احساس مفید بودن در دوران سالمندی

بامداد جنوب: این هفته در «اتاق مشاوره» یکی از بانوان سالمند این مسئله را مطرح کرده است: بعد از ۷۰ سالگی چگونه دوباره احساس «مفید بودن» و داشتن هدف در زندگی داشته باشم؟

او برای ما نوشته است: «من ۷۲ سال دارم. فرزندانم بزرگ شده‌اند و هرکدام زندگی خودشان را دارند. همسرم نیز بیشتر وقتش را با دوستان و کارهای خودش می‌گذراند. از نظر جسمی مشکل جدی ندارم، اما احساس می‌کنم دیگر مثل گذشته مورد نیاز نیستم. گاهی با خودم می‌گویم: «دیگر چه کاری از من برمی‌آید؟» بیشتر روزها در خانه هستم و کم‌کم احساس تنهایی و بی‌حوصلگی می‌کنم. آیا این احساس در زنان بالای ۷۰ سال طبیعی است؟ چگونه می‌توانم دوباره برای زندگی‌ام هدف و انگیزه پیدا کنم؟»

پاسخ دکتر محمدرضا بحرانی، دکترای تخصصی روان‌شناسی: بله این احساس در سال‌های سالمندی قابل درک و نسبتاً شایع است، اما نباید آن را بخش اجتناب‌ناپذیر پیری بدانیم. تفاوت مهمی میان «پذیرش تغییرات زندگی» و «تسلیم شدن در برابر بی‌هدف شدن» وجود دارد.

برای بسیاری از زنان، بعد از ۷۰ سالگی چند نقش مهم زندگی تغییر می‌کند: فرزندان دیگر به مراقبت روزانه نیاز ندارند، بازنشستگی ارتباط‌های اجتماعی را کاهش می‌دهد، ممکن است همسر یا دوستان قدیمی از دست بروند و توانایی انجام بعضی فعالیت‌های گذشته نیز کمتر شود. در نتیجه این سؤال ایجاد می‌شود که «حالا من برای چه کسی و برای چه چیزی زندگی می‌کنم؟»

پاسخ این است: هدف زندگی در سالمندی نباید الزاماً بزرگ و خارق‌العاده باشد. هدف می‌تواند کوچک، شخصی و معنادار باشد. اگر احساس می‌کنید در خانه منزوی شده‌اید، از یک فعالیت ساده شروع کنید؛ مثلاً هفته‌ای چند ساعت آموزش یک مهارت، شرکت در کلاس، فعالیت فرهنگی، پیاده‌روی گروهی، دیدار منظم با دوستان یا مشارکت داوطلبانه در یک کار اجتماعی. حتی انتقال تجربه به نوه‌ها یا زنان جوان‌تر خانواده می‌تواند احساس ارزشمندی ایجاد کند.

نکته مهم دیگر این است که خودتان را فقط در نقش «مادر»، «همسر» یا «مادربزرگ» تعریف نکنید. شما پیش‌ازاین نقش‌ها و مستقل از آن‌ها، یک انسان با علایق، تجربه‌ها، توانایی‌ها و خواسته‌های شخصی هستید. بعد از ۷۰ سالگی فرصت مناسبی است که بعضی از این بخش‌های فراموش‌شده شخصیت خود را دوباره پیدا کنید.

یک تمرین ساده پیشنهاد می‌کنم: سه فهرست بنویسید: چه کارهایی را دوست دارم؟ در چه کارهایی تجربه یا توانایی دارم؟ چه کاری می‌توانم انجام دهم که برای شخص دیگری مفید باشد؟

سپس از میان پاسخ‌ها، فقط یک فعالیت کوچک و قابل انجام انتخاب کنید و آن را به برنامه هفتگی خود اضافه کنید؛ و یک هشدار مهم: اگر بی‌حوصلگی، انزوا، احساس بی‌ارزشی، اختلال خواب یا از دست دادن علاقه به فعالیت‌های مورد علاقه چند هفته ادامه پیدا کرده یا شدید شده است، بهتر است آن را صرفاً به سن نسبت ندهید و با روان‌شناس یا روان‌پزشک مشورت کنید.

سالمندی پایان نقش‌آفرینی نیست؛ تغییر شکل نقش‌آفرینی است. شاید در ۷۲ سالگی دیگر همان کسی نباشید که در ۴۰ سالگی بودید، اما هنوز می‌توانید برای خودتان و دیگران انسانی مؤثر، دوست‌داشتنی و صاحب هدف باشید.