فرصتی که به تهران محدود شد

بامداد جنوب: مرکز اطلاع رسانی وزارت کشور با انتشار اطلاعیه شماره ۱۴ ستاد انتخابات کشور مبنی بر تمدید مهلت معرفی نماینده تام‌الاختیار احزاب و جبهه‌های سیاسی برای پیگیری امور اجرایی فهرست‌های انتخاباتی در حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش، بار دیگر نقش رسمی احزاب در فرایند انتخابات شوراهای اسلامی شهر را به صدر توجه‌ها آورد. تصمیمی که اگرچه در چارچوب انتخابات پایتخت اتخاذ شده، اما پیامدهای آن محدود به تهران نیست و می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از یک رویکرد متفاوت در سامان‌دهی رقابت‌های انتخاباتی مورد ارزیابی قرار گیرد.

در شرایطی که انتخابات شورای شهر در بسیاری از شهرهای کوچک‌تر همچنان بر محور چهره‌ها، روابط محلی و ائتلاف‌های غیررسمی شکل می‌گیرد، برجسته‌شدن نقش احزاب در پایتخت این پرسش را مطرح می‌کند که اگر سازوکاری مشابه، به‌صورت رسمی و مؤثر در سایر حوزه‌های انتخابیه نیز فعال می‌شد، چه تغییری در کیفیت رقابت‌ها، شفافیت فهرست‌ها و میزان پاسخ‌گویی منتخبان ایجاد می‌کرد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که غیبت نقش پررنگ احزاب در سیاست محلی، نه‌تنها به پراکندگی آرا و فقدان برنامه‌های منسجم انجامیده، بلکه مسئولیت‌پذیری تشکیلاتی شوراها را نیز با چالش مواجه کرده است.

از این منظر، تصمیم اخیر ستاد انتخابات را می‌توان فراتر از یک اطلاعیه اجرایی و در قامت یک نشانه سیاسی تحلیل کرد؛ نشانه‌ای که امکان بازاندیشی در جایگاه تحزب در انتخابات شوراهای شهر را پیش می‌کشد و این پرسش را به‌طور جدی مطرح می‌کند که آیا زمان آن نرسیده است تجربه تهران، به‌عنوان الگویی قابل تعمیم، در شهرهای کوچک‌تر نیز مورد توجه سیاست‌گذاران انتخاباتی قرار گیرد.

انتخاب تناسبی؛ تنوع آرا، رقابت سالم و پاسخگویی بیشتر

حسین جعفری فعال حزبی که هم اکنون بخشدار ارم است، در گفت‌وگو با بامدادجنوب در این باره گفت: انتخابات شورای‌ شهر به‌عنوان نهادی محلی و مردمی، نقش مهمی در توسعه شهری و بهبود کیفیت زندگی شهروندان دارد.

وی تصریح کرد: در این راستا، تناسبی شدن انتخابات شورای شهر و حضور فعال احزاب در شهرهایی مانند بندر بوشهر می‌تواند دارای محاسنی باشد که برخی از آن‌ها عبارتند از: اول، تنوع آرا و نمایندگی عادلانه. به عبارتی با استفاده از نظام انتخاباتی تناسبی، گروه‌های سیاسی مختلف، اقلیت‌ها و جریان‌های فکری گوناگون فرصت پیدا می‌کنند تا بر اساس میزان محبوبیت خود، نمایندگانی در شورای شهر داشته باشند. این امر به انعکاس بهتر خواسته‌های متنوع جامعه در تصمیم‌گیری‌های شهری کمک می‌کند. دوم، رقابت سالم و ارتقای کیفیت نامزدها را فراهم می‌آورد، حضور احزاب در انتخابات شورای شهر موجب رقابت برنامه‌محور می‌شود. احزاب برای جلب نظر رأی‌دهندگان، ناگزیر به ارائه برنامه‌های عملی و کارشناسی شده برای حل مسائل شهری هستند. این امر می‌تواند به انتخاب نامزدهای با صلاحیت‌تر و دارای دیدگاه کلان‌نگر بینجامد. سوم، شفافیت و پاسخگویی بیشتر است زیرا احزاب به‌عنوان نهادهای دارای ساختار سازمانی، می‌توانند بر عملکرد نمایندگان خود در شورای شهر نظارت داشته باشند و آنان را در قبال وعده‌های انتخاباتی مسئول نگه دارند. این موضوع به افزایش سطح پاسخگویی اعضای شورای شهر و کاهش تصمیم‌گیری‌های سلیقه‌ای کمک می‌کند.

وی تسهیل در اجرای طرح‌های شهری را چهارمین حُسن حضور احزاب در انتخابات دانست و گفت: هنگامی که احزاب در شورای شهر حضور دارند، می‌توانند با ایجاد ائتلاف‌های پایدار، به ثبات در تصمیم‌گیری‌ها و تسهیل در تصویب و اجرای برنامه‌های کلان شهری کمک کنند. این امر به ویژه در شهرهای در حال توسعه مانند بندر بوشهر، که نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت برای توسعه زیرساخت‌ها است، اهمیت دارد.

افزایش انگیزه شهروندان برای مشارکت

این فعال حزبی تصریح کرد: حضور احزاب و نظام تناسبی می‌تواند باعث افزایش انگیزه شهروندان برای مشارکت در انتخابات شود. زمانی که رأی‌دهندگان بدانند رأی آنان به‌طور مستقیم در ترکیب شورای شهر تأثیر می‌گذارد، تمایل بیشتری برای حضور در پای صندوق‌های رأی پیدا می‌کنند. همچنین فعالیت احزاب در سطح محلی به تقویت نهادهای مدنی و افزایش آگاهی عمومی درباره مسائل شهری کمک می‌کند. این فرآیند می‌تواند به رشد جامعه‌ای فعال و پیگیر در حوزه مدیریت شهری بینجامد.

جعفری، تخصصی‌تر شدن تصمیم‌گیری‌ها را یکی دیگر از ویژگی‌های حضور احزاب و معرفی نماینده در انتخابات‌ها دانست و یادآور شد: احزاب معمولاً از نیروهای متخصص و کارشناس در حوزه‌های مختلف شهری بهره می‌برند. با حضور آنان در شورای شهر، می‌توان انتظار داشت که تصمیم‌گیری‌ها مبتنی بر دانش تخصصی و بررسی‌های دقیق‌تر صورت گیرد.

وی گفت: در مجموع، تناسبی شدن انتخابات شورای شهر و حضور پررنگ احزاب در شهرهایی مانند بندر بوشهر می‌تواند به دموکراتیک‌تر شدن فضای مدیریت شهری، افزایش کارآمدی شورا و در نهایت توسعه متوازن و پایدار شهر کمک کند. البته موفقیت این مدل به شفافیت فرآیندهای انتخاباتی، وجود احزاب مسئولیت‌پذیر و مشارکت فعال شهروندان نیز وابسته است.

انتخابات تناسبی یعنی چه؟

سخنگوی کمیسیون امورداخلی کشور و شوراها پیش‎‌تر درباره انتخابات تناسبی گفته بود: برای اینکه انتخابات شورای اسلامی شهر و روستا و نتیجه آن در واقع دربرگیرنده همه نخبگان و همه سلایقی که دارای تخصص و کارآمدی در حوزه مدیریت شهری هستند، باشد و در واقع از فهرست‌های مختلف یک سهمی برای آن بخش نخبگانی و آن چهره‌های شاخص آن فهرست اختصاص پیدا کند؛ انتخابات را تناسبی کردند. در انتخابات تناسبی فهرست‌ها اولویت دارند بر اشخاص و بر مستقلین. در واقع فهرست‌هایی که اولاً مجوز لازم را از کمیسیون ماده ۱۰ احزاب یعنی وزارت کشور گرفته باشند و دوم حتماً فردی که در انتخابات شرکت می‌کند فقط می‌تواند در یک فهرست باشد.

سید مرتضی محمودی با اشاره به ساز وکار انتخابات، بیان کرد: اگر یک فهرستی ۴۰ درصد از کل آرای شهر تهران را به دست بیاورد، در واقع می‌تواند ۴۰ درصد از کرسی‌های شورای شهر تهران را به خودش اختصاص دهد. به ترتیب فهرست‌های بعدی هم به میزان درصدی که از مجموع آرا به دست می آورند به  همان میزان درصد کرسی‌های شورای شهر را به دست می آورد.

وزیر کشور نیز با اشاره به اینکه انتخابات تناسبی برای اولین بار در کشور، در انتخابات شوراها به اجرا درمی‌آید، گفته بود، این روش، اکنون فقط در تهران برگزار می‌شود و مرحله بعد در شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر برگزار خواهد شد. اگر پاسخ گرفتیم این آمادگی وجود دارد که به انتخابات مجلس هم تعمیم پیدا کند.

اسکندر مومنی بیان کرد: همه احزاب و جبهه هایی که دارای مجوز قانونی هستند می‌توانند در انتخابات شورای تهران فهرست دهند و کدی به آنها داده می شود که اگر مردم آن کد انتخاب کنند، انگار به همه آن فهرست رای داده‌اند.