منافع ملی، فراتر از رقابت‌های جناحی هستند

بامدادجنوب_مریم خوئینی

در فضای سیاسی، اختلاف نظر میان جریان‌ها و احزاب امری طبیعی است؛ هر جریان سیاسی از زاویه نگاه خود به مسائل کشور می‌نگرد و تلاش می‌کند دیدگاهش را در عرصه عمومی مطرح کند. اما زمانی که موضوعاتی مانند امنیت ملی، سیاست خارجی و مصالح کلان کشور در میان باشد، مرز میان رقابت سیاسی و منافع ملی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، مرزی که عبور از آن می‌تواند رقابت سیاسی را از یک اختلاف معمول به مسئله‌ای برای کلیت کشور تبدیل کند.

این پرسش که آیا می‌توان منافع جناحی را در بزنگاه‌های حساس کنار گذاشت و بر سر مسائل ملی به توافق رسید؟ در شرایط بحرانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. از سوی دیگر، حتی اگر بر سر ضرورت حفظ منافع ملی توافق وجود داشته باشد، پرسش دیگری مطرح است چه کسی و با چه سازوکاری باید تشخیص دهد که یک تصمیم در راستای منافع ملی قرار دارد؟ آیا این تصمیم باید تابع افکار عمومی و سازوکارهای معمول سیاسی باشد یا در شرایط خاص، تصمیم‌گیری به سطح نخبگان و ساختارهای ویژه منتقل می‌شود؟

برخی‌ها متوجه امر ملی در حوزه سیاست نیستند

خضر خلیلی، فعال سیاسی اصلاح‌‎طلب معتقد است ترجیح آگاهانه منافع جناحی و باندی بر منافع ملی، از یک خطای سیاسی فراتر می‌رود و در سطوح بالاتر می‌تواند خیانت ملی تلقی شود.

وی در گفت‌وگو با بامدادجنوب گفت: در همه کشورهای دنیا موضوعاتی مثل امنیت ملی، سیاست خارجی و دیگر موضوعات کلان سیاسی اجتماعی و اقتصادی، در سطوحی فراتر از حزب، گروه و جناح سیاسی تصمیم‌گیری می‌شود و همه ملزم به اجرا و تبعیت هستند. متاسفانه یکی از آفت‌های فضای سیاسی ایران در سال‌های اخیر این است که بعضاً احزاب و جریان‌های سیاسی و اشخاص متوجه اصطلاحاً امر ملی در حوزه سیاست نیستند و فکر می‌کنند که همه مسائل مهم کشور را می‌توان وارد دعوای جناحی کرد و با نگاه حزبی به آن نگاه کرد این یک رویکرد بسیار غلطی است.

این فعال سیاسی افزود: درباره مصالح و منافع ملی باید در یک جمع نخبگانی که حتی می‌تواند فراتر از پارلمان و مجلس باشد، تصمیم‌گیری شود. در واقع باید در سطحی فراتر از مجلس ملی یا مجلس عوام، نوعی اجماع میان نخبگان شکل بگیرد؛ شبیه یک مجلس یا نهاد متشکل از نخبگان که در سطوح عالی و فراتر از دولت‌ها، احزاب و جریان‌های سیاسی تصمیم‌گیری کند و تشخیص دهد مصلحت ملی، منافع ملی و مصالح عمومی در سطح کلان چیست.

خلیلی درباره این‌که مرز نقد سیاسی با تضعیف منافع ملی کجاست، گفت: به هر حال وظیفه‌ اخلاقی حقوقی و قانونی افراد است که گفتار یا کردار یا رفتارشان باعث تضعیف کلیت کشور نشود و حرفی نزنند که مصلحت عمومی کشور را مخدوش کند.

وی افزود: نقد خیلی می‌تواند مفید باشد ولی وقتی ناقض یک توافق جمعی و یک تصمیم کلان باشد قطعا به ضرر کل کشور تموم می‌شود.

در شرایط بحرانی سازوکارهای تصمیم‌گیری عوض می‌شود

این فعال سیاسی اصلاح طلب تصریح کرد: یکی از مواردی که اصل دموکراسی را به شیوه‌ کلاسیک و سنتی آن، زیر سوال می‌برد همین جاهایی است که نمی‌شود بر اساس آراء عمومی تصمیم گرفت و در واقع سازوکاری باید حاکم باشد برای تصمیم‌گیری، که مصلحت و منافع ملی و روز جامعه را فراتر از افکار عمومی که ممکن است تحت تاثیر شرایط مختلف، ذائقه‌های مختلفی از خودش نشان بدهد، قرار گیرد.

خلیلی بیان کرد: در شرایط بحرانی، در همه کشورها ممکن است بسیاری از سازوکارهایی که در شرایط عادی کارکرد معمول خود را دارند، دچار تغییر یا توقف شوند. برای مثال، ممکن است انتخابات به تعویق بیفتد یا شیوه تصمیم‌گیری به مدلی متفاوت از روال معمول جامعه تغییر کند.

با این حال، مسأله تنها به مرزبندی میان منافع جناحی و منافع ملی محدود نمی‌شود؛ حتی درون جریان‌های سیاسی نیز ممکن است درباره راهبردها و نحوه مواجهه با بزنگاه‌های مهم اختلاف نظر وجود داشته باشد. اختلافی که اگر در چارچوب گفت‌وگو و بر پایه اصول مشترک مدیریت نشود، می‌تواند به چندپارگی در تصمیم‌گیری و دشوارتر شدن رسیدن به یک موضع جمعی منجر شود.

در همین زمینه، آذر منصوری، رئیس جبهه اصلاحات، نیز با تأکید بر اینکه «اصلاحات» و «اصلاح‌طلبی» دو تعریف متفاوت پیدا کرده‌اند، گفته است که در مجموعه اصلاح‌طلبان دیدگاه‌ها و سوگیری‌هایی وجود دارد که لزوماً در یک مسیر حرکت نمی‌کنند و ممکن است در بزنگاه‌های مختلف، دچار اختلافات راهبردی شوند. به گفته او، اصلاحات باید تعریف مشخصی داشته باشد، چرا که در غیر این صورت هر فردی می‌تواند ادعا کند نماینده این جریان است.

کنار هم گذاشتن این دو نگاه، یک مسأله اساسی‌تر را پیش روی جریان‌های سیاسی قرار می‌دهد؛ اختلاف نظر تا زمانی که در چارچوب رقابت سیاسی و گفت‌وگو باقی بماند، بخشی از سیاست است، اما در بزنگاه‌های ملی، جریان‌ها به چه اصول مشترکی باید پایبند باشند؟ مسأله شاید حذف اختلافات سیاسی نباشد؛ مسأله این است که جریان‌های سیاسی در بزنگاه‌های حساس، پیش از آنکه خود را نماینده یک جناح بدانند، چه تعریفی از «امر ملی» دارند.