باید ناترازی‌های حوزه هنر را با هم‌فکری یکدیگر حل کنیم

بامداد جنوب: هنرمندان حوزه‌های موسیقی، تئاتر و تجسمی اکثریت جامعه هنرمندان کشور را به خود اختصاص می‌دهند اما متاسفانه آثار و مطالبات آنان نسبت به هنر سینما کمتر دیده و شنیده می‌شود؛ در دولت چهاردهم فرصتی فراهم شد تا سخنان و مطالبات این قشر شنیده شود.

نشست جمعی از هنرمندان حوزه‌های موسیقی، تئاتر و هنرهای تجسمی با محمدرضا عارف معاون اول رئیس جمهور عصر دوشنبه (۲۹ دی ماه) در بنیاد فرهنگی هنری رودکی برگزار شد؛ نشستی که در پی آرامش نسبی بعد از ناملایمات و اتفاقات اخیر و تعطیلی بسیاری از فعالیت‌ها و رویدادهای هنری و نمایشی و در آستانه جشنواره‌های فجر لازم و ضروری بود.

در این نشست سیدضیا هاشمی معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، مهدی شفیعی معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدیران کل این معاونت و جمعی از مسئولان حضور داشتند. اجرا و مدیریت این نشست برعهده اتابک نادری بازیگر، کارگردان و سرپرست سابق هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود. این نشست فرصتی را فراهم کرد تا هنرمندان به شکلی صریح نکات خود را درباره موضوعات مختلف مطرح کنند.

در این نشست که بنا بر تعامل و گفت‌و‌گو گذاشته شد، برخی از چهره‌های شاخص هنری کشور به بیان دغدغه‌ها و مطالبه‌ها و انتقادات خود پرداختند. در این نشست، ایوب آقاخانی بازیگر، کارگردان و مدرس تئاتر گفت: تئاتر سال‌هاست که جدی گرفته نمی‌شود، اصلا بهره‌ای از راهبرد جامعه ندارد، هر اتفاقی که در جامعه رخ می‌دهد، نخست تئاتر تعطیل می‌شود. رویکرد عامدانه نسبت به تئاتر وجود دارد؛ گویا جریانی قصد دارد این هنر را به سوی انزوا سوق بدهد، با وسواس‌های نظارتی، غیرواقعی و آزاردهنده روبه‌رو هستیم در حالی که مخاطبان تئاتر نسبت به سایر هنرها کمتر است.

وی تاکید کرد: رویای همیشگی هنرمندان این حوزه این است که سازمان تئاتر داشته باشیم نه دفتر و اداره کل تئاتر، این حد از تنزل به اپراتوری تئاتری کشور پذیرفته نیست، ما نیازمند برنامه‌ریزی در این حوزه هستیم. سال گذشته جمعی از هنرمندان با رئیس‌جمهور دیدار داشتند اما متاسفانه شاهد نتیجه‌ای از این نشست نبودیم، ما همواره شاهد گفت‌و‌گوی یک طرفه با دولت هستیم، در صورتی که هر رفتی، برگشتی دارد.

انتقاد از ناملایمات کشور و اتفاقات متعدد در پی آن از سخنان مطرح شده هنرمندان در این نشست بود، شهرام گیل‌آبادی نویسنده، کارگردان و مدرس دانشگاه نیز گفت: در این مدل حکمرانی پایمردی وجود ندارد، این مدل حکمرانی در کشور، بالغ نیست، اگر کف خیابان شاهد ناهنجاری‌هایی هستیم ناشی از ناترازی مدل فرهنگی است که در آن زیست می‌کنیم، این مدل بی‌پایه و اساس است، وقتی که هنر را خاموش کردیم و در حصر بردیم، نگاه امنیتی به آن وارد کردیم، هنر از ذات خود فاصله می‌گیرد.

داوود فتحعلی‌بیگی، هنرمند پیشکسوت تئاتر نیز در این نشست بیان کرد: هنرمندان منتقد را چشم و گوش جامعه ببینید نه مخالف، هنرمندان ناملایمات را می‌بینند و روی آنها انگشت می‌گذارند و نشان می‌دهند و این خدمت به جامعه است، هنرمندان دلسوز جامعه هستند. وی با انتقاد از بی‌توجهی به نمایش‌های ایرانی گفت: قرار بود یک رشته دانشگاهی در این رابطه ایجاد شود که تاکنون محقق نشده است و امیدواریم در آینده محقق شود.

بهزاد عبدی، آهنگساز و بازیگر تئاتر نیز در این نشست صمیمی به تناقض‌های مطرح شده میان واژه‌های هنرمند حکومتی و غیرحکومتی پرداخت و گفت: امروزه هنرمندانی که در کنار دولت قرار نگیرند یا قرار بگیرند، با انتقادهایی مواجه می‌شوند، در مواردی با هنرمندانی مواجه هستیم که تکیه‌گاه نظام محسوب می‌شوند. متاسفانه مشاورانی در کنار مسئولان سیاسی حضور دارند که واژه‌هایی همچون هنرمند حکومتی و غیرحکومتی، اثر فاخر و غیرفاخر، موسیقی انقلابی و ضدانقلابی تولید می‌کنند، درخواست داریم که واژه اختراع نکنید.

عبدی با انتقاد از نمایش ندادن ساز در تلویزیون افزود: مردم امروز در همه جا، خیابان و نشست‌های هنری، ساز می‌بینند اما امکان دیدن ساز در تلویزیون را ندارند، این تناقض‌ها چه زمانی حل خواهد شد؟ ما در شرایط امروز، اعتراض داریم اما در کنار شما هستیم، مسئله سانسور و نظارت در تولید و اجرای آثار یکی از مسائل مهمی است که ما را با مشکلات بسیاری مواجه کرده است.

حمیدرضا نوربخش مدیرعامل خانه موسیقی ایران نیز در این نشست گفت: ما با وزارت ارشاد هیچ مشکلی نداریم اما مسائل ما خارج از وزارت ارشاد است، ۱۷ هزار هنرمند عضو خانه موسیقی ایران هستند و این نهاد پرتعدادتر از همه صنوف است، از این تعداد حدود ۸ تا ۹ هزار هنرمند را کسی نمی‌شناسد. وی با تاکید بر اینکه حاکمیت و دولت صنوف را جدی نگرفته است، افزود: به صنوف باید توجه جدی شود، حوزه موسیقی، سند ملی و راهبردی دارد و این سند تصویب شده است اما به دلیل نداشتن ضمانت اجرایی، فایده‌ای ندارد، صدا و سیما موارد و اصول سند را رعایت نمی‌کند.

سمیه رمضان ماهی هنرمند گرافیست و عضو هیات علمی دانشکده هنر دانشگاه سوره نیز در این نشست صمیمی گفت: در شرایط فعلی که جامعه دچار بحران شده است، هنرمندان را دریابید، پیش از این با یکی از اساتید هنرهای تجسمی برای حضور در جشنواره تجسمی فجر سخن می‌گفتم، او بسیار از شرایط کاری هنرمندان گلایه‌مند بود. در شرایط فعلی با تعطیلی نگارخانه‌ها، افزایش قیمت مواد و مصالح هنرهای تجسمی همچون رنگ و بوم مواجه هستیم. فعالیت برای هنرمندان این حوزه دشوار است. گویا روندی ایجاد شده تا فعالیت در حوزه هنرهای تجسمی مختل شود، ناامیدی در میان هنرمندان این حوزه مشهود است.

جمشید حقیقت‌شناس هنرمند نقاش نیز در این نشست، با تمثیل هنر و هنرمند به درخت گفت: وقتی به درخت بی‌توجه باشیم، دچار آسیب‌های بسیاری خواهد شد، چهل و هفت سال است که نمی‌دانیم با هنر چگونه برخورد کنیم و سیاست‌های متناقضی ارائه می‌کنیم، باید شرایطی را فراهم کنیم که درخت ثمر و نتیجه داشته باشد، یک باغبان شرایط مناسبی را برای رشد یک درخت سیب فراهم می‌کند، باید از درختان مراقبت کنیم تا نتایج خوبی داشته باشند نه اینکه برای آنها محدودیت‌هایی را ایجاد کنیم.

پس از سخنان هنرمندان، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره دغدغه‌هایی هنرمندان گفت: این دغدغه‌ها را می‌توان در چهار حوزه طبقه‌بندی کرد، برخی در حوزه اقتصادی، بخشی منزلتی هنرمندان، علمی و آموزشی و پژوهشی هنر و برخی در حوزه اجتماعی هنر است. هنرمند به عنوان پلی میان حکومت و مردم، دغدغه اجتماعی دارد و هنر خط اتصال اجتماعی افقی و عمودی جامعه را می‌خواهد تا بتواند نظام ارتباطی بسازد.

سیدعباس صالحی ادامه داد: وزارت فرهنگ تلاش دارد تا به مسئولیت‌هایی که بر عهده دارد، رسیدگی کند، در مسائل فرهنگی دو سطح دیگر هم مطرح است، سطح دولت و سطح حاکمیت، در این سطح‌ها هم دغدغه‌های چهارگانه وجود دارد. در موضوع حاکمتی بحث‌های متعددی وجود دارد، درباره کارهایی که کردیم، می‌توانیم بکنیم، کارهایی که عقب ماندیم.

وی یادآور شد: سبد و سهم فرهنگ و هنر در فضای دولت همواره تحت‌الشعاع است و این مختص به این دولت نیست. موضوع فرهنگ و هنر در دولت‌های مختلف همواره در حاشیه قرار گرفته است و ضرر این را هنرمندان متحمل می‌شوند. برای این روند در کشوری که تاریخ آن با تاریخ هنر گره خورده است باید چاره بیندیشیم. پیش از اینکه تاریخ مکتوب داشته باشیم، هنر ایران را معرفی کرده است و به آن می‌بالیم. تصویر ایران هنوز در جهان به هنر است، نفت جز سیاهی برای ما نداشته و دود آن هنوز بلند است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به اینکه فرصت‌گذاری معاون اول رئیس‌جمهور ضروری است تا دولت همانند شورای اقتصاد، شورای فرهنگ و هنر جدی داشته باشد، تاکید کرد: چرا شورای فرهنگ و هنر جدی به ریاست رئیس‌جمهور دولت در درون نداشته باشیم؟ چرا مسئله‌های فرهنگ و هنر در بخش فرابخشی فقط گاه و بی‌گاه بررسی می‌شوند. حتما وزارت فرهنگ هم قصوری داشته و از آنها خبر دارم. دوم این است که در دولت همواره به پیوست محیط زیست به مقررات تاکید می‌کنیم، از این به بعد یک پیوست فرهنگ و هنر هم به مقررات کشور داشته باشیم. اگر کشور ما کشور فرهنگ و هنر است هیچ آیین‌نامه و مقررات ما نباید بی‌توجه به مقررات فرهنگی و هنری باشد.

معاون اول رئیس‌جمهور هم در این نشست با تاکید بر اینکه یکی از راهبردهای مهم دولت چهاردهم تقویت تشکل‌های صنفی است، تاکید کرد: بهمن سال گذشته در یکی از شبکه‌های اجتماعی درخواست شد که دولت نسبت به وضعیت تئاتر دغدغه داشته باشد. پس از آن پی‌نوشتی را به معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال کردم تا به وضعیت هنرمندان تئاتر و هنرهای نمایشی رسیدگی شود اما متاسفانه تنها دانشگاه هنر و خانه هنرمندان به این درخواست‌ها پاسخ دادند. به این درخواست پاسخ دادند.

محمدرضا عارف افزود: اگر گفت‌وگوی بین حکومت و هنرمندان به یک زبان، مسئله و یک درد مشترک نرسد، راه به جایی نخواهیم برد؛ ما نیازمند هنر حکمرانی هستیم. اهالی فرهنگ و هنر باید مسئولان را به گونه‌ای قانع کنند که در تدوین بودجه به بخش هنر، همانند سایر بخش‌ها توجه شود.

وی با انتقاد از مرزبندی‌ها و تقسیم‌بندی‌ها در حوزه هنر افزود: در ۴۰ سال گذشته خط خود را از یکدیگر جدا کردیم. باید دید که هر کدام از ما در حوزه خودمان، توانسته‌ایم وظیفه ملی خود را انجام دهیم یا به دنبال جداسازی، تبعیض و تقسیم‌بندی‌های بی‌نتیجه بودیم؟

معاون اول رئیس‌جمهور، مرزبندی‌های هنری و تقسیم‌بندی‌ها در این حوزه را ناپسند دانست و خطاب به جامعه هنری گفت: هنرمندان دغدغه برخی تقسیم‌بندی‌ها در کشور را دارند؛ جای تعجب است که چرا برخی از آنان تقسیم‌بندی می‌کنند و متاسفانه اعتراضی هم از سوی جامعه هنری نیست.

وی با تاکید بر اهمیت تقویت شورای‌عالی فرهنگ و هنر و فعال‌سازی کمیته‌ها و کارگروه‌های ذیل آن بیان کرد: دولت درخواست تأسیس پژوهشگاه‌های هنرهای نمایشی، ایجاد رشته‌های تحصیلی جدید و مطالبات بودجه‌ای و اقتصادی فعالان و هنرمندان تئاتر، موسیقی و هنرهای نمایشی را با جدیت پیگیری می‌کند.

معاون اول رئیس‌جمهور برخی دخالت‌ها در کار هنرمندان را محکوم کرد و با طرح پرسشی با این مضمون که «آیا آمده‌ایم که در کار هنر و هنرمند اختلال ایجاد کنیم؟»، تاکید کرد: باید ناترازی‌های حوزه هنر را با هم‌فکری یکدیگر حل کنیم. باید برنامه‌های توسعه در کشور، پیوست فرهنگی-هنری داشته باشد. امروز نخبگانی می‌خواهیم که پل ارتباطی بین مردم و حاکمیت باشند. همزبانی با مردم کاری سخت است؛ اما زبان هنر این ظرفیت را دارد.