لزوم عزم همگانی برای عبور از تب تابستان

بامداد جنوب: سناریوی هر ساله ناترازی برق با آغاز فصل خرماپزان و هجوم جبهه‌های هوای گرم بار دیگر در صدر دغدغه افکار عمومی نشسته است؛ چراکه تابستان در جغرافیای ایران همواره فصلی پرچالش برای شبکه توزیع نیرو بوده؛ اما این داستان در کرانه‌های خلیج فارس و بنادر جنوبی، رنگ و بویی از جنس بقا به خود می‌گیرد. جایی که ترکیب دمای بالای ۵۰ درجه و رطوبت نفس‌گیر (شرجی)، زندگی بدون جریان مداوم انرژی را عملا غیرممکن می‌سازد. در این میان، هرچند موسی احمدی، رئیس کمیسیون انرژی مجلس با لحنی قاطع از منتفی شدن خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده و پایداری شبکه سخن می‌گوید، اما هشدارهای آماری وزارت نیرو حاکی از آن است که عبور از پیک مصرف امسال، نیازمند چیزی فراتر از وعده‌های بهارستان است.
بر اساس پیش‌بینی‌های معاونت برق و انرژی وزارت نیرو که از تحلیل داده‌های ۱۶ سال گذشته به دست آمده، روزهای منتهی به پنجم مردادماه ۱۴۰۵ به عنوان نقطه بحرانی و اوج مصرف برق کشور (پیک بار) نشانه‌گذاری شده است. این هشدار آماری، ضرورت بازخوانی مفاهیمی چون بهینه‌سازی مصرف را به‌عنوان یک ضرورت زیست‌محیطی و اقتصادی پیش روی ما می‌گذارد. واقعیتی که موید این است که عبور بی‌خطر از این ماراتن حرارتی، در گروی پیوند میان مدیریت هوشمندانه دولتی و مسئولیت اجتماعی تک‌تک شهروندان در سراسر کشور، به‌ویژه در استان‌های معین تولید انرژی است.
از سوی دیگر، باید پذیرفت که بهینه‌سازی مصرف انرژی جراحی ساختار اقتصاد ملی و حفظ توان تولید صنعتی است. در منطقه‌ای که قطب انرژی کشور محسوب می‌شود، هر کیلووات ساعت صرفه‌جویی در بخش خانگی، به معنای تزریق خون تازه به رگ‌های صنایعی است که چرخ‌های اشتغال و توسعه را می‌چرخانند. ناترازی انرژی اگر به درستی مدیریت نشود، فراتر از خاموشی‌های مقطعی، می‌تواند به کاهش بهره‌وری تولید و در نهایت تضعیف توان رقابتی صنایع منجر شود. از این حیث، بهینه‌سازی مصرف، یک سرمایه‌گذاری استراتژیک برای حفظ پایداری شبکه و تضمین کیفیت زندگی در مناطقی است که به دلیل محدودیت‌های اقلیمی، وابستگی حیاتی به جریان الکتریسیته دارند.
در نهایت، عبور از بحران‌های فصلی و رسیدن به توازن اجتماعی در توزیع انرژی، مستلزم چرخش به سمت منابع تجدیدپذیر و ترویج انرژی‌های پاک، به‌ویژه بهره‌گیری از ظرفیت عظیم تابش خورشید در این جغرافیاست. کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تقلیل وابستگی به سوخت‌های فسیلی، نه‌تنها باری از دوش شبکه سراسری برمی‌دارد، بلکه میراثی سبز و پایدار برای نسل‌های آینده جنوب بر جای خواهد گذاشت. پنج مردادماه، آزمونی بزرگ برای سنجش همگرایی میان مدیریت زیرساخت و آگاهی اجتماعی است تا ثابت کنیم می‌توان با تکیه بر دانش و مسئولیت‌پذیری، از دل تب تابستان به سلامت عبور کرد.
در این میان، معاون برق و انرژی وزارت نیرو با اشاره به نتایج یک تحلیل آماری مبتنی بر سابقه تاریخی اوج بار و روند دمایی مناطق مختلف کشور گفت: این برآورد با تکیه بر الگوی وقوع حداکثر دماها و زمان ثبت اوج بار در نقاط مختلف کشور انجام شده و نشان می‌دهد در این مقطع، میانگین دمای مورد انتظار در مناطق کشور به حدود ۴۰ درجه سلسیوس خواهد رسید.
مصطفی رجبی‌مشهدی افزود: این پیش‌بینی فقط بر پایه تحلیل آماری داده‌های تاریخی انجام شده و طبیعتا عوامل غیرآماری نظیر شرایط جوی غیرمترقبه، نوسانات ناگهانی دما یا تغییرات پیش‌بینی‌نشده در الگوی مصرف، در این برآورد لحاظ نشده است.
وی با تشریح وضعیت مناطق مختلف کشور، گفت: بررسی‌های تفکیکی نشان می‌دهد برخی استان‌ها و مناطق، زودتر از میانگین کشوری به نقطه اوج بار خود می‌رسند؛ به‌گونه‌ای که سیستان و بلوچستان در ۱۷ تیرماه، کرمان در ۲۱ تیرماه، اصفهان و هرمزگان در ۲۸ تیرماه و تهران در ۲۹ تیرماه در زمره مناطق پیشتاز در وقوع اوج بار منطقه‌ای قرار دارند.
رجبی‌مشهدی ادامه داد: در مقابل، استان‌ها و مناطقی مانند مازندران، گیلان، آذربایجان و فارس با اندکی تاخیر و در حوالی ۱۴ مردادماه به حداکثر بار خود می‌رسند که این تفاوت زمانی، بیانگر تنوع اقلیمی و الگوی متفاوت مصرف برق در سطح کشور است.
وی همچنین با اشاره به شرایط ویژه برخی مناطق از منظر بار حرارتی خاطرنشان کرد: خوزستان با دمای مورد انتظار ۴۹.۱ درجه سلسیوس در زمان اوج بار، یکی از حساس‌ترین مناطق شبکه برق کشور به شمار می‌رود و از این منظر نیازمند مراقبت، پایش و آمادگی مضاعف در حوزه بهره‌برداری و مدیریت شبکه است.
معاون برق و انرژی وزارت نیرو با جمع‌بندی این تحلیل تصریح‌کرد: بر اساس داده‌های آماری، بازه دو هفته پایانی تیر تا نیمه نخست مردادماه را باید دوره بحرانی شبکه برق کشور دانست؛ چرا که هم‌زمانی رسیدن مناطق پرمصرف به اوج دمایی، احتمال ثبت اوج بار شبکه سراسری را در حوالی ۵ مردادماه به شکل معناداری افزایش می‌دهد.
وی تاکید کرد: با توجه به این برآورد، آمادگی کامل شبکه، اجرای برنامه‌های مدیریت بار و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه در این بازه زمانی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
رجبی‌مشهدی در پایان از مشترکان خواست با صنعت برق همکاری کنند و گفت: بدون تردید همکاری مشترکان از ۲۰ تیرماه تا ۱۵ مردادماه، به‌ویژه در ساعات اوج بار از ۱۱ تا ۱۷ و ۲۰ تا ۲۳، نقش مهمی در حفظ پایداری شبکه سراسری و تامین برق پایدار برای همه هموطنان خواهد داشت.
در همین حال، بررسی‌های میدانی و مشاهدات عینی بامداد جنوب در سطح استان نشان می‌دهد که دست‌کم تا این لحظه، مدیریت محلی برق توانسته است با تکیه بر تدابیر پیشگیرانه، حضور میدانی کارشناسان در سایت‌های توزیع و اصلاحات به‌موقع در شبکه، سطح قابل‌قبولی از پایداری را برای مشترکان فراهم کند. این رضایت نسبی مردم، که در گفتگوهای روزمره و پیگیری‌های اجتماعی نمود پیدا کرده، نشانگر آن است که اگر فاصله میان خدمت‌رسانی مسئولانه و مطالبه‌گری منطقی به حداقل برسد، می‌توان از سدِ تابستان‌های طاقت‌فرسای جنوب با کمترین تنش عبور کرد.
هشدار‌های فنی معاون برق و انرژی وزارت نیرو مبنی بر بازه حساس ۲۰ تیر تا ۱۵ مرداد، نباید به مثابه زنگ خطری برای اضطراب عمومی تلقی شود، بلکه باید آن را یک نقشه‌ راه برای مشارکت جمعی دانست. این تاریخ‌ها، فرخوان هوشمندی برای شهروندان است تا در ساعات اوج بار (۱۱ تا ۱۷ و ۲۰ تا ۲۳)، با رعایت الگوی مصرف به یاری شبکه بیایند. واقعیت این است که زیرساخت‌های انتقال برق به‌تنهایی پاسخگوی این حجم از تقاضای فزاینده در گرمای بی‌سابقه نیستند و همراهی آگاهانه مشترکان، در واقع تزریق پایداری به شبکه توزیع است تا برق خانه‌ها و واحدهای تولیدی، بدون وقفه برقرار بماند.
در نهایت، تابستان جنوب همواره میدان آزمون صبر و تدبیر بوده است. عبور از «تب ۵ مرداد» تنها با تعامل دوسویه میان مدیریت شبکه و مشارکت شهروندان ممکن است. پیش‌تر نیز نشان داده‌ایم با تکیه بر این رویکرد، می‌توان سخت‌ترین روزهای سال را پشت سر گذاشت. اگر تابستان امسال را با آگاهی و مسئولیت‌پذیری فری و جمعی به پایان برسانیم، ثابت خواهیم کرد که توسعه و رفاه در این اقلیم، نه با اتکا به خاموشی و بحران، که با فرهنگ‌سازی و پیوند ناگسستنی میان مردم و متولیان امر محقق می‌شود. امید آنکه این روزهای داغ، با همدلی مشترک به تجربه‌ای موفق از مدیریت منابع تبدیل شود.