهای جمعیتی کشور نشان می‌دهد که حتی با محاسبه محافظه‌کارانه، سهم زنان سرپرست خانوار از کل خانوارها حدود ۱۵.۹ درصد (معادل یک خانوار از هر ۶.۳ خانوار) است؛ رقمی که با افزایش طلاق و رشد امید به زندگی همخوانی دارد.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با اشاره به وضعیت پوشش حمایتی گفت: در سال ۱۴۰۴ تنها ۲۳.۴ درصد از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش نهادهای حمایتی قرار دارند. این میزان در مناطق شهری ۱۸.۵ درصد و در مناطق روستایی ۳۹.۳ درصد است. هرچند بیشتر زنان سرپرست خانوار در شهرها زندگی می‌کنند، اما پوشش حمایتی در روستاها بالاتر است که نشان‌دهنده تمرکز سیاست‌های حمایتی بر گروه‌های کم‌درآمدتر و محروم‌تر است.
بر اساس آمارهای بهزیستی، میانگین دهک درآمدی خانوارهای زن‌سرپرست ۳.۹ است؛ در حالی که این شاخص برای خانوارهای مردسرپرست ۵.۷ گزارش شده است. این شکاف در مناطق روستایی عمیق‌تر است؛ جایی که خانوارهای زن‌سرپرست در دهک ۲.۷ و خانوارهای مردسرپرست در دهک ۴.۷ قرار دارند. در مناطق شهری نیز این فاصله ادامه دارد. موسوی‌چلک این ارقام را نشانه تمرکز فقر و آسیب‌پذیری اقتصادی در میان زنان سرپرست خانوار، به‌ویژه در روستاها دانست.
به گفته او، بیش از ۵۰ درصد زنان سرپرست خانواری که بین سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ تحت پوشش بهزیستی قرار گرفته‌اند، در دهک‌های اول و دوم درآمدی بوده‌اند. همچنین میانه دهک درآمدی افراد پذیرش‌شده از دهک سوم به دهک دوم کاهش یافته که بیانگر افزایش شدت فقر در میان این گروه است.
یکی از نکات نگران‌کننده مطرح‌شده در این گزارش، کاهش میانگین سنی زنان سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی است. موسوی‌چلک اعلام کرد: میانگین سن پذیرش این زنان از ۴۲ سال در سال ۱۴۰۰ به حدود ۴۰ سال در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. این در حالی است که میانگین سنی زنان سرپرست خانوار در کل کشور حدود ۴۷.۴ سال در شهرها و ۴۸ سال در روستاهاست.
به گفته وی، افزایش سهم زنان جوان سرپرست خانوار، ضرورت تمرکز فوری بر برنامه‌های اشتغال، مهارت‌آموزی و توانمندسازی اقتصادی برای گروه‌های سنی پایین‌تر را دوچندان می‌کند. بیشترین تعداد زنان سرپرست خانوار در استان‌های تهران، خراسان رضوی، خوزستان، فارس، اصفهان و سیستان‌وبلوچستان سکونت دارند.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی توضیح داد که توزیع پوشش حمایتی در همه استان‌ها متناسب با حجم مسئله نیست؛ به‌گونه‌ای که استان‌هایی مانند تهران و اصفهان، با وجود جمعیت بالای زنان سرپرست خانوار، پوشش کمتری دارند، در حالی که استان‌هایی مانند آذربایجان شرقی و مازندران با جمعیت کمتر، سهم بالاتری از خدمات بهزیستی را دریافت می‌کنند.
بررسی دلایل پذیرش زنان سرپرست خانوار در بهزیستی نیز نشان‌دهنده تغییر الگوهاست. سهم زنانی که به دلیل فوت همسر سرپرست خانوار شده‌اند از ۲۸.۹ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۲۴.۵ درصد در سال ۱۴۰۱ کاهش یافته است. همچنین موارد مرتبط با ازکارافتادگی همسر کاهش داشته است. در مقابل، سهم زنان مطلقه از ۳۰.۸ درصد به ۳۷.۹ درصد افزایش یافته که به گفته موسوی‌چلک، لزوم تمرکز جدی‌تر بر بسته‌های اشتغال، حمایت اقتصادی و خدمات حقوقی را برجسته می‌کند.
وی در پایان تأکید کرد: افزایش زنان مطلقه، همسران افراد معتاد و دختران خودسرپرست، نشان می‌دهد که مسئله زنان سرپرست خانوار تنها یک موضوع حمایتی نیست، بلکه به مداخلات میان‌بخشی، سیاست‌های اقتصادی پایدار و برنامه‌ریزی اجتماعی هدفمند نیاز دارد.