«یار مهربان» در قفس وبسایت

بامدادجنوب_الهام بهروزی

هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران در حالی آغاز به کار کرد که جامعه در دوران پساجنگ نیازمند نشاط، امید و روزنه‌ای در فضای فعالیت‌های فرهنگی است. طبق آمار اعلام‌شده از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران، دو هزار و ۲۹۶ ناشر در این رویداد ملی حضور دارند. این آمار موید پویایی جامعه نشر و استمرار حیات فرهنگی کشور است که با وجود همه محدودیت‌ها و چالش‌های اقتصادی همچنان نفس می‌کشد.

این نمایشگاه که از روز گذشته (شنبه، ۲۶ اردیبهشت) کار خود را در بستر وب آغاز کرده، میزبان ناشران داخلی، دیجیتال و خارجی است و تاکنون ۱۹ ناشر یا کارگزار خارجی حضور خود را قطعی کرده‌اند. طبق اعلام برگزارکنندگان، حدود ۸۰ درصد کتاب‌ها بارگذاری شده و فرایند تکمیل اطلاعات آثار نیز در روزهای ابتدایی نمایشگاه ادامه خواهد داشت. این امر گواه این است که زیرساخت‌های اجرایی این رویداد با تمرکز بر دسترسی گسترده‌تر مخاطبان در سراسر کشور طراحی شده است.

در این دوره، سیاست‌های حمایتی نیز پررنگ‌تر دیده می‌شود؛ از تخفیف‌های ترکیبی برای کتاب‌های چاپی و الکترونیک گرفته تا تعیین سقف خرید دو میلیون تومان برای هر کد ملی. کتاب‌های تازه‌منتشرشده سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ با تخفیف و یارانه عرضه می‌شوند، آثار سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ مشمول تخفیف‌های بیشترند و کتاب‌های قدیمی‌تر نیز با تخفیف‌های قابل‌توجه به مخاطبان ارائه خواهند شد. این رویکرد هم به گردش کتاب‌های جدید کمک می‌کند و هم فرصت دسترسی به عناوین پیشین را فراهم می‌کند.

همچنین در اقدامی حمایتی، هزینه ارسال کتاب‌های حوزه کودک به یاد کودکان شهید میناب با قیمت زیر ۲۰۰ هزار تومان به‌صورت رایگان محاسبه می‌شود که این تصمیم می‌تواند سهم خانواده‌ها و مخاطبان خردسال را در این رویداد فرهنگی افزایش دهد. پیش‌بینی برگزاری ۳۰ نشست تخصصی فرهنگی در حاشیه نمایشگاه نیز بیانگر این است که این رویداد در تلاش است تا گفت‌وگو درباره کتاب و مسائل روز فرهنگ را زنده نگه دارد.

با این اوصاف، هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران با چنین شرایطی، نه تنها یک بازار بزرگ آنلاین کتاب است، بلکه تلاشی برای تثبیت عدالت دسترسی فرهنگی در جغرافیای گسترده ایران است که می‌کوشد در روزگار دشوار اقتصاد نشر، پیوند میان ناشر و مخاطب را حفظ و کتاب را همچنان به‌عنوان یکی از استوارترین تکیه‌گاه‌های فرهنگی جامعه بازشناسی کند.

نمایشگاه مجازی کتاب؛ فرصتی برای توسعه عدالت فرهنگی در کشور

در این میان، یک فعال رسانه‌ای با اشاره به برگزاری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران به بامداد جنوب گفت: نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران که امسال تحت تاثیر جنگ ۴۰ روزه رمضان و پیامدهای ناشی از آن، از شکل حضوری به مجازی تغییر وضعیت داده است، در عین حال می‌تواند فرصتی مناسب برای تسهیل دسترسی مخاطبان، پژوهشگران و خانواده‌ها به کتاب‌ها و تازه‌های نشر باشد.

مهسا متقی با بیان اینکه در سال‌های اخیر صنعت نشر با فشارهای متعددی روبه‌رو بوده است، افزود: افزایش هزینه‌های تولید کتاب به‌ویژه در حوزه کاغذ، چاپ و توزیع، تحت تاثیر تحریم‌ها، تورم و همچنین شرایط ناشی از جنگ اخیر، موجب شده قیمت کتاب در برخی موارد تا حدود ۷۰ درصد افزایش پیدا کند که طبیعتا این مسئله قدرت خرید مخاطبان را نیز تحت تاثیر قرار داده است.

به گفته وی، در چنین فضایی برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب می‌تواند تا حدی این فاصله را کاهش دهد؛ چراکه تخفیف‌های در نظر گرفته‌شده و امکان دسترسی همزمان مخاطبان در سراسر کشور به عناوین مختلف، شرایطی فراهم می‌کند تا علاقه‌مندان کتاب، دانشجویان و پژوهشگران بتوانند بخشی از نیاز مطالعاتی خود را با هزینه‌ای مناسب‌تر تامین کنند.

متقی همچنین با تاکید بر اینکه یکی از ویژگی‌های مهم این رویداد، دسترسی به کتاب‌های تازه منتشرشده و برخی آثار کمیاب است که در بسیاری از شهرها به‌راحتی در کتابفروشی‌ها پیدا نمی‌شود، تصریح کرد: به همین دلیل، نمایشگاه مجازی می‌تواند حلقه ارتباطی میان ناشران و مخاطبانی باشد که به‌دنبال منابع تخصصی یا عناوین کمتر در دسترس هستند.

این فعال رسانه‌ای یادآور شد: اگر زیرساخت‌های فنی و اطلاع‌رسانی این رویداد تقویت شود، نمایشگاه مجازی کتاب تهران می‌تواند به‌تدریج به یکی از بسترهای موثر برای توسعه عدالت فرهنگی و گسترش دسترسی عمومی به کتاب در سراسر کشور تبدیل شود.

متقی در ادامه به تفاوت‌های نمایشگاه حضوری و مجازی کتاب تهران اشاره و تصریح کرد: بدون شک نمایشگاه حضوری کتاب حال‌وهوای دیگری دارد. قدم‌زدن در میان غرفه‌ها، دیدار با نویسندگان و ناشران و لمس فضای زنده کتاب، تجربه‌های شیرینی است که برای بسیاری از علاقه‌مندان کتاب جایگزین‌ناپذیر است. با این حال، نمایشگاه مجازی نیز مزایا و ظرفیت‌های قابل توجهی دارد که نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.

وی افزود: یکی از ویژگی‌های مهم این دوره، مشارکت کتابفروشی‌ها در این رویداد است. این حضور از این نظر اهمیت دارد که بسیاری از کتابفروشی‌های محلی در سال‌های اخیر به دلیل افزایش قیمت کتاب و کاهش قدرت خرید مخاطبان، بخشی از مشتریان خود را از دست داده‌اند و بازار آن‌ها با نوعی رکود مواجه شده است.

به گفته این فعال رسانه‌، حضور کتابفروشی‌ها در چنین رویدادهایی می‌تواند به ایجاد جریان تازه‌ای در بازار کتاب کمک کند؛ چراکه این بستر مجازی امکان دیده‌شدن بیشتر کتابفروشی‌ها و دسترسی گسترده‌تر مخاطبان به آن‌ها را فراهم می‌کند. در نتیجه، کتابفروشی‌های کوچک و محلی نیز می‌توانند از این فرصت برای معرفی ظرفیت‌های خود و رونق‌بخشیدن به بازار کم‌رمقشان بهره ببرند.

متقی تاکید کرد: اگر این مدل همکاری میان نمایشگاه‌های کتاب و شبکه کتابفروشی‌ها تداوم پیدا کند، می‌تواند به تقویت یکی از مهم‌ترین حلقه‌های زنجیره نشر یعنی کتابفروشی‌ها کمک کند که نقش مهمی در ترویج فرهنگ کتابخوانی در شهرها و محله‌های مختلف کشور دارد.

خرید مجازی کتاب برایم هیچ هیجانی ندارد!

مهرآفرین زیارتی دیگر فعال رسانه‌ای نیز در خصوص مجازی‌شدن نمایشگاه کتاب بنا به شرایط حاکم بر کشور و منطقه به بامداد جنوب گفت: کلا خرید مجازی کتاب برایم هیچ هیجان و اشتیاقی ندارد و ترجیح می‌دهم بین قفسه‌های کتاب قدم بزنم و تورق کنم. حتی اگر کتاب خاصی مدنظرم باشد، اولویتم خرید حضوری است و ارتباط فیزیکی با انبوهی از کتاب‌ها. فکر می‌کنم کتاب‌ها خوانندگانشان را صدا می‌زنند و فرامی‌خوانند.

وی ادامه داد: گاهی شما کتابی را می‌بینید که قبلا حتی اسمش را هم نشنیده‌اید، اما با تورق آن و با دیدن نامی که برایش انتخاب شده و همین‌طور نویسنده یا ناشرش، متوجه موضوعی می‌شوید که ترغیبتان می‌کند آن را داشته باشید، در کتابخانه‌تان بگذارید و حتما بخوانید. درحالی‌که فروش مجازی کتاب، آن هم در حد و اندازه نمایشگاه، چنین امکانی را برای شما فراهم نمی‌کند. من فقط یک‌بار به‌صورت مجازی کتاب خریدم؛ آن هم دو جلد کتاب بسیار قدیمی و نایاب بود که سفارش دادم سایت «گیسوم» برایم پیدا کرد و خریدم.

این نویسنده و روزنامه‌نگار با بیان اینکه به‌طور کلی یکی از مهم‌ترین دلایل برپایی نمایشگاه، ارائه و عرضه تازه‌های نشر به مردم و خوانندگان است، تصریح کرد: وقتی نمایشگاه به‌صورت مجازی برگزار می‌شود، ارائه تازه‌های نشر هم آسیب می‌بیند. حضور در نمایشگاه به تقویت انگیزه برای خرید کتاب‌های تازه و موضوعات نو کمک می‌کند.

زیارتی در خصوص تخفیف ۲۵ درصد هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران گفت: بن و تخفیف به‌صورت کلی روی هر کالایی ترغیب‌کننده است. منتها باید یک همسان‌سازی میان قیمت و میزان بن تخفیفی وجود داشته باشد و علت هم این است که قیمت کتاب هم مثل سایر کالاهای فرهنگی دیگر تحت تاثیر تورم بسیار بالا رفته است. این مسئله با توجه به کاهش توان اقتصادی جامعه باعث شده استقبال از نمایشگاه‌های کتاب، کتابفروشی‌ها و مراکز فروش محصولات فرهنگی بسیار کم شود. بنابراین بن تخفیف و یارانه به تنهایی برای ترغیب جامعه هدف کافی نیست. چنانچه نمایشگاه امسال به‌صورت مجازی برگزار می‌شود و در نتیجه حتی تازه‌های کتاب و نشر هم کمتر دیده خواهد شد.

وی تاکید کرد: به نظر می‌رسد سیاست‌های تشویقی و حمایتی چه در زمینه تولید و چه در زمینه ارائه کتاب می‌تواند سودمند باشد و جایگاه کتاب را دوباره در سبد فرهنگی مردم تقویت کند. این سبد در دهه هفتاد بسیار غنی از کتاب و دیگر محصولات فرهنگی بود و کتاب مثل سایر کالاهای اساسی در لیست خرید اغلب خانواده‌های ایرانی بود. با تجمیع همه این موارد، نیاز به سیاست‌های تشویقی بیشتر به‌خصوص تقویت توان مالی خرید کتاب امری است لازم و اجباری. به غیر از این باشد، دسترسی به «یار مهربان» کمتر و دورتر می‌شود.

این فعال رسانه و نویسنده در خصوص شعار این دوره نمایشگاه که تکرار شعار دوره گذشته است، گفت: اگر «بخوانیم برای ایران» را شعار امسال در نظر بگیریم (چون این شعار برای نمایشگاه سال قبل بوده)، می‌توان گفت یک شعار هویت‌ساز است که با تعداد کمی از کلمات در یک جمله، آن را بسیار قابل فهم کرده و از یک شعار ساده سطحش را بالاتر برده است؛ به این معنا که مخاطبان در رده‌های سنی مختلف به‌سرعت می‌توانند با آن ارتباط بگیرند و کتاب‌خوانی و پیوند با کتاب را از یک عادت فردی شیفت می‌کند به یک عادت جمعی یا بهتر بگویم به کنش اجتماعی؛ کنشی که قرار است انس با کتاب را به جامعه تکلیف کند. تکلیفی که از روی اجبار نیست، بلکه با ایجاد بار هویتی که در خود دارد مخاطب را جذب می‌کند به اینکه مهم‌ترین راه ساختن آینده ایران مطالعه و افزایش دانش است.

زیارتی افزود: در واقع این شعار کتاب‌خوانی را از حوزه «صرفا سرگرمی و فردی» به یک حرکت جمعی برای آبادانی میهن ارتقا می‌دهد. شاید بتوان آن را یک شعار انگیزشی نسبتا قوی دانست. خب، با توجه به مجازی بودن نمایشگاه، شاید بهتر بود کمپین‌هایی را برای این شعار در نظر گرفت تا انگیزه‌ای را که از دل این شعار ایجاد می‌شود، عملیاتی هم کرد؛ اینکه چگونه و چطور بخوانیم.