گوش‌ها برای شنیدن صدای مردم تیز می‌شود

بامدادجنوب: در هفته‌های اخیر کشور آزمونی سخت و دشوار را تجربه کرد؛ دورانی که اعتراضات مردمی با دامنه گسترده، نگرانی‌ها و توقعات اجتماعی را به سطحی جدید کشاند. در این مقطع حساس، مسئولان عالی‌رتبه کشور و استان بوشهر تأکید کردند که صدای مردم باید شنیده شود، اعتراض حق طبیعی جامعه است و سازوکارهایی برای تحلیل علل و پاسخ معقول به مطالبات مردم باید طراحی و تقویت شود. در این گزارش، با مرور بیانیه رئیس‌جمهور، اظهارات سخنگوی دولت و صحبت‌های معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری بوشهر، تلاش شده است تا تصویری روشن از پیام مسئولان، برداشت کارشناسی آنان از رخدادها و سازوکارهای پیشنهادی برای تحقق خواست عمومی تشریح شود.

اعتراض حق طبیعی یک جامعه پویا است

رئیس‌جمهور کشور در ابتدای بیانیه‌ای که در چند روز گذشته منتشر شد، از رخدادهای اخیر به عنوان آزمونی سخت و دشوار یاد کرد که رنج عمیقی بر جامعه گذاشت. او با تأکید بر جان باختن و جراحت هزاران نفر در جریان اعتراضات و ناآرامی‌ها، آن را یک تجربه دردناک توصیف کرد که قلب او و بسیاری از مردم را آزرده ساخت. مسعود پزشکیان نوشت:« این وقایع تلخ بیش از همه برای من به‌عنوان رئیس‌جمهور و منتخب شما دردآور و غیر قابل قبول بود… من امروز داغدار همه جان‌های از دست‌رفته و همدرد با یکایک هموطنان خود هستم که این روزها غم و رنج بزرگی را متحمل شده‌اند و بنا بر مقام و مسئولیتی که از اعتماد ملت بزرگ ایران نشأت گرفته است عهد دیرین خود را یادآور می‌شوم که پاسدار حقوق ملت بمانم. به گروه‌های مختلفی مأموریت داده‌ام تا با بررسی دقیق علل و عوامل وقوع این حوادث، ریشه‌های اصلی خشونت شناسائی و خشکانده شود».

در قسمتی از این بیانیه، رئیس‌جمهور به نقش نیروهای خارجی و تلاش برای سوءاستفاده از اعتراضات مردمی اشاره و تصریح کرده است، این وضعیت که به کشته شدن نزدیک به سه هزار نفر و جراحت هزاران نفر دیگر منجر شد نتیجه طراحی دشمنان ایران بوده است.

رئیس‌جمهور، اگرچه به مسأله امنیت و ناآرامی‌ها پرداخته، در نقطه‌ای بسیار مهم به حق اعتراض به مثابه بخشی از زیست اجتماعی جامعه اشاره کرده و آن را بخشی از واقعیت پویا و زنده جامعه دانسته است. او در همین زمینه تأکید کرده است:«اعتراض حق طبیعی یک جامعه پویا و بانشاط است، اما توطئه بدخواهان ایران این اعتراض را به معرکه‌ای خون‌بار و خشونت‌آمیز تبدیل کرد… دولت و حاکمیت خود را در برابر همه آسیب‌دیدگان این حوادث تلخ مسئول می‌داند و به کمک و همیاری ملت رشید ایران تا جائی که ممکن است به جبران مافات خواهد پرداخت».

این جملات، گرچه در بستر تحلیل امنیتی و سیاسی قرار دارد، اما نکته‌ای محوری را روشن می‌کند: مسئولان عالی کشور اهمیتی جدی برای صدای مردم قائل‌اند و آن را بخشی از مطالبه مشروع اجتماعی می‌دانند.

دولت صدای مردم را شنید

سخنگوی دولت نیز پیش‌تر با صراحت بیشتری به جایگاه اعتراضات مردمی و ضرورت شنیده شدن صدای جامعه پرداخته بود.

فاطمه مهاجرانی در نشست خبری خود گفته بود: «آنچه در روزهای اخیر شاهد بودیم، مصادره اعتراضات مدنی جامعه ما بود؛ جامعه‌ای که انباشتی از اعتراضات را داشت. بله، محرک این اعتراضات امروز در اقتصاد بود، اما ما انباشتی از اعتراضات داشتیم که در مقاطع مختلف در جامعه سرباز می‌کرد و به‌صورت اعتراض مطرح می‌شد. اعتراض یعنی جامعه زنده است. اعتراض چیز بدی نیست و آن را به رسمیت می‌شناسیم».

او تصریح کرد: « دولت صدای مردم را شنید و در راستای آن کمیته حقیقت‌یاب تشکیل شده و این صدا شنیده شده است و در دستور کار دولت قرار گرفته است… رئیس‌جمهور دستور دادند که کارگروه ویژه‌ای از جامعه‌شناسان تشکیل شود که علل و ریشه‌های خشم را در نسل جوان به‌درستی شناسایی کند و وارد راه‌حل‌های اجتماعی برای مواردی شود که ما از آن غفلت کرده‌ایم و دشمن توانست بر آن سوار شود».

این تاکید بر شنیده شدن صدای مردم و تشکیل کارگروه ویژه برای تحلیل علل و ریشه‌های خشم نسل جوان، یک قدم مهم در پذیرفتن واقعیت اجتماعی اعتراضات است. سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه دولت قصور خود را می‌پذیرد ولی این اعتراضات صرفاً خلق یک دولت نبوده، تلاش کرد پیام را در دو سطح منتقل کند:

1. دولت به‌عنوان نهادی پاسخگو نسبت به بازبینی خطاها و پاسخگویی به مطالبات اجتماعی مسئول است،
2. اعتراضات مسالمت‌آمیز بخشی از واقعیت اجتماعی است و باید به‌گونه‌ای دیده شود که صدای نهفته در آن شنیده و تحلیل شود.

مهاجرانی همچنین به این نکته اشاره کرد که دولت به دنبال فرصت‌هایی برای گفت‌وگو و شنیدن نگرانی‌های نسل جوان است و آن را وظیفه‌ای اخلاقی و اجتماعی دانست. او گفت: «این ما هستیم باید با جوانان بیشتر صحبت کنیم و صدای آنان را بشنویم».

این بخش از سخنان سخنگوی دولت، نه‌تنها بر حق اعتراض تأکید دارد، بلکه پذیرش نیاز به سازوکارهای تحلیلی و گفت‌وگو با گروه‌های مختلف جامعه را نیز برجسته می‌سازد.

در ادامه یکی از نکات مهم اظهارات سخنگوی دولت، تأکید بر دسترسی آزاد به اطلاعات بود. مهاجرانی گفت: «دسترسی آزاد و امن مردم به اطلاعات و اینترنت برای دولت چهاردهم یک اصل است و آن را محترم می‌داند… امیدواریم هرچه زودتر این حق را شاهد باشیم». این اظهارات، اگرچه اشاره مستقیمی به محدودیت‌های اخیر دارد، اما بر اصل احترام به حق دسترسی شهروندان به اطلاعات به‌عنوان یکی از ارکان مشارکت اجتماعی تأکید می‌کند. در عصر اطلاعات، شنیده شدن صدای مردم به معنای واقعی و مؤثر بدون دسترسی به اطلاعات شفاف و بی‌واسطه ممکن نیست؛ سخنگوی دولت این نکته را پذیرفته و در موقعیتی که کشور با چالش‌های امنیتی روبه‌رو بوده، بر اصل احترام به این حق تأکید کرده است.

امنیت در بوشهر برقرار است

در استان بوشهر نیز احسان جهانیان، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار به تحلیل رخدادها با تمرکز بر وضعیت امنیت و مطالبات مردم پرداخت. او در جلسه شورای اداری استان گفت: «وضعیت امنیت دراستان مطلوب است، آرامش برقرار و وند کارها به‌صورت عادی پیش می‌رود… مرهون هوشیاری مردم، جانفشانی نیروهای حافظ نظم و امنیت و همکاری خوب و فعال در مجموعه شورای تأمین است».

او بر نقش دستگاه‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی برای پاسخگویی به مطالبات مردم تأکید کرد و گفت: «باتوجه به برنامه‌های دشمن برای ترویج فرهنگ ناامیدی در جامعه، نقش دستگاه‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی برای مقابله با این ترفند دشمنان بسیار مؤثر است و باید فعالانه با رویکرد امیدواری به آینده ایفای نقش کنند و پاسخگوی مطالبات مردم باشند».

این اظهارات نشان می‌دهد که در نگاه مدیریتی استان بوشهر، آرامش و امنیت همراه با حساسیت نسبت به مطالبات مردمی باید به‌صورت همزمان مدیریت شود. توجه به نقش نهادهای فرهنگی و اجتماعی در این میان، نشان می‌دهد که مسئولان محلی نیز با این باور هستند که شنیده شدن صدای مردم فقط در چارچوب امنیتی قابل تحلیل نیست، بلکه به کارکردهای اجتماعی و فرهنگی هم نیازمند است.

اگرچه مسئولان کشور و استان بر شنیده شدن صدای مردم تأکید کرده‌اند، سوالی که در ذهن بسیاری از مخاطبان شکل می‌گیرد این است که سازوکار عملی برای تحقق این خواست چیست؟ پاسخ به این سؤال را می‌توان در ترکیب چند گفتمان و ابزار عملیاتی دید:

الف) شفایت و دسترسی به اطلاعات. همان‌گونه که سخنگوی دولت تأکید کرد«دسترسی آزاد و امن به اطلاعات حق مردم است». بدون اطلاعات شفاف و قابل دسترس، شنیده شدن صدای مردم ناقص و کم‌اثر خواهد بود. لذا تقویت شفافیت در انتشار داده‌ها، گزارش‌ها و تصمیمات رسمی یکی از عناصر سازوکار شنیده شدن صداست.

ب) گفت‌وگوی مستقیم با شهروندان. اظهارات مهاجرانی درباره گفت‌وگو با جوانان و گروه‌های مختلف جامعه نشان می‌دهد که گفت‌وگو و مشورت مستقیم باید به‌عنوان یک رویه دائمی در سیاست‌گزاری‌های ملی و محلی تثبیت شود. این می‌تواند از طریق نشست‌های پرسش و پاسخ و میزگردهای عمومی و جلسات تخصصی با گروه‌های آسیب‌دیده و همچنین بهره‌گیری از رسانه‌ها صورت گیرد. از سوی دیگر تشکیل کمیته حقیقت‌یاب و کارگروه‌های ویژه برای بررسی علل خشم اجتماعی، می‌تواند به یک سازوکار بازخوردی تبدیل شود که داده‌های میدانی جامعه را به سیاست‌گذاران منتقل کند و آنها را در طراحی راه‌حل‌های عملی کمک کند.

در حال حاضر در نگاه مسئولان کشور و استان، اعتراض مسالمت‌آمیز و شنیده شدن صدای مردم نه‌ تنها حق مشروع، بلکه بخشی از فرآیند زندگی اجتماعی است. آنها می‌پذیرند که قصور و کاستی‌هایی در مدیریت پدید آمده و تأکید می‌کنند که این مسائل باید با گفت‌وگو، تحلیل دقیق و ساختارمند و برنامه‌ریزی آگاهانه پاسخ داده شود.

مسائل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در یک زنجیره پیوسته با یکدیگر ارتباط دارند. شنیده شدن صدای مردم نیز در این زنجیره تنها از طریق شفافیت، گفت‌وگوی مستقیم و سازوکارهای بازخوردی نهادی محقق می‌شود. آنچه واضح است، این است که مسئولان اکنون بیش از هر زمان دیگری نقش مردم را در شکل‌دهی به آینده کشور درک کرده‌اند و تلاش دارند با سازوکارهایی مبتنی بر احترام، شفافیت و همکاری، مسیر تعامل را تقویت کنند.