ایران دست برتر خود را حفظ کند

بامدادجنوب_نعیمه آزاد

روز گذشته برخی رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی از احتمال برگزاری مذاکرات میان ایران و آمریکا در دوحه و حتی سفر برخی مقامات آمریکایی به قطر خبر می‌دادند و پیش‌بینی‌هایی نیز درباره موضوع مذاکره نیز ارائه می کردند؛ اخبار و‌ گمانه‌زنی‌هایی که با واکنش رسمی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران همراه شد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در نشست اخیر خود با خبرنگاران با رد هرگونه برنامه‌ریزی برای دیدار با طرف آمریکایی، گفت: آنچه در دوحه احتمالاً انجام خواهد شد، گفت‌وگو درباره اجرای بندهایی از یادداشت تفاهم است، از جمله بند مربوط به آزادسازی دارایی‌های مسدود شده ایران که با طرف‌های قطری انجام خواهد شد. بنابراین تأکید می‌کنم هیچ نشستی در هیچ سطحی با طرف آمریکایی برای چند روز آینده برنامه‌ریزی نشده است.

او تصریح کرد: اجرای بندهای مختلف یادداشت تفاهم، از جمله بند مربوط به آزاد شدن دارایی‌ها، در حال انجام است. بند ۱۱ و تمامی مقدمات لازم نیز تمهید شده و امیدواریم این روند به‌نحو مناسبی پیش برود و به نتیجه مطلوب برسد.

با این حال این موضع‌گیری بار دیگر توجه‌ها را به نحوه مدیریت پرونده دیپلماسی ایران، فضای رسانه‌ای پیرامون مذاکرات و چشم‌انداز تعاملات تهران و واشنگتن جلب کرده است. بر همین اساس، در گفت‌وگو با یک کارشناس روابط بین‌الملل، ابعاد این فضاسازی رسانه‌ای، اهداف طرف‌های مختلف از انتشار چنین اخباری و پیامدهای آن بر روند دیپلماسی منطقه‌ای و بین‌المللی را بررسی کرده‌ایم.

نوسان پلکانی تنش‌ها

علی ودایع، کارشناس روابط بین‌الملل، در گفت‌وگو با بامداد جنوب در این باره گفت: آنچه اکنون شاهد آن هستیم، ذیل تفاهم‌نامه اسلام‌آباد قابل ارزیابی است؛ تفاهمی که بر اساس آن قرار شده طرفین برای حفظ «موازنه وحشت» رفتار کنند. اتفاقی که در حال وقوع است، نوسان پلکانی تنش‌ها میان ایران و آمریکاست. به عبارت دیگر، ما شاهد یک رفت‌وبرگشت مرحله‌ای در تقابل‌های ایران و آمریکا هستیم.

وی افزود: چند نکته بنیادی در این میان وجود دارد. نخست اینکه طرف آمریکایی به دنبال خلع سلاح ژئوپلیتیکی ایران در تنگه هرمز است یعنی همان ابزاری که بنا بر برخی روایت‌ها، ایران از آن در تنگه هرمز رونمایی کرده است و این موضوع می‌تواند در روند تحولات پیش‌رو تأثیرگذار باشد.

این کارشناس روابط بین‌الملل با اشاره به مباحثی که درخصوص تنگه هرمز در داخل مطرح می‌شود، تصریح کرد: در اینجا باید دقت داشت که برخی از مقامات داخلی ایران، موضوع را ساده‌انگارانه یا به‌صورت ساده‌سازی‌شده مطرح می‌کنند. برای نمونه، بحث دریافت عوارض از کشتی‌ها در تنگه هرمز، اتفاقاً بازی در زمین آمریکاست زیرا آن‌ها به دنبال برجسته شدن چنین کلیدواژه‌ای هستند. در حالی که ما می‌خواهیم هزینه خدمات دریافت کنیم و آنچه که برای ایران اهمیت بیشتری دارد، صرفاً دریافت هزینه خدمات نیست، بلکه نظام امنیتی جدیدی است که در منطقه در حال شکل‌گیری است.

ازسرگیری جنگ، سناریویی جدی است

ودایع افزود: نکته دیگر اینکه سناریوی ازسرگیری جنگ، سناریویی جدی است و هر لحظه ممکن است آغاز شود. این موضوع، غیرقابل کتمان است. با این حال، در شرایط فعلی نه ایران و نه آمریکا تمایل فوری به ازسرگیری جنگ ندارند زیرا شرایط و تبعاتی که در نهایت تهران و واشنگتن را به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد سوق داد، همچنان پابرجاست.

وی در خصوص مذاکرات هسته‌ای نیز یادآور شد: در این مورد باید به یک تاکتیک در رفتار دونالد ترامپ اشاره کرد؛ تاکتیکی که از آن با عنوان «برش کالباسی» یاد می‌شود. این تاکتیک به این معناست که ترامپ ابتدا یک خواسته بسیار بزرگ را مطرح می‌کند، سپس به ظاهر از بخشی از آن عقب‌نشینی می‌کند و هم‌زمان شرایط را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. اگر احساس کند توان پیش بردن مطالبات بیشتر را دارد، موضوعات را به‌صورت مرحله‌ای و فازبندی‌شده مطرح می‌کند درست مانند برش‌های یک کالباس که به‌تدریج کنار هم قرار می‌گیرند. برای مثال، ممکن است در مقطعی دیگر مستقیماً مسأله هسته‌ای را مطرح نکند، اما بگوید آزادسازی دارایی‌های ایران منوط به گفت‌وگو یا مذاکره درباره موضوع هسته‌ای است. این پیوست‌هایی که ترامپ به مطالبات خود اضافه می‌کند، در نهایت همان بسته بزرگی را شکل می‌دهد که از همان روز نخست مدنظرش بوده است. به بیان دیگر، خواسته نهایی او همان بسته اولیه است، اما آن را به‌صورت تدریجی و مرحله‌به‌مرحله پیش می‌برد.

تقابل هم‌زمان در دیپلماسی و میدان

این کارشناس روابط بین الملل تصریح کرد: در شرایط پیش‌رو، ایران باید دست برتر خود را در موازنه قدرت حفظ کند. در چنین شرایطی، طرف مقابل نیز ناچار خواهد شد بخشی از خواسته‌های ایران را بپذیرد. در واقع، اکنون با یک تقابل هم‌زمان در عرصه دیپلماسی و میدان مواجه هستیم به عبارت دیگر، نوعی جنگ چندوجهی در جریان است.

ودایع گفت: اتفاقاتی که طی دو هفته اخیر شاهد آن بوده‌ایم، اگرچه به نوعی نقض آتش‌بس محسوب می‌شود، اما به معنای فروپاشی آتش‌بس نیست. آنچه امروز مشاهده می‌کنیم، تبادل آتش تاکتیکی میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در همان حوزه‌های تأثیرگذاری است که به آن اشاره شد. در کنار این مسائل، وضعیت اروپا نیز قابل توجه است. اروپا نیز ممکن است در موضوع تنگه هرمز نقش‌آفرینی و ورود جدی‌تری داشته باشد و مسأله می‌تواند یکی از متغیرهای مهم در تحولات آینده منطقه باشد.

کشورها مرزها را به درستی تشخیص دهند

در حال حاضر کشورهای اروپایی از جمله کشور فرانسه برای ورود به موضوع تنگه هرمز تمایل دارند. این موضوع در نشست سخنگوی وزارت امورخارجه نیز مطرح شد.

اسماعیل بقائی درباره اظهارات رئیس‌جمهور فرانسه مبنی بر اینکه این کشور تصمیم گرفته با همکاری عمان و شرکای دیگر در جهت مین‌روبی تنگه هرمز اقدام کند، و موضع ایران نسبت به این اظهارات، گفت: طرح چنین اظهاراتی نه نشانه مسئولیت‌پذیری است و نه برای آن کشور اعتبار کسب خواهد کرد. لازم است همه کشورها تلاش کنند مرزها را به‌درستی تشخیص دهند و بدانند که در بسیاری از موارد، مسئولانه‌ترین و سازنده‌ترین روش این است که اجازه دهند امور به صورت منطقی و عادی پیش برود.

وی افزود: قبلاً بارها گفته‌ایم تعهد ایران طبق یادداشت تفاهم خاتمه جنگ در رابطه با تنگه هرمز روشن است. ایران بهتر از هر طرفی به مسئولیت‌هایش واقف است و هم توان ایفای مسئولیت‌هایش را دارد و نیازی به مداخله دیگران نیست؛ مداخله‌ای که قطعاً با نیت خیر و مثبت صورت نمی‌گیرد و صرفاً به پیچیده‌تر شدن اوضاع منجر خواهد شد.

سخنگوی وزارت امور خارجه تصریح کرد: وضعیت تنگه هرمز کاملاً روشن است. هم رویه‌هایی که از قبل وجود داشته و هم تعهدی که در بند ۵ یادداشت تفاهم به‌صراحت ذکر شده، تکلیف را مشخص کرده است. قطعاً جمهوری اسلامی ایران برای صیانت از منافع خود و اجرای مفاد بند ۵ یادداشت تفاهم، هر اقدامی که لازم باشد، انجام خواهد داد.