نشر استان بوشهر نه راکد است و نه پررونق

بامدادجنوب_الهام بهروزی

صنعت نشر در استان بوشهر در پساانقلاب به همت سیدقاسم یاحسینی جان گرفت، هرچند عمر این انتشاراتی وی طولانی نبود ولی با تولد نشر دیگری، یعنی «شروع» به همت علی هوشمند این صنعت در این دیار فرهنگمند تداوم یافت و پس از آن نشرهای دیگری در توالی سال‌های بعد پا به عرصه وجود گذاشتند که هر کدام به سهم خود تلاش کردند تا بخشی از ناگفته‌های و حوزه‌های مغفول‌مانده جنوب را به سهم خود در قالب آثار متنوع و متعددی نشر بدهند. در این میان، برخی از زنان تاثیرگذار و اهل قلم نیز به این حوزه ورود کردند، نظیر زینب یوسفی.

این بانوی نویسنده و پژوهشگر که تاکنون چندین بار با مقالات ژرف‌اندیشانه‌اش در برخی از سیمنارها و همایش‌های بین‌المللی و خارجی درخشیده‌،  بر این باور است که وقت آن رسیده تا با چاپ و انتشار آثار ارزشمند بومی چهره فرهنگ جنوب را بهتر به دیگر مردمان بشناسانیم. بدون تردید ما اگر روایت‌های اصیل خودمان را به درستی و با نگاهی جهانی بازگو کنیم، صدای جنوب و ایران در دنیا رساتر شنیده خواهد شد.

زینب یوسفی، شاعر، ویراستار، نویسنده، پژوهشگر و عکاس بوشهری متولد ۱۳۶۴ در بوشهر است. وی سرودن شعر را به‌صورت جدی از سال ۷۸ آغاز کرد و پس از تقریبا دو دهه شاعری، نخستین مجموعه شعر خود را در پاییز 1399 با ‌عنوان  «تَش‌بِرَک» به همت انتشارات «هلیله» راهی بازار شعر کرد. افزون بر این، در کارنامه ادبی و پژوهشی وی ثبت مقالات متعددی در سطح ملی و بین‌المللی و ویرایش آثار فاخری در زمینه‌های مختلف زبانی، ادبی، علمی، پژوهشی و تاریخی دیده می‌شود. این بانوی خلاق جنوبی در ادامه در پی یک پیشنهاد، انتشارات یوسفی را راه‌اندازی کرد تا ورای کارهای پژوهشی و شاعرانگی و نویسندگی، در کسوت یک ناشر بومی به اعتلای فرهنگ و تاریخ و ادبیات ایران و جنوب کشور اهتمام بورزد.

در ادامه با این بانوی ناشر جنوبی که در سال‌های اخیر کارهای باکیفیتی را با مشارکت شاعران، زبان‌شناسان، پژوهشگران و نویسندگان بومی در حوزه تاریخ، ادبیات، زبان‌شناسی و… راهی بازار نشر کرده، به گفت‌وگو نشسته‌ایم. برای خواندن این گفت‌وگو با ما همراه باشید.

نخست بگویید که ورود شما به عرصه نشر از کجا آغاز شد و چه مسیری طی شد تا انتشارات «یوسفی» شکل بگیرد؟

سال‌ها بود کار ویراستاری کتاب را به‌طور حرفه‌ای انجام می‎دادم و با انتشاراتی‌ها و مراکز علمی متفاوت از سراسر کشور و حتی خارج از کشور همکاری می‎کردم و به‌علاوه به نویسندگان و همکاران انتشاراتی در زمینه‌های مختلف نشر و چاپ مشاوره می‎دادم تا روزی برای انجام کاری به اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر رفتم. خانم زهرا اسماعیلی، کارشناس چاپ و نشر به من گفت: تو که تمام کار چاپ و نشر را واردی و انجام می‌دهی چرا یک انتشاراتی به‌نام خودت ثبت نمی‎کنی؟! من به این پیشنهاد فکر کردم و از استاد حسین جواهری مشورت گرفتم، او گفت: شک نکن و پرقدرت پیش برو. این پیشنهاد زندگی انتشارات یوسفی را رقم زد و من نام دیگری برای انتشاراتی درنظر داشتم اما واحد نامگذاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نام یوسفی را برای انتشارات برگزید.

مهم‌ترین انگیزه شما از تأسیس این نشر بومی چه بود و در آغاز راه با چه موانعی روبه‌رو شدید؟

مهم‌ترین انگیزه و هدف من از تاسیس این نشر، ارتقای سطح علم، هنر و انسانیت بدون احتساب مرز جغرافیاست و سعی دارم از لحاظ محتوای کتاب، ویژگی‌های فنی و ظاهری، کتاب‌های علمی و هنری با کیفیت بالایی را چاپ و منتشر کنم. در خصوص موانع راه باید بگویم که این موانع بخشی از کار هستند. خوشبختانه از ابتدا تا کنون چون به اصل کار وارد هستم، مشکل خاصی در زمینه چاپ و نشر نداشته و ندارم و از آنجایی که عادت به گله و شکایت هم ندارم، خرسندم.

فضای عمومی نشر در استان بوشهر را امروز چگونه ارزیابی می‌کنید و جایگاه ناشران بومی در این منظومه فرهنگی کجاست؟

اگر بخواهم واقع‌بینانه به این سوال جواب بدهم باید بگویم که وضعیت امروز  نشر در استان بوشهر نه راکد است و نه پررونق؛ در یک وضعیت میانی قرار دارد، زیرا ظرفیت فرهنگی قابل توجهی دارد اما با محدودیت‌های اقتصادی و ساختاری روبه‌روست. از بعد تاثیرگذاری فرهنگی هم بخواهم بگویم، باید اشاره کنم که ناشران بومی بوشهر جایگاهی فراتر از سهم اقتصادی خود دارند.

شرایط اقتصادی سال‌های اخیر، از تحریم‌ها تا تورم و افزایش بهای کاغذ و خدمات چاپ، چه تأثیری بر فعالیت ناشران در استان گذاشته است؟

تحریم‌، تورم و بهای سنگین کاغذ و چاپ بیش از آنکه ماهیت نشر بوشهر را تغییر دهند، شیوه‌ فعالیت ناشران را تغییر داده‌؛ ناشران امروزه محتاط‌تر، کم‌تیراژتر کار می‌کنند. در این میان، ناشران بومی تلاش می‌کنند با کاهش تیراژ، چاپ دیجیتال، فروش اینترنتی، حضور در نمایشگاه‌های کتاب و تمرکز بر آثار بومی و پژوهشی، فعالیت خود را حفظ کنند. این روند اگرچه سودآوری را به سطح مطلوب نمی‌رساند، اما انتشاراتی می‌تواند حداقل نفس بکشد و زنده بماند.

در چنین شرایطی، یک ناشر بومی چگونه می‌تواند میان حفظ کیفیت آثار و کنترل هزینه‌های تولید کتاب تعادل برقرار کند؟

طبیعتا در چنین شراتطی برای ما ناشران محلی، تعادل میان کیفیت و هزینه یک ضرورت مدیریتی است. من به عنوان یک ناشر، به‌خاطر کاهش هزینه یا سودآوری بیشتر، اعتبار انتشاراتم را زیر سوال نمی‌برم؛ زیرا کیفیت، اعتبار و  اعتماد سرمایه‌ من است. بی‌شک این شرایط هم می‌گذرند و  ناشری ماندگار است که این سه اصل مهم را رعایت کند.

به نظر شما نبود انجمن یا سندیکای ناشران در استان بوشهر چه خلأیی در ساماندهی این حوزه ایجاد کرده و چه پیامدهایی برای فعالان نشر داشته است؟

به عقیده من، صرفا تأسیس یک انجمن، همه مشکلات نشر را حل نمی‌کند. موفقیت همچنین نهادی به مشارکت فعال ناشران، تعامل مثبت با دستگاه‌های فرهنگی و تدوین برنامه‌های سازنده بستگی دارد. به نظر من، قبل از هر چیز به یک نهاد صنفی حرفه‌ای نیاز داریم که پیگیری حقوق ناشران باشد و پل ارتباطی بین ناشر، نویسنده، کتاب‌فروشی‌ها و مراکز دانشگاهی باشد و بازار نشر را توسعه دهد.

چگونه شد که در انتشارات یوسفی بر انتشار آثار مرتبط با تاریخ، زبان‌شناسی و جغرافیای جنوب متمرکز شدید و این آثار تا چه میزان به بازتقویت هویت فرهنگی منطقه کمک کرد؟

قبل از اینکه به این سوال شما پاسخ بدهم، باید از نویسندگان و مخاطبان عزیز و ارجمندی که با انتشارات یوسفی اعتماد، تعامل و همکاری دارند، صمیمانه سپاسگزاری کنم. بی‌شک از حسن اعتماد این عزیزان انتشارات یوسفی انگیزه می‌گیرد. خب، با توجه به اینکه تخصص من میان رشته‌ای‌است به همین دلیل در زمینه‌های مختلف تاریخ، زبان و ادبیات فارسی فعالیت دارم و پژوهش‌های متفاوتی نیز انجام داده‌ام، بنابراین می‎توانم کمک کنم و مشاوره خوبی برای نویسندگان عزیز ارائه دهم و با همکاری هم یک اثر ماندگار را به ثبت برسانیم.

به جرات می‌گویم تاریخ، جغرافیا، زبان‌شناسی و گویش جنوب ایران با وجود ثبت اسناد و آثار متنوع هنوز هم دارای خلأهای پژوهشی فراوانی است و بجاست ما نیز به در حفظ هویت انسانی ماندگار سهمی داشته باشیم.

استقبال مخاطبان از کتاب‌های ناشران بومی و بازار این نوع آثار را در سال‌های اخیر چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خوشبختانه مردم فرهنگ‎دوست و خوش‌اندیش هم‌استانی و حتی غیربومی، استقبال بسیار خوبی از کتاب‎های منتشر شده از انتشارات یوسفی را داشته‌اند. با افتخار می‌گویم ۹۰ درصد حامیان ما در خرید کتاب و ثبت آثار فرهنگی مردم بوده‌اند و تنها ۱۰ درصد مسئولان! جا دارد صمیمانه حضور دلگرم‌کننده این انسان‌های نیک‌نهاد را ارج نهم و بابت بودن‌شان تشکر کنم.

سیاست‌ها و حمایت‌های نهادهای فرهنگی استان را در حوزه نشر تا چه اندازه موثر می‌دانید و چه خلأهایی در این زمینه وجود دارد؟

سیاست‌های فرهنگی در حوزه نشر بوشهر، بیشتر موجب حفظ وضعیت موجود است و تحول خاصی ایجاد نکرده. باید تاکید کنم که سیاست‌های فرهنگی ما، سیاست‌ آینده‌نگر خوبی نبوده که بتواند به اقتصاد، کیفیت و توسعه نشر توجه کنند.

 مهم‌ترین چالش‌هایی که امروز ناشران بومی در استان با آن روبه‌رو هستند، چیست و برای عبور از این موانع چه راهکارهایی پیشنهاد می‌کنید؟

مهم‌ترین چالش علاوه بر تورم و مشکلات اقتصادی، شبکه‌ توزیع آثار چاپ شده است. باید بستری مناسب برای توزیع گسترده کتاب به سراسر کشور فراهم شود که من ناشر محلی بتوانم علاوه بر سراسر ایران عزیز، آثار چاپ شده را به فارسی‌زبانان خارج از کشور نیز معرفی کنم، چنانچه بسیاری از آثار منتشر شده نشرمان را به خارج از کشور نیز ارسال کرده‌ام.

با توجه به تحولات فناوری و گسترش کتاب‌های دیجیتال، آینده نشر مکتوب در استان را چگونه می‌بینید؟

به جرات می‌گویم هیچ چیز جای کتاب کاغذی را نخواهد گرفت؛ اما با توجه به پیشرفت تکنولوژی ما نیز از علم روز استفاده می‌کنیم و در کنار کتاب‌های چاپی، کتاب‌های دیجیتالی نیز منتشر می‌کنیم. در مواردی که ارسال و یا استفاده از کتاب چاپی با موانعی رو‌به‌روست کتاب دیجیتالی گزینه‌ خوبی برای جایگزینی است.

انتشارات یوسفی برای سال پیش رو چه برنامه‌ها و چشم‌اندازی در حوزه انتشار آثار جدید و حمایت از نویسندگان بومی تعریف کرده است؟

مجموعه همکاران ما در انتشارات یوسفی همچنان مثل قبل از ابتدا تا انتهای پروژه چاپ و نشر کتاب، پرقدرت و استوار کنار نویسندگان عزیز می‌مانیم و بنده تا جایی که توان داشته باشم از حقوق ویراستاری خود می‌کاهم تا در مرحله‌ اول کمکی به فرهنگ سرزمینم و بعد به نویسنده عزیز شود. مثل قبل تبلیغات کتاب و مشاوره رایگان خواهد بود، به‌علاوه برنامه‌های جدیدی نیز در نظر دارم که ترجیح می‌دهم عمل کنم و تا اجرایی نشده قول ندهم. چون با توجه به شرایطی که جنگ بر کشور به‌ویژه حوزه فرهنگ و نشر تحمیل کرده، بعضی محدودیت‌ها برای ما وجود دارد که مجبورم فعلا دست نگه دارم.