چرا عراق مقصد مهم دیپلماسی ایران است؟

بامدادجنوب_مریم خوئینی

خاورمیانه و غرب آسیا همچنان با پیامدهای تحولات امنیتی و سیاسی اخیر روبه‌رو است، بر همین اساس تحرکات دیپلماتیک کشورهای منطقه بیش از گذشته مورد توجه ناظران قرار می‌گیرد. در این میان، سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به عراق را می‌توان فراتر از یک دیدار دوجانبه ارزیابی کرد سفری که در کنار تأکید بر توسعه روابط تهران و بغداد، حامل پیام‌هایی درباره آینده معادلات منطقه، همکاری‌های امنیتی، روند دیپلماسی و نقش‌آفرینی بازیگران مؤثر در کاهش تنش‌ها است. عراق در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین شرکای سیاسی، امنیتی و اقتصادی ایران تبدیل شده و همواره جایگاهی ویژه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی داشته است. از همین رو، سفر مقام‌های عالی‌رتبه دو کشور، علاوه بر ابعاد دوجانبه، از منظر تحولات منطقه‌ای نیز قابل تحلیل است.

علی شاهرخی کارشناس روابط بین‎الملل در گفت‌وگو با بامدادجنوب درخصوص سفر وزیر امور خارجه به عراق، هماهنگی با مقامات این کشور برای برگزاری مراسم تشیع رهبر شهید انقلاب در شهرهای نجف و کربلا کاظمین و بغداد را هدف عمده این سفر عنوان کرد و گفت: همانطور که مستحضرید قرار است هفته آینده مراسم تشییع رهبر شهیدمان برگزار شود. لازم است هماهنگی‌هایی در این خصوص در کشور عراق صورت گیرد. میلیون‌ها عراقی طالب این بودند که برای حضور در مراسم تشییع، به کشور ما سفر کنند بنابراین باید ترتیباتی اتخاذ می‌شد که پیکر مطهر ایشان به شهرهای زیارتی عراق نیز برده شده و آنجا نیز مراسم تشییع برگزار شود.

وی افزود: در این سفر وزیر خارجه کشورمان ملاقات‌هایی با رئیس جمهور، نخست وزیر، رئیس پارلمان، وزیر خارجه و مشاور امنیت ملی عراق داشت تا دو کشور بهترین هماهنگی را برای حسن برگزاری مراسم داشته باشند.

این کارشناس روابط بین‌الملل ادامه داد: در حاشیه این گفت‌وگوها، موضوعات دوجانبه سیاسی و اقتصادی نیز مورد بحث و بررسی قرار گرفته است زیرا عراق از جایگاه مهمی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران برخوردار است. دو کشور دارای اشتراکات گسترده فرهنگی، دینی و اجتماعی هستند و روابط اقتصادی و تجاری قابل توجهی نیز میان آن‌ها جریان دارد به‌گونه‌ای که میزان مبادلات سالانه دو کشور به حدود ۱۰ میلیارد دلار می‌رسد. هرچند این میزان با چشم‌انداز ۲۰ میلیارد دلاری مبادلات اقتصادی فاصله دارد، اما دو کشور تلاش می‌کنند با رفع موانع و مشکلات موجود، روابط اقتصادی را به این هدف نزدیک‌تر کنند. در همین راستا، رایزنی‌های مستمر میان مقام‌های دو کشور در سطوح مختلف انجام می‌شود.

عراق؛ همسایه‌ای با اشتراکات گسترده

شاهرخی همچنین با اشاره به تحولات اخیر منطقه تصریح کرد: با توجه به شرایط کنونی و جنگی که از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا به کشورمان تحمیل شده است، ضروری است ایران با دوستان و شرکای منطقه‌ای خود درباره راه‌های مدیریت این بحران و کاهش تنش‌ها گفت‌وگو و تبادل نظر داشته باشد. همچنین، پیشنهادهایی که ممکن است از سوی طرف عراقی برای حل‌وفصل این بحران ارائه شود، باید مورد بررسی قرار گیرد.

وی یادآور شد: عراق همواره آمادگی خود را برای ایفای نقش در کاهش تنش‌های منطقه‌ای و کمک به حل بحران‌ها اعلام کرده است. از این رو، رایزنی‌های سیاسی و دیپلماتیک میان تهران و بغداد همواره ادامه داشته و این سفر نیز بیش از هر چیز، ماهیتی دیپلماتیک داشت.

این کارشناس حوزه بین‌الملل افزود: از زمانی که سیاست تقویت روابط با کشورهای همسایه در دستور کار جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت، عراق به یکی از مهم‌ترین، و حتی می‌توان گفت مهم‌ترین کشور در چارچوب سیاست همسایگی ایران تبدیل شد. دو کشور حدود هزار و ۶۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند و روابط اقتصادی آن‌ها با حجم مبادلاتی نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار در جریان است. همچنین نزدیک به ۱۰۰ هزار دانشجوی عراقی در ایران تحصیل می‌کنند. از سوی دیگر برگزاری رویداد بزرگ اربعین، که هر سال چند میلیون زائر ایرانی برای شرکت در آن به عراق سفر می‌کنند، از مهم‌ترین جلوه‌های روابط دو کشور است. افزون بر این، تبادل گردشگران و زائران میان ایران و عراق سالانه به حدود هفت میلیون نفر می‌رسد که نشان‌دهنده عمق روابط مردمی، فرهنگی و مذهبی دو کشور است.

این کارشناس با اشاره به ابعاد سیاسی و امنیتی روابط تهران و بغداد تصریح کرد: برخی موضوعات سیاسی و امنیتی نیز همواره در دستور کار دو کشور قرار دارد از جمله حضور نیروهای اشغالگر آمریکایی در عراق و ضرورت رایزنی‌های مشترک برای خروج این نیروها از خاک عراق. همچنین، موضوع حضور برخی گروهک‌های تروریستی در اقلیم کردستان عراق و اجرای تفاهم‌نامه امنیتی امضا شده میان دو کشور برای خلع سلاح و اخراج این گروهک‌ها، از محورهای ثابت گفت‌وگوهای دوجانبه است و رایزنی‌ها در این زمینه به‌طور مستمر ادامه دارد.

شاهرخی افزود: ایران و عراق در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی نیز همکاری‌های نزدیکی با یکدیگر دارند و در مجامع بین‌المللی درباره موضوعات مختلف، از جمله مقابله با جرایم سازمان‌یافته، مبارزه با قاچاق مواد مخدر و همچنین پدیده گرد و غبار، همکاری‌های گسترده‌ای را دنبال می‌کنند. در موضوع مهم فلسطین نیز که یکی از مهم‌ترین بحران‌های غرب آسیا به شمار می‌رود، مواضع و دیدگاه‌های دو کشور از اشتراکات و نزدیکی قابل توجهی برخوردار است.

به گفته وی اهمیت روابط ایران و عراق به اندازه‌ای است که جمهوری اسلامی ایران در شش شهر بغداد، اربیل، سلیمانیه، کربلا، نجف و بصره دارای نمایندگی‌های سیاسی است و مأموریت اصلی این نمایندگی‌ها، توسعه هرچه بیشتر روابط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی میان دو کشور است.

نقش‌آفرینی عراق در کاهش تنش‌ها

این کارشناس روابط بین‌الملل با اشاره به جنگی که رژیم صهیونیستی و آمریکا بر کشور ما تحمیل کردند، گفت: این جنگ، پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی متعددی به همراه داشت. از جمله این پیامدها، موضوع احتمال بسته شدن تنگه هرمز بود که آثار اقتصادی قابل توجهی برای برخی کشورهای منطقه، از جمله عراق، به دنبال داشت. این کشور به دلیل کاهش صادرات نفت با کاهش درآمدها و در نتیجه کسری بودجه مواجه شد.

وی ادامه داد: هرچند جمهوری اسلامی ایران برای عبور کشتی‌های عراقی از تنگه هرمز تسهیلاتی در نظر گرفت، با این حال این شرایط مشکلاتی را نیز برای عراق ایجاد کرد. به همین دلیل، رایزنی‌های گسترده‌ای میان دو کشور انجام شد تا آثار و پیامدهای جنگ بر عراق کاهش یابد. در طول جنگ و حتی پس از برقراری آتش‌بس، دیدارهای حضوری و تماس‌های تلفنی متعددی میان مقام‌های دو کشور انجام شد تا بهترین راهکارها برای عبور از بحران و تقویت روابط دوجانبه مورد بررسی قرار گیرد.

کارشناس حوزه بین‌‎الملل بیان کرد: عراق پیشنهادهای متعددی برای کمک به حل این بحران و ایفای نقش در کاهش تنش‌ها ارائه کرده است. جمهوری اسلامی ایران نیز از ابتکارها و پیشنهادهای دولت دوست و برادر عراق استقبال کرده، آن‌ها را در سطوح مختلف مورد بررسی قرار داده و نتایج این بررسی‌ها را به طرف عراقی اعلام کرده است.

شاهرخی تصریح کرد: یکی دیگر از موضوعاتی که در جریان جنگ بر روابط دو کشور تأثیر گذاشت، حضور گروهک‌های تروریستی در اقلیم کردستان عراق بود. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بارها مواضع این گروهک‌ها را در اقلیم کردستان هدف قرار داده‌اند و همزمان رایزنی‌های گسترده‌ای میان تهران و بغداد برای اجرای تفاهم‌نامه امنیتی، خلع سلاح این گروهک‌ها و خروج عناصر تروریستی از خاک عراق انجام شده است. در حال حاضر نیز دو کشور تلاش می‌کنند هرگونه مانع و مشکلی را که بر سر راه گسترش مناسبات سیاسی و تجاری وجود دارد، در کوتاه‌ترین زمان ممکن برطرف کنند. دولت آقای علی الزیدی نیز اهتمام جدی به توسعه روابط با جمهوری اسلامی ایران دارد و این موضوع را بارها در دیدار با وزیر امور خارجه کشورمان و همچنین سفیر جمهوری اسلامی ایران در بغداد اعلام کرده است.

آسمان عراق بر روی دشمنان ایران بسته شود

او با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین مطالبات جمهوری اسلامی ایران از دولت عراق این است که هیچ‌گونه تهدیدی از خاک این کشور متوجه جمهوری اسلامی ایران نشود، گفت: در جریان جنگ اخیر شاهد بودیم که جنگنده‌های رژیم صهیونیستی و همچنین نیروهای آمریکایی از حریم هوایی عراق استفاده کردند و از این مسیر، تجاوزاتی علیه خاک کشورمان صورت گرفت. از این رو، یکی از مطالبات جدی تهران از بغداد، اعمال کنترل بیشتر بر حاکمیت هوایی این کشور است.

این کارشناس حوزه بین‌الملل تصریح کرد: متاسفانه همان‌گونه که مستحضرید، یکی از چالش‌های دولت عراق، ضعف در کنترل کامل بر حریم هوایی خود است و نیروهای آمریکایی همچنان در مواردی بدون محدودیت لازم در این کشور اقدام می‌کنند. هرچند توافق‌نامه‌ای امنیتی میان عراق و آمریکا امضا شده و بر اساس آن قرار است تا شهریور امسال تمامی نیروهای آمریکایی از عراق خارج شوند، اما دولت عراق به‌صورت مستمر این موضوع را پیگیری می‌کند تا نیروهای خارجی، به‌ویژه نیروهای آمریکایی، خاک عراق را ترک کنند.

شاهرخی بیان کرد: هدف دولت عراق این است که نیروهای مسلح این کشور بتوانند حاکمیت کامل بر حریم هوایی و زمینی عراق را در اختیار داشته باشند. جمهوری اسلامی ایران نیز آمادگی دارد هرگونه همکاری و کمک نظامی و امنیتی مورد نیاز را در اختیار دولت عراق قرار دهد تا این کشور بتواند حاکمیت خود را بیش از پیش تقویت و تثبیت کند.