ظرفیت‌های گردشگری نایبند بلااستفاده مانده است

بامدادجنوب_مهسا متقی

هفته میراث فرهنگی و اختصاص روزی به نام «بومگردی» (۳۱ اردیبهشت)، فرصتی مغتنم برای ارج نهادن به اقامتگاه‌هایی است که به معنای واقعی کلمه «حافظ و ناشر فرهنگ عامه» هستند. بدیهی است در شرایطی که بحران‌ها و تلاطم‌های اجتماعی، امنیت و آسایش را هدف قرار می‌دهند، این اقامتگاه‌های بومگردی بودند که با گشودن درهای خود به مردم جنگ‌زده، به پناهگاهی امن برای آن‌ها تبدیل شدند؛ چنانکه گزارش‌ها از ایام «جنگ رمضان» نشان می‌دهد در این روزهای پرفشار، با وجود مشکلات زیرساختی و هزینه‌های گزاف انرژی، ۴۰ درصد از ظرفیت بوم‌گردی‌ها به اسکان رایگان و ۲۰ درصد به ارائه تخفیف‌های ویژه اختصاص یافت تا همبستگی ملی در بستری بومی معنا شود.

با این حال، فعالان این عرصه که در خط مقدم صیانت از هویت فرهنگی قرار دارند، امروز با چالش‌های عدیده‌ای دست‌وپنج نرم می‌کنند. از هزینه‌های سرسام‌آور نگهداری گرفته تا محدودیت‌های دسترسی به اینترنت که جذب مخاطب و تبلیغات را دچار اختلال کرده است؛ مسائلی که ضرورت حمایت‌های دولتی، از تسهیلات بانکی و معافیت‌های مالیاتی گرفته تا تعرفه‌های حمایتی انرژی را دوچندان می‌کند.

در این میان، استان بوشهر از زمره مناطقی است که با توجه به ضعفی که در حوزه هتلینگ و زیرساخت‌های اقامتی استاندارد و کافی دارد، در سال‌های اخیر با رشد صنعت بوم‌گردی به‌ویژه در مناطق گردشگرپذیر مواجه شده است. عسلویه یکی از مقاصد گردشگرپذیر استان است که به واسطه ظرفیت‌های منحصربه‌فردی در گردشگری صنعتی، فرهنگی، اکوتوریسم و…، شاهد ایجاد زیرساخت‌های به‌روزی در این منطقه است. بوم‌گردی «برکو» در روستای زبار یکی از این ظرفیت‌هاست که به همت ابراهیم بوهندی در حال احداث است. این پروژه که در موقعیتی استراتژیک بین ساحل زیبای هاله نایبند و غار بنود که مقصد گردشگری میلیون‌ها نفر در فصل زمستان است، قرار دارد. این بومگردی با سرمایه‌گذاری حدود ۵۰ میلیارد تومان، زیربنای ۱۸۵۰ مترمربع و ۲۸ سوئیت اقامتی، اکنون ۸۵ درصد رشد فیزیکی داشته و قرار است اگر اتفاق خاصی رخ ندهد، در هفته دولت امسال به بهره‌برداری برسد تا نقشی موثردر توسعه گردشگری جنوب کشور ایفا کند.

مؤسس و مدیر بومگردی در حال ساخت برکو در خصوص هدف ایجاد این بومگردی در روستای زبار نایبند به بامداد جنوب گفت:

یکی از مهم‌ترین اهداف ساخت بومگردی «برکو» در زبار، توسعه فرهنگی این منطقه ثروت‌خیز اما کم‌برخوردارتر است! در این راستا، در کنار توسعه صنعت گردشگری و معرفی فرهنگ عامه و شفاهی منطقه، برگزاری رویدادهای فرهنگی، ادبی و معرفی آداب و رسوم بومی هم برای مردم محلی شهرستان عسلویه و هم گردشگران و مسافران پیش‌بینی شده است که پس از بهره‌برداری و با آرام شدن شرایط کنونی برنامه‌ریزی و اجرایی خواهند شد.

ابراهیم بوهندی در ادامه تاکید کرد: با توجه به کمبود فضاهای فرهنگی و خلأ برنامه‌های هنری در شهرستان عسلویه، بر آن هستیم تا این مکان میزبان شب شعرها، آیین رونمای کتاب، جشن‌های ملی، گردهمایی‌های محیط زیستی و نمایشگاه‌های آثار هنرمندان بومی به‌صورت رایگان باشد.

وی با اشاره به اینکه گردشگری برای ما در حد یک «عبور و مرور بی‌حاصل» باقی مانده است، تصریح کرد: تورهایی که از استان‌های دیگر مثل تهران، اصفهان یا شیراز می‌آیند، بی‌آنکه سر سوزنی به ظرفیت‌های محلی ما نگاه کنند، مستقیم وارد شهرستان می‌شوند و دست آخر هم بدون اینکه آورده‌ای برای بوم‌گردی‌های منطقه داشته باشند، بار می‌بندند و می‌روند. این یعنی ما فقط خاک می‌خوریم و آن‌ها بهره‌اش را می‌برند.

بوهندی در پاسخ به این پرسش مبنی بر اینکه دلیل اصلی بهره‌مند نشدن جامعه محلی و اقامتگاه‌های بومگردی عسلویه از حضور تورهای گردشگری ورودی چیست و برای تغییر این روند یک‌طرفه، چه رویکردی را پیشنهاد می‌کنید، گفت: مشکل اصلی، نبود یک سازما‌دهی درست است. ما در منطقه‌مان پتانسیل‌های بوم‌گردی داریم، اما وقتی تورهای ورودی از استان‌های هم‌جوار هیچ اعتقادی به استفاده از این ظرفیت‌ها ندارند، این پتانسیل عملاً بلامصرف می‌ماند. حرف ما واضح است و آن هم این است که طبق اصول حرفه‌ای گردشگری، تورها موظف شوند برای توسعه پایدار و ایجاد اشتغال، با بوم‌گردی‌های محلی وارد مشارکت شوند.

این فعال حوزه گردشگری با تاکید بر اینکه اگر قرار است گردشگری در این منطقه رشد کند، باید سودش دوطرفه باشد، تصریح کرد: چراکه این مدل «ورود یک‌طرفه» نه به توسعه ختم می‌شود و نه به ایجاد شغل. گردشگر می‌آید، اما بوم‌گردی‌های ما در حاشیه می‌مانند. وقت آن رسیده که این رویه بی‌قاعده متوقف شود و تورهای ورودی، بومگردی‌های محلی را در زنجیره خدمات خود تعریف کنند؛ اگر غیر از این باشد، گردشگری فقط برای ما هزینه است و برای دیگران سود.

بوهندی در بخش دیگری از صحبت‌های خود از پیامدهای ناگوار این نگاه ابزاری به گردشگری پرده برداشت و افزود: تداوم این سبک غلط، بیش از آنکه موجب توسعه شود، به تخریب تدریجی اصالت و هویت روستایی ما دامن می‌زند. وقتی تورهای ورودی، بدون تعامل با جوامع محلی و صرفاً برای یک بازدید سطحی وارد منطقه می‌شوند، فشار محیط‌زیستی مضاعفی را به نایبند و سواحل بکر ما تحمیل می‌کنند، اما کوچک‌ترین آورده‌ای برای حفظ این مواهب ندارند. این یعنی گردشگری «مصرف‌گرا» جایگزین گردشگری «پایدار» شده‌است؛ در چنین مدلی، نه مردم زبار از منافع اقتصادی بهره‌مند می‌شوند و نه فرهنگ‌ شفاهی ما مجالی برای دیده شدن و معرفی به مسافران می‌یابد.

این فعال گردشگری برای خروج از این بن‌بست، با ارائه پیشنهاد مشخصی گفت: راهکار این است که نهادهای متولی، از جمله اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان با تدوین شیوه‌نامه‌های اجرایی، تورهای ورودی را ملزم به استفاده از ظرفیت اقامتگاه‌های بومگردی و راهنمایان محلی کنند. ما نمی‌گوییم درها را به روی گردشگران ببندید؛ حرف ما این است که گردشگری در عسلویه باید به یک «شبکه هم‌افزا» تبدیل شود. وقتی تورها موظف باشند بخشی از برنامه سفر خود را در بوم‌گردی‌ها بگذرانند و از خدمات بومی بهره بگیرند، آن موقع است که چرخه‌ اشتغال در زبار و سایر مناطق دهستان نایبند به راه می‌افتد و این سفرها به جای اینکه باری بر دوش منطقه باشد، به موتور محرک توسعه‌ فرهنگی و اقتصادی ما مبدل می‌شود.

وی در خصوص اینکه آیا در جریان جنگ ۴۰ روزه رمضان که منطقه نایبند بارها مورد حمله دشمن آمریکایی صهیونی قرار گرفت، آیا خسارتی هم به بومگردی در حال ساخت شما وارد شد، توضیح داد: خیر؛ خوشبختانه ما در جنگ آسیبی ندیدیم. منتها در روزهای اول جنگ که شهرهای کمتری تحت حملات بودند، تعداد زیادی از مردم از شهرهای آسیب‌دیده به شهرها و روستاهای امن‌تر مثل زبار آمدند و ما هم تا حد امکان از آن‌ها پذیرایی کردیم و کمکشان کردیم. به نظر من یکی از زیبایی‌هایی که واقعاً این منطقه دارد، حضور مردم خونگرم و مهمان‌نواز آن است. ما باید تلاش کنیم که در کنار حفظ طبیعت، به ترویج فرهنگ مهمان‌نوازی ایرانی و توسعه گردشگری این منطقه کمک کنیم.

مؤسس بومگردی «برگو» با تاکید بر اینکه منطقه عسلویه دارای ظرفیت‌های گردشگری بالایی است، تصریح کرد: وجود سواحل چشم‌نواز، کوه‌های استوار و دره‌های بکر، این منطقه را به مقصدی جذاب برای مسافران تبدیل کرده است. به ویژه پارک ملی دریایی نایبند که در فصل زمستان گردشگران بسیاری را به سوی خود می‌خواند و غار بنود که طی پنج‌شش سال اخیر به یکی از مقاصد اصلی گردشگری منطقه مبدل شده، گواهی بر این مدعاست. با توجه به این حجم از استقبال و در عین حال، کمبود زیرساخت‌های مناسب هتلی، ما بر آن شدیم تا با تأسیس این بوم‌گردی، فضایی مطلوب برای میزبانی و استقبال از گردشگران فراهم آوریم.

بوهندی در ادامه با تشریح ظرفیت‌های بکر عسلویه، از موقعیت استراتژیک روستای «زبار» به عنوان دروازه تلاقی دو استان بوشهر و هرمزگان یاد کرد و گفت: بوم‌گردی برکو در دل روستای زبار، یعنی مرکز دهستان نایبند واقع شده‌است که در آخرین نقطه مرزی استان بوشهر قرار دارد و پس از آن، مرزهای استان هرمزگان آغاز می‌شود. از این‌رو، زبار برای ما نقطه اتصال فرهنگ‌ها و اقلیم‌های متفاوت است.

وی در ادامه با تاکید بر ضرورت معرفی اکوسیستم بی‌نظیر منطقه تصریح کرد: بسیاری از مسافران تنها به دیدن ساحل بسنده می‌کنند، در حالی که ما در پارک ملی دریایی نایبند، با اکوسیستمی روبه‌رو هستیم که در کشور کم‌نظیر است. وجود جانوران کمیابی مانند آهوی «جبیر» و وسعت بی‌مانند جنگل‌های حرای نایبند که چون نگینی در قلب خلیج فارس می‌درخشد، از جاذبه‌هایی است که روح هر طبیعت‌گردی را جلا می‌دهد. تماشای هجوم پرندگان مهاجر در فصل زمستان به خور حرا، منظره‌ای را خلق می‌کند که کمتر جایی در ایران می‌توانید نظیرش را بیابید؛ تصویری از هماهنگی بی‌نقص میان پرندگان و طبیعت ساحلی که به عسلویه جلوه‌ای منحصر‌به‌فرد و متفاوت از تصورات صنعتی‌اش بخشیده است.

بوهندی با نقد نگاه صرفاً «عبور و مرور» به گردشگری منطقه افزود: ما با راه‌اندازی «برکو» در تلاش هستیم تا این عبور گذرا را به یک اقامت آگاهانه تبدیل کنیم. خلأ تاسیسات هتلینگ و نبود فضای استاندارد برای میزبانی، باعث شده بود ظرفیت‌های نایبند بلااستفاده بماند. برکو متولد شد تا بستری باشد برای درک عمیق این طبیعت. ما به دنبال این هستیم که گردشگر نه فقط به عنوان یک مسافر، بلکه به عنوان یک هم‌سفر با محیط زیست، ساعاتی را در آرامش نایبند کسب تجربه کند و با آیین‌ها و فرهنگ اصیل مردم زبار آشنا شود. هدف ما این است که عسلویه را نه فقط در قامت یک قطب صنعتی که به عنوان مقصدی برای دوستداران طبیعت و فرهنگ شفاهی ایران به جهانیان بشناسانیم.