«خانه‌دوست» پاتوقی که صنعت از آن غافل است

بامدادجنوب_الهام بهروزی

‌کافه‌کتاب‌ها در فضاهای شهری، فرصتی برای تبادل اندیشه و گفت‌وگو و ترویج فرهنگ مکتوب به شمار می‌روند؛ فرصتی که نویسندگان، مترجمان، شاعران و مولفان را در فضایی مملو از کتاب و نمایه‌های فرهنگی با مخاطبانشان در مناسبت‌ها و بهانه‌های مختلف مواجه می‌کند و بستر گفت‌وگو را میسر می‌سازد.

کافه‌کتاب خانه دوست، یکی از این فضاهاست که در شهر صنعتی کنگان یک سالی است به پاتوقی برای دوستداران کتاب و نویسندگان و شاعران بومی مبدل شده است. محمود حیدری، مدیر این کافه بر این باور است که چنین فضاهایی برای محیط‌های شهری به‌ویژه شهرهای صنعتی که نیاز به فضاسازی پویا و لطیفی دارند، می‌تواند پاتوقی دنج برای شنیدن افراد و روایت توسعه باشد. او که متولد سال ۱۳۶۳ در کنگان و دانش‌آموخته کارگردانی از دانشگاه هنر و معماری تهران در مقطع کارشناسی ارشد است و چندین سال سابقه همکاری با اداره‌ فرهنگ و ارشاد اسلامی کنگان و ریاست انجمن نمایشی این شهرستان را دارد، در بدو بازگشت به زادگاهش، به تاسی از کافه‌کتاب‌های خیابان‎‌های انقلاب تهران، درصدد برآمد تا کتابفروشی و سپس کافه‌ای را با چاشنی کتاب در این بندر زیبا پایه‌ریزی کند.

او در نهایت در سال ۱۳۹۱ موفق شد، هزینه راه‌اندازی یک کتابفروشی را تهیه و مجوزهای لازم را از نهادهای مرتبط بگیرد و در کتابفروشی نیک را به روی مخاطبان واژه‌ها و دانایی بگشاید. این کتابفروشی اما نتوانست پاسخگوی سطح توقعات حیدری باشد؛ چراکه او در رویای راه‌اندازی یک کافه‌کتاب خاص در شهرش بود تا بتواند پاتوقی را برای جریان‌سازی ادبی و فرهنگی در این منطقه نهادینه کند تا اینکه سرانجام توانست با پیدا کردن یک خانه کلنگی باصفا، زمینه راه‌اندازی کافه «خانه دوست» را در بندر تاریخی‌اش پی‌ریزی کند. کافه‌ای که در مدت کوتاهی پذیرای چهره‌هایی ادبی ملی نظیر محمد شمس لنگردوی شد.

محمود حیدری در این باره به بامداد جنوب گفت: سال گذشته، خانه‌ای قدیمی واقع در محله استقلال کنگان را یافتیم؛ خانه‌ای با دیوارهای سنگ بوشهری که از موج آپارتمان‌سازی جان سالم به در برده بود و هنوز نشانی از هویت تاریخی شهر را در خود حفظ کرده است. پس از توافق با مالک، آقای عقیل انگویی، مسئولیت بازسازی کامل بنا را پذیرفتیم. فرایند بازسازی بخش کافه و کتابفروشی بیش از شش ماه، از خرداد تا پایان آذر، به طول انجامید و مجموع هزینه‌های این پروژه به حدود ۷۰۰ میلیون تومان رسید؛ هزینه‌ای که به طور کامل شخصاً تأمین شد.

وی ادامه داد: فعالیت این مجموعه سرانجام از ابتدای دی‌ماه در محل جدید آغاز شد. باور ما این است که توسعه پایدار در یک شهر صنعتی، تنها با تقویت زیرساخت‌های فرهنگی ممکن است؛ شهری که از کتابخانه، کتابفروشی، سینما، گالری و فضاهای فرهنگی بی‌بهره باشد، روح پایداری را از دست خواهد داد.

این فعال فرهنگی بیان کرد: در مدت یک سال در این کافه، بیش از ۵۰ تا ۶۰ رویداد فرهنگی با محوریت کتاب و ادبیات برگزار کرده‌ایم که از جمله آن‌ها می‌توان به هفت مراسم رونمایی آثار نویسندگانی چون مهدی امیدیان، امین علی‌زاده، سعید بردرستانی، شمس لنگرودی و مختارزاده، شش نمایشنامه‌خوانی و کارگاه‌های متنوع ادبی و فرهنگی اشاره کرد.

حیدری تاکید کرد: دعوت از شمس لنگرودی کار ساده‌ای نبود. از طریق دوستان تهرانی که خود از چهره‌های فرهنگی هستند، کتابسرای نیک به او معرفی شد که مجموعه‌ای معتبر در حوزه ادب و هنر جنوب است. او پذیرفت و به کنگان آمد؛ دو روز میهمان کتابسرا بود و چهار سانس برنامه برگزار کرد که استقبال فوق‌العاده‌ای از او شد. کارگاه «درک من از حافظ» و گفت‌وگوهایی با محوریت جایگاه حافظ در زندگی امروز، از بخش‌های مهم این حضور بود.

مدیر کافه‌کتاب «خانه دوست» تاکید کرد: در فعالیت‌های فرهنگی و هنری، موازی‌کاری نمی‌کنیم. اگر انجمن مثنوی‌خوانی یا دوشنبه‌های ادبی فعال است، ما وارد همان حوزه نمی‌شویم. ما به انجمن‌های آزاد شهر نیز فضا می‌دهیم تا برنامه اجرا و گفت‌وگو کنند. با همه‌ انجمن‌ها همکاری داریم، اما کار دیگران را تکرار نمی‌کنیم

وی سپس به اهمیت فضای مجازی در مخاطب‌سازی اشاره و تصریح کرد: ما فضای مجازی را تهدید نمی‌دانیم؛ بلکه بستری می‌دانیم برای گسترش مخاطبان و ارتباط با علاقه‌مندان سراسر کشور. این فضا، نوجوانان را با ادبیات به‌روز آشنا می‌کند و به زنده نگهداشتن حافظه جمعی فرهنگی کمک شایانی کرده است. کتابسرای نیک خود را بازوی کمکی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و کتابخانه‌های شهر می‌داند و هر جا که نیاز به برگزاری رویدادی فرهنگی احساس شده، کنار نهادهای متولی قرار گرفته است.

حیدری سپس به برنامه‌های فوق‌العاده این کافه‌کتاب اشاره کرد و افزود: ما در کافه، انجمن داستان را شنبه‌شب‌ها فعال کرده‌ایم تا پایگاهی برای داستان‌نویسان شهر باشد؛ همچنین با حضور سارا قاسمی، کارگاه قصه‌گویی خلاق کودک را هر سه‌شنبه برگزار می‌کنیم. به نظر من، یادگیری واقعی در کودکی از مسیر قصه می‌گذرد، نه از مسیر دستور و اجبار. ما این تجربه را بارها آزموده و حالا تبدیلش کرده‌ایم به یکی از برنامه‌های ثابت کافه‌کتاب؛ چراکه بچه با قصه یاد می‌گیرد و دستور، تاثیری ندارد. مات با قصه خیلی خوب می‌توانیم بچه‌ها را آموزش بدهیم. برای همین فراخوان دادیم و گفتیم هر کسی علاقه دارد، بیاید.

وی که با همراهی خانم حیدری، آقای جمالی (نویسنده و کارگردان)، آقای آراد جمشیدی (داستان‌نویس) و خانم جمالی (طراح گرافیک) کافه‌کتاب «خانه دوست» کنگان را مدیریت می‌کند، ادامه داد: تمرکز ما در این مجموعه بر عرضه کتاب است، نه نوشت‌افزار؛ زیرا مجموعه‌های تخصصی و قدرتمند نوشت‌افزار در شهر حضور دارند و نیازی به موازی‌کاری نیست.

این فعال فرهنگی تاکید کرد: شهر با فضاهای فرهنگی و کتاب‌ها روح می‌گیرد. بنابراین توصیه می‌کنم که اگر قرار است ساختمان بسازیم، باید در کنار آن، کتابفروشی‌ها، فرهنگ‌سراها و گالری‌ها هم ساخته شوند. هدف‌ ما در کافه‌کتاب فقط فروش کتاب نیست، بلکه دمیدن روح در کالبد شهر و ایجاد فضا برای گفت‌وگوست تا بدین طریق به توسعه فرهنگی دست یازیم.

وی افزود: وقتی از «شهر توسعه‌یافته» حرف می‌زنیم، باید به توسعه پایدار بیندیشیم و این توسعه باید همه‌جانبه باشد. در جنوب استان -شهرهای صنعتی مانند کنگان، جم و عسلویه- نمی‌توان تنها بر ساختمان‌سازی، مبلمان شهری یا رونق اقتصادی تکیه کرد و از فرهنگ غافل شد. شهری که کتابخانه، کتابفروشی، سینما، گالری و سالن فرهنگی ندارد، روح ندارد و دیر یا زود زیر بار بی‌رویه ساخت‌وساز فرو می‌ریزد؛ مثل موجودی تکه‌پاره که جان ندارد.

حیدری با اشاره به اینکه کنگان شهری صنعتی است و این یک فرصت است، تاکید کرد: وجود صنعت در شهر باعث افتخار است؛ اما در حوزه‌ فرهنگ، صنعت ما را نادیده گرفته. به عبارتی صنعت دو بعد دارد؛ هم نعمت است و هم نکبت. باید اشاره کنم که با وجود نقش مهمی که در اقتصاد منطقه بازی می‌کند، اما ارتباط آن با فرهنگ شهری متاسفانه قطع است. ما تاکنون از این صنایع بزرگ و کوچکی که در منطقه مستقر هستند، هیچ‌گونه حمایت مالی دریافت نکرده‌ایم! حتی بن‌های خرید کتاب‌شان هم به کتابفروشی‌های تهران و دیگر استان‌ها اختصاص پیدا می‌کند. در این‌جا ما پیشنهاد دادیم که شرکت‌ها بخشی از خرید کتاب کارکنان خود را از کتابفروشی‌های محلی انجام دهند تا هم هزینه‌ها کاهش یابد و هم فرهنگ بومی تقویت شود.

وی با بیان اینکه کتاب‌های گویا  امروزه به‌عنوان یک نیاز جدی در صنعت مطرح است و ما آمادگی تهیه این کتاب‌ها را داریم، تاکید کرد: اما تا امروز مخاطب صنعتی به سمت ما نیامده، اگر این کتاب‌ها را سفارش بدهند، بلافاصله اجرایی می‌کنیم. به عقیده من، کارکنان صنایع خسته‌اند، وقت کمی برای مطالعه‌ چاپی دارند و کتاب گویا بهترین راه ارتباط آن‌ها با محتواست. اگر صنعت سمت ما بیاید، این بخش را جدی و سریع اضافه خواهیم کرد.