«میراث فرهنگی یک روح تاریخی برای تداوم ایران است»

بامداد جنوب: ۲۹ فروردین مصادف است با روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی. این مناسبت امسال در شرایطی در ایران پاس داشته شد که برخی از بناها و اماکن شاخص تاریخی کشور در پی حملات مغول‌وار دشمن صهیونی آمریکایی با خسارات شدیدی روبه‌رو شدند، از جمله این بناهای شاخص می‌توان به کاخ گلستان، باغ چهل‌ستون، عالی‌قاپو، مسجد جامع اصفهان، بیستون و تاق بستان، معبد آناهیتا و… اشاره کرد که هر کدام روایت‌ها و ناگفته‌های شگرفی از تاریخ این سرزمین پهناور را در طول سالیان دراز بازروایت کرده‌اند.

همان‌طور که اشاره شد، این بناها و اماکن تاریخی نمایه‌های گویایی از تاریخ معماری و فرهنگی ایران هستند که متمدن‌بودن این سرزمین را همواره بازیادآوری کرده‌اند؛ همان تمدنی که ترامپ، رئیس‌جمهور جنگ‌طلب آمریکا در مقام عجز و ناتوانی در برابر ایستادگی مردم وطن‌دوست ایران، تهدید به نابودی آن کرد ولی مگر این تمدن که در طول تاریخ بارها و بارها مورد هجوم اقوام مهاجم و وحشی قرار گرفت، نابودشدنی است؟! این تمدن به‌واسطه غنا و استواری بر خرد، دانش و هنر و مردمانی فرهنگمند همواره توان برخاستن دوباره و ادامه‌دادن مسیر خود را داشته و دارد.

همین بناهای تاریخی که قرن‌ها استوار و محکم مانده‌اند، گواه غنا و استحکام این تمدن درخشان است که دشمن با آسیب زدن به برخی از این میراث ارزنده، درصدد برآمد به آن ضربه مهلکی وارد کند، اما با وجود وارد شدن آسیب‌های جدی، استادکاران و هنرمندان ایرانی برای بازسازی و مرمت این کاخ‌ها و عمارت‌های باشکوه پا به میدان خواهند گذاشت تا دوباره به روزهای پررونق قبل بازگردند.

در این میان، وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی روز گذشته در نشست بزرگداشت روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی و تجلیل از مرمتگران و استادکاران برتر با اشاره به نقش میراث فرهنگی در هویت ملی، خواستار تسریع در آغاز فرآیند مرمت آثار آسیب‌دیده، فعال‌سازی کارگاه‌های مرمت و آموزش در سراسر کشور و تقویت جایگاه استادکاران و مرمتگران شد و گفت: با توجه به اهمیت موضوع مرمت و آموزش به نسل جدید، به هر استانی که سفر می‌کنم از مرکز مرمت و آموزش بازدید می‌کنم.

سیدرضا صالحی‌امیری با اشاره به اینکه در بعضی از رسته‌ها به تعداد کمتر از انگشتان دست استاد داریم، افزود: اساتید سرمایه‌های هویتی ما هستند، باید تجربه آنها به جوانان منتقل شود. نظام استخدامی ما هم باید اولویت جذب را به کسانی بدهد که زیردست استادکاران آموزش دیده‌اند.

وی با بیان اینکه حق و حقوق اساتید را که قیمت ندارند، باید به موقع بپردازید، خطاب به استادکاران گفت: دستان شما پنجه‌های طلایی هستند و باید هنر خود را نسل به نسل به جوانان منتقل کنید.

وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سپس با اشاره به اینکه ما در حال برگزاری یک پویش ملی و جهانی برای مرمت آثار و بناهای تاریخی و جذب کمک از اساتید دانشگاهی هستیم، تاکید کرد: فردای ایران در دستان شماست و امروز باید ایران ساخته شود. کار سیاستگذاری برعهده وزارت میراث است و اجرا باید به همت شما انجام شود. فرزندان شما باید بدانند جنگ را این نسل مدیریت و بناها را مرمت کرد و به دست آیندگان سپرده است. وی همچنین از مدیران استانی خواست تا با همکاری اساتید، بناهای تاریخی را به کارگاه‌های مرمت تبدیل کنند تا بتوان حداکثر ظرف یک سال آینده، این بناها را بازسازی و به نسل جدید منتقل کرد.

صالحی‌امیری، دلیل خشم و عصبانیت دشمنان ایران را تمدن غنی این سرزمین و عدم برخورداری آن‌ها از تاریخ و تمدن عمیق دانست و از تلاش‌های همکاران خود در سراسر کشور قدردانی کرد و گفت: دشمن به‌دنبال پایان دادن تمدن و تاریخ ایران‌زمین بود اما مردم با جوشش، خروش و انگیزه درونی در خیابان‌ها و نیروهای نظامی در مقابله با دشمنان، بقا و هویت ایران را تضمین کردند.

وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی یادآور شد: پس از ۵۰ روز ایران همچنان به مثابه سرو بلند قامت ایستاده است و دشمنان ناکام ماندند. رئیس رژیم کودک‌کش از روز اول گفته بود سه روزه کار ایران را تمام می‌کند اما آن‌ها فهم تمدن و ریشه‌های این مملکت را نداشتند و نفهمیدند که یک درخت کهنسال را نمی‌توان با یک تکانه برانداخت. به همین دلیل جهانیان به ایران تعظیم می‌کنند و دشمن ایران را خوار و ذلیل می‌دانند.

صالحی‌امیری ادامه داد: قدرت سخت در اختیار نیروهای نظامی و قدرت نرم ما در اختیار جامعه بزرگ و تمدن ایران است. از آینه و شیشه صحبت نمی‌کنم، از حفظ تمدن ایران صحبت می‌کنم. وقتی بر پیکر تاریخ، زخم وارد می‌شود، یک چهل ستون یا گلستان در تهران خسارت نمی‌بیند؛ بلکه یک ملت آسیب می‌بیند و صیانت از این بناها ضروری است. میراث فرهنگی یک روح تاریخی برای تداوم ایران است. از این رو، از اساتید و استادکاران قدردانی می‌کنیم.

وی با اشاره به اینکه بر این باوریم که در اولین فرصت با همکاری اساتید و گروه‌های علمی، مرمت آثار و بناهای تاریخی آسیب دیده را آغاز کنیم، تصریح کرد: ما این بناها را بازسازی می‌کنیم. لعن و نفرین بر دشمن است. ایران می‌ماند و دشمنان می‎روند. مراکز مرمت و آموزش ظرف سه ماه باید در کشور راه‌انداری شود و گزارش را به من اعلام کنید.

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در تشریح ابعاد خسارت جنگ ۴۰ روزه به بناها و اماکن تاریخی گفت: در جریان حملات اخیر، ۱۴۰ اثر تاریخی در ۲۰ استان دچار آسیب شده‌ که بیشترین میزان خسارت به ترتیب در استان‌های تهران با ۶۳ اثر، اصفهان با ۲۳ اثر و گلستان با ۱۲ اثر به ثبت رسیده است. با توجه به برآوردهای اولیه، مجموع خسارت‌های وارده را حدود ۷.۵ همت اعلام و این گزارش را به‌صورت رسمی به دولت منعکس کردیم.

وی در پایان گفته‌های خود از طراحی موزه «میناب» در تهران خبر داد؛ موزه‌ای که قرار است زخم میناب را در قالب روایت، تصویر و هنر، به قضاوت افکار عمومی جهان بسپارد و تلاشی است برای ثبت حقیقت در وجدان تاریخ. این اقدامات در حالی صورت می‌گیرد که علی دارابی، معاون میراث‌فرهنگی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیز بر ضرورت مستندنگاری دقیق، ثبت ملی مکان‌ـ‌ رویدادها، تقویت تاب‌آوری و بازتعریف راهبردهای صیانت از میراث‌فرهنگی در دوران «صلح مسلح» تاکید کرده است.

در همین راستا، مدیر مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان که در جریان حملات دشمن آمریکایی صهیونی به تهران آسیب جدید دیده است، از پایان اقدامات اجرایی «حفاظت اضطراری و مستندنگاری» قطعات و اجزای پراکنده تزئینات بنای تاریخی ایوان تخت مرمر کاخ گلستان خبر داد. این اقدامات پس از آسیب‌های وارده بر اثر موج انفجار ناشی از پرتابه‌های دشمن به ساختمان‌های واقع در میدان ارگ صورت گرفت.

به گفته آفرین امامی، در این عملیات تخصصی آسیب به آینه‌کاری‌ها، قاب‌بندهای چوبی، گره‌کاری‌ها، خاتم‌کاری‌ها و ارسی‌ها مورد بررسی قرار گرفت و تلاش بر این است تا در مرمت از قطعات موجود استفاده شود. همچنین نمایشگاهی دائمی از قطعاتی که به کار گرفته نشوند، برای نمایش بخشی از تاریخ کشور و نمایش قساوت دشمن برگزار خواهد شد.

از سوی دیگر، رئیس کمیته ملی موزه‌های ایران (ایکوم ایران) با تشریح اقدامات اضطراری و دیپلماسی فعال میراثی، از اعلام «وضعیت قرمز» برای سایت‌های تاریخی ایران، ارسال گزارش‌های فنی مستند از خسارات وارده و مطالبه مداخله فوری نهادهای بین‌المللی برای حفاظت از میراث‌فرهنگی کشور خبر داد.

منیر خلقی افزود: ایکوم ایران با ارسال مکاتبه‌ای اضطراری به دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو، ریاست ایکوم جهانی و شورای منطقه‌ای ایکوم در آسیا و اقیانوسیه، وضعیت قرمز برای سایت‌های میراثی ایران را اعلام و نسبت به هرگونه عملیات نظامی در مجاورت آثار تاریخی و موزه‌ها هشدار جدی داده است.

وی با بیان اینکه همچنین گزارش فنی خسارات وارده به مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان شامل فهرست ۱۰‌گانه‌ای از خسارات ساختاری و تزئینی تهیه و به مراجع بین‌المللی ارسال شده است، تصریح کرد: ایکوم ایران از مجامع بین‌المللی خواسته است تا با صدور بیانیه رسمی در محکومیت این اقدامات، اعمال فشار دیپلماتیک، تامین حمایت‌های مالی و فنی، اعزام تیم‌های ارزیابی سریع و ایجاد هم‌افزایی راهبردی میان نهادهای بین‌المللی، مانع از تداوم تهدیدات علیه میراث‌فرهنگی شوند. از جمله مطالبات جدی این نهاد، شناسایی اقدامات نظامی علیه میراث‌فرهنگی به‌عنوان جنایت علیه میراث مشترک بشری و فعال‌سازی صندوق‌های اضطراری برای پاک‌سازی آلاینده‌های شیمیایی است.

رئیس کمیته ملی موزه‌های ایران بیان کرد: در این راستا، دستورالعمل اجرایی نصب نشان بین‌المللی «سپر آبی» به تمام مراکز فرهنگی و موزه‌ای کشور ابلاغ شده است تا با شناسایی رسمی این اماکن به‌عنوان اهداف غیرنظامی، هرگونه تعرض به آن‌ها به‌عنوان جنایت جنگی علیه میراث‌فرهنگی در مراجع بین‌المللی پیگرد قانونی قرار گیرد.

خلقی یادآور شد، ایکوم ایران از مدیران موزه‌ها، کارشناسان و اعضای ایکوم درخواست کرده است تا هرگونه گزارش از آسیب‌ها و نیازهای حفاظتی را در اسرع وقت به دبیرخانه این نهاد ارسال کنند تا مستندسازی حرفه‌ای، کلید موفقیت در پیگیری‌های حقوقی و حفاظتی در سطح بین‌المللی باشد.

در پایان این گزارش یادآوری می‌شود که در جریان جنگ ۴۰ روزه در استان بوشهر نیز عمارت نصوری و موزه سیراف پارس بندر سیراف و موزه منطقه‌ای خلیج فارس در بوشهر بر اثر موج انفجار آسیب دیدند و خساراتی به آن‌ها وارد شد. بدیهی است فرهنگ و تمدن ایرانی و نمایه‌های درخشان آن در طول قرن‌ها با وجود فراز و فرودهای بسیار همچنان زنده و پویا بوده و خواهد بود و به‌دلیل غنا و اصالتی که دارد تهدیدهای پرشماری را پشت سر گذاشته است.