نخستین کارگاه گره‌چینی استان بوشهر افتتاح شد

بامدادجنوب_الهام بهروزی

گشایش نخستین کارگاه گره‌چینی در بوشهر همزمان با هفته صنایع دستی، خبری امیدبخش در حوزه باززنده‌سازی هنرهای اصیل و سنتی ایرانی بود؛ چراکه این هنر-صنعت جا پای محکمی در فرهنگ معماری و زیست مردمان جنوب دارد. کافی است برای اثبات این ادعا، لحظاتی را در بافت تاریخی بوشهر قدم بزنید و به در و پنجره‌ها و ارسی‌های عمارت‌ها و بناهای فاخر آن خیره شوید؛ آن‌گاه چینش و همنشینی هنرمندانه چوب و شیشه‌های رنگی را می‌بینید که چگونه در اشکال و فرم‌های متنوع، اوج خلاقیت و ذوق استادکاران بوشهری را به نمایش می‌گذارد.

گره‌چینی در این اقلیم گرم و تفتیده، پاسخی مناسب و هوشمندانه به ضرورت تهویه طبیعی و کنترل نور خورشید است. مشبک‌های هندسی، ستاره‌ها و هشت‌پرها، لوزی‌ها و مربع‌هایی که با ظرافتی مثال‌زدنی و بی‌نیاز از میخ و چسب در هم تنیده شده‌اند، همزمان کارکردی اقلیمی و زیبایی‌شناسانه دارند؛ به خوبی نور را می‌شکنند، هوا را جاری می‌کنند و سایه‌ای دلنشین بر حیاط‌های مرکزی خانه‌های تاریخی می‌گسترانند.

این هنر که از دوره زندیه در بوشهر رواج یافته و با شکل‌گیری بافت تاریخی شهر درآمیخته است، امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه و حمایت است؛ آن هم در عصری که ساخت‌وساز مدرن و مصالح صنعتی، سیمای شهرها را دگرگون کرده است. بی‌تردید احیای هنرهایی چون گره‌چینی می‌تواند فرصتی همزمان برای تقویت هویت معماری جنوب و ایجاد ظرفیت‌های تازه اقتصادی باشد. در این میان، گشایش کارگاه گره‌چینی در بوشهر به همت استاد مختارزاده، از استادکاران کهنه‌کار و باتجربه این عرصه را می‌توان گامی جدی در مسیر بازنده‌سازی این هنر اصیل دانست که این اقدام نه‌تنها به تداوم حضور گره‌چینی در معماری بومی یاری می‌رساند، بلکه زمینه انتقال تجربه و مهارت از استادکاران پیشکسوت را به نسل جوان و تربیت هنرجویان این رشته نیز فراهم می‌کند.

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر در حاشیه گشایش این کارگاه  در بوشهر به بامداد جنوب گفت: گره‌چینی یکی از هنرهای اصیل ایرانی است که ریشه‌ای عمیق در معماری سنتی کشور دارد و بخشی ارزشمند از میراث معماری و صنایع‌دستی ایران محسوب می‌شود. این هنر در طراحی و ساخت هلال‌ها، ارسی‌ها، درها و دیگر اجزای چوبی بناها کاربرد دارد و در طول تاریخ، جلوه‌ای شاخص در معماری ایرانی به‌ویژه در بافت‌های تاریخی بر جای گذاشته است.

خلیل رازه در ادامه با اشاره به اینکه ساختمان‌های بافت تاریخی، گوشه‌های هنری نظیر گره‌چینی و… دارند که این گوشه‌ها باید هم توسعه پیدا کنند و هم ترویج و انتقال داده شوند، افزود: این نوع هنر ـ صنعت و این صنایع‌دستی با زحمت‌های فراوانی باید انجام شود، اما وظیفه خود ما هم است که نسبت به حمایت‌هایی که در زمینه توسعه، ترویج و انتقال این تجربیات و این هنر اصیل ایرانی لازم است، اقداماتی را در سطح هنرمندان و متقاضیان فراگیری این مهارت انجام بدهیم.

به عقیده وی، امروزه با توجه به فناوری‌های نوینی که در عرصه ساختمان‌سازی و هنرها پدید آمده است، این خطر وجود دارد که هنر گره‌چینی به‌تدریج کمرنگ شود. ازاین‌رو، اگر نسبت به حمایت‌هایی که هم در شمار وظایف وزارتخانه‌ میراث فرهنگی قرار دارد و هم انجام آن‌ها مورد تاکید و تکلیف قرار گرفته است، اهتمام لازم صورت نگیرد، این احتمال وجود دارد که این هنر ـ صنعت به مرور زمان به فراموشی سپرده شود.

رازه ادامه داد: اما خوشبختانه شهر بوشهر هم هنرمندان با ذوق و سلیقه و دارای پشتکار دارد و هم زمینه فعالیت در آن فراهم است. بافت تاریخی و فرهنگی بوشهر غنای فرهنگی بسیار بالایی در عرصه گره‌چینی دارد و در کنار آن در ساختمان‌های جدید نیز مالکان و سرمایه‌گذاران تمایل دارند نسبت به ایجاد و ساخت در و پنجره‌هایی که با گره‌چینی بوشهری اجرا می‌شود، اقدام کنند. این موضوع نشان می‌دهد که این هنر جایگاه خود را در جامعه بوشهر پیدا کرده و این روند همچنان ادامه دارد تا ان‌شاءالله به نقطه مطلوب برسیم.

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر در ادامه با اشاره به پیشینه این هنر در استان تصریح کرد: گره‌چینی از جمله هنرهای سنتی ایران است که در استان بوشهر نیز از حدود دوره زندیه رواج پیدا کرده و بیشترین کاربرد آن در معماری بوده است. به‌عبارتی، ورود این هنر به بوشهر را می‌توان هم‌زمان با شکل‌گیری و گسترش بافت تاریخی و فرهنگی شهر دانست که قدمت آن تقریبا به دوره زندیه بازمی‌گردد و همین موضوع نشان می‌دهد هنر گره‌چینی از همان دوران در ساختمان‌ها، عمارت‌ها و فضاهای تاریخی بوشهر نمود پیدا کرده است.

به گفته وی، این هنر یکی از هنرهای اصیل ایرانی است و در بوشهر نیز هنرمندانی در گذشته در این حوزه فعالیت داشته‌اند که می‌توان از جمله آن‌ها به آقای کهن، آقای کرم، حسین کرم و دیگر استادانی یاد کرد که هر یک با تلاش فراوان، سهم مهمی در حفظ این هنر و انتقال آن به نسل‌های بعدی داشته‌اند. این هنرمندان در مرمت و ساخت در، پنجره و هلال‌هایی که در بناهای تاریخی به کار می‌رفته‌اند، نقش موثری ایفا کرده‌اند و آثارشان گویای هنر، ذوق و مهارت آنان در این رشته است.

رازه در ادامه با اشاره به نقش هنرمندان فعال در این حوزه گفت: نقش هنرمندانی مانند آقای مختارزاده در استان بسیار مهم و موثر است. البته نه‌تنها او، بلکه بزرگان دیگری نیز در این رشته در حال فعالیت هستند که هم در حوزه اشتغال و هم در زمینه توسعه و ترویج این هنر ـ صنعت گام برمی‌دارند.

وی ادامه داد: بافت تاریخی و فرهنگی بوشهر در بخش مرمت ابنیه و در‌ها و پنجره‌هایی که به هر دلیلی ـ چه بر اثر عوامل انسانی و چه طبیعی ـ دچار آسیب شده‌اند، نیازمند استادکاران ماهر است و در این برهه، استادکارانی چون آقای حسین‌کرم و آقای مختارزاده نقش مهمی در احیای این هنر ایفا می‌کنند.

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر سپس با اشاره افتتاح کارکاه گره‌چینی مختارزاده همزمان با هفته صنایع دستی گفت: این کارگاه پیش از این در محله بهبهانی و در عمارت حاج‌رئیس فعال بود و اکنون با انتقال به شهرک صنعتی شماره ۲ بوشهر، در قالب سوله‌ای به مساحت ۱۵۰۰ متر مربع و با تجهیز کامل امکانات و مواد اولیه فعالیت خود را توسعه داده است. بدون تردید، این استادکار و همکارانشان نقش بسزایی در توسعه این هنر ـ صنعت در سطح بوشهر بازی خواهند کرد.

وی سپس با اشاره به ظرفیت اشتغال‌زایی این مجموعه تصریح کرد: در حال حاضر ۱۰ نفر به‌صورت مستقیم در این کارگاه مشغول به فعالیت هستند و ۲۶ نفر نیز به شکل غیرمستقیم از این مجموعه ارتزاق می‌کنند. بی‌شک انتقال تجربیات به نیروهای جوان و زیرمجموعه این کارگاه، زمینه پویایی و تداوم این هنر ـ صنعت را فراهم می‌کند.

رازه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به بعد اقتصادی این هنر گفت: هنر گره‌چینی چه در بافت تاریخی بوشهر و چه در ساخت‌وسازهای جدید با رویکرد بهره‌گیری از در و پنجره‌های بوشهری که به‌نوعی نماد هویت این شهر به‌شمار می‌روند، از ظرفیت بالایی برای ایجاد اشتغال پایدار برخوردار است.

وی خاطرنشان کرد: در آیین افتتاحیه کارگاه گره‌چینی از آقای مختارزاده درباره سفارش‌های موجود پرس‌وجو کردیم و او گفت که تا پایان سال ۱۴۰۵ قرارداد کاری دارند. این موضوع نشان می‌دهد پروژه‌های متعددی در سطح شهر در حال اجراست که نیازمند ساخت گره‌چینی، در‌ها، هلال‌ها و سایر تولیدات این هنر ـ صنعت هستند و کارگاه‌هایی مانند مجموعه آقای مختارزاده می‌توانند سالیان سال در این حوزه فعال و موثر باشند که جای بسی خوشحالی دارد.

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر سپس به دیگر برنامه‌های هفته صنایع‌دستی در استان بوشهر اشاره و تصریح کرد: در این هفته برنامه‌های متعددی با هدف معرفی ظرفیت‌های صنایع‌دستی و حمایت از هنرمندان برنامه‌ریزی‌شده که از جمله آن‌ها می‌توان به افتتاح کارگاه لنج‌سازی در بوشهر و همچنین برگزاری نمایشگاه صنایع‌دستی هنرمندان زندانی استان اشاره کرد که روز دوشنبه با حضور مسئولان استانی آغاز به کار کردند.

رازه همچنین رونمایی از تولیدات کارگاه نساجی «سی‌نیز» را برنامه دیگری دانست که در این روز برگزار شد و گفت: این هدایا و محصولات با استفاده از پارچه‌های تولیدی این کارگاه که از پشم خالص تهیه می‌شود، تولید شده و به‌واسطه طراحی خلاقانه و رنگ‌بندی جذاب، جلوه‌ای از هنر و نوآوری در صنایع‌دستی استان بوشهر را به نمایش گذاشته‌اند.

وی با تاکید بر اهمیت حمایت از کارگاه‌های تولیدی و هنری استان خاطرنشان کرد: کارگاه «سی‌نیز» در حال حاضر برای ۲۳ نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده که این موضوع نشان‌دهنده ظرفیت بالای صنایع‌دستی در توسعه اشتغال و رونق اقتصادی منطقه است.

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر تاکید کرد: حمایت از تولیدات خلاقانه و بومی، افزون بر حفظ و تقویت هویت فرهنگی و هنری استان، می‌تواند زمینه‌ساز رونق بازار صنایع‌دستی و گسترش دامنه عرضه این محصولات در سطح محلی و ملی شود. بدون‌شک تقویت چنین تولیداتی ضمن ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار برای هنرمندان و فعالان این حوزه، نقش موثری در پویایی اقتصاد محلی و معرفی ظرفیت‌های فرهنگی بوشهر در سطح کشور خواهد داشت.