از اضطراب خانهها تا سکوت بیمهها؛ داستان نادیده گرفتن سلامت روان
اردیبهشت 19, 1405
بشیر علوی
زبانشناسی کتیبههای یافتهشده در بوشهر (قسمت دوم)
23 بازدید
در بخش دوم بررسی زبانشناسی کتیبههای یافتهشده در بوشهر به ویژگیهای زبانی چند کتیبه عیلامی پرداخته میشود؛ کتیبههایی که در آنها راویان از ساخت و مرمت معبد، نیایش کیریریشَ و باورهای دینی مردم لیان سخن گفتهاند.
ویژگی کتیبه اول شیلهک اینشوشینک
راوی این کتیبه شیلهک اینشوشینک است که بهصورت اول شخص اول روایت کرده است. در سطر اول خود را معرفی کرده است و خود را خدمتگزار محبوب نامیده است. در این سطر یک فعل و یک ضمیر و یک صفت وجود دارد و بقیه واژهها اسم هستند. سطر دوم، در این متن چند اسم که نام خود راوی و خدایگان است، مطرح شده است و ناقص است که ادامه این سطر در سطر سوم کامل میشود.
در سطر سوم که ادامه سطر دوم است، راوی بیان کرده که برای بار دیگر معبد کیریریشَ را تعمیر کرده و آن را برپا داشته است. در این سطر پنج حرف و سه ضمیر و دو فعل استفاده کرده است. یک صفت مفعولی استفاده شده در این سطر به نسبت سطرهای دیگر کتیبهها جدید و نو است. در همین سطر اشاره مستقیم به مصالح استفاده شده در معبد کیریریشَ داشته که سفال پخته بودهاست. در سطر چهارم دوباره به ساختن معبد اشاره دارد که در همه کتیبهها تکراری است. در این سطر چهار حرف و یک فعل و دو ضمیر استفاده شده است و بقیه واژها فعل هستند.
در سطر پنجم و ششم که ادامه سطر چهارم است نام افرادی را میبرد که در سطر چهارم ناقص مانده بودند و همه اسامی را با حرف عطف«واو» به هم وصل کرده بودند. در سطر هفتم بیان میکند که همه کارها ساخت وسازها را به الهه بانو کیریریشَ اهدا کرده است. در این سطر پایانی، از حرف تشبیه«مثل» و دو حرف«و» و «به»؛ و یک فعل و دو ضمیر و یک کلمه جمع و یک صفت مبهم «همه» و یک ضمیر مشترک«خودم» استفاده کرده است.
ویژگی کتیبه دوم شیلهک اینشوشینک
راوی این کتیبه نیز شیلهک اینشوشینک است که بهصورت اول شخص مفرد کتیبهها را روایت کردهاست. در سطر اول خود را معرفی کردهاست. هیچگونه حرف و فعل و صفتی در این سطر استفاده نشده، فقط یک ضمیر استفاده شده و همگی واژههای دیگر، اسم هستند.
سطر دوم ادامه سطر اول است و متن ناقص سطر اول را تکمیل میکند. راوی بیان میکند که معبد کیریریشَ را هومبان نومن ساخته است و در سطر سوم ادامه میدهد که راوی آن را تعمیر کرده است. در سطر دوم دو حرف و یک فعل داریم و هیچ صفتی در این سطر استفاده نشده است.
سطر سوم ادامه سطر دوم است و متن ناقص سطر دوم را تکمیل کرده و بیان میکند که با سفال معبد کیریریشَ را تعمیر کرده است. در این سطر از یک صفت «محکم» برای معبد و هشت حرف و سه فعل و چهار ضمیر استفاده کرده است. در سطر چهارم و سطر پنجم که دو سطر پشت سر هم هستند و معنای هم را تکمیل میکنند، بیان میدارد که معبد کیریریشَ را تعمیر کردهاست به الهه کیریریشَ تقدیم و اقرار میکند که کیریریش الهه و خدای او است. در همین کتیبه نیز روشن میکند که کیریریشَ الهه مردم لیان و ساکن در لیان است. در این دو سطر سه فعل و پنج حرف و سه ضمیر و یک صفت مبهم «همه» بهره بردهاست. در این دو سطر واژهها تکرار شدهاند.
در سطر ششم، تسبیح الهه کیریریشَ کردهاست. از ضمیر «من» سه بار استفاده کردهاست. بیش از یک فعل در این سطر وجود ندارد. درپایان این سطر از کیریریشَ پرسیده که آیا ستایشها باقی میماند؟
ویژگی کتیبه سوم شیلهک اینشوشینک
در سطر اول و دوم این کتیبه که ادامه هم هستند مانند دیگر کتیبهها خود را معرفی کردهاست. در این دو سطر هیچ حرف و صفتی به کار نرفتهاست. فقط یک ضمیر «من» استفاده شده و بقیه واژهها اسم هستند. در سطر سوم که ادامه سطر دوم است، دوباره بیان میکند که معبد گُل و کیریریشَ را که از سفال ساخته شده، ویران شده و در سطر چهارم ادامه که آن را دوباره تعمیر کردم. در این سطر از چهار حرف و یک فعل و و یک صفت و شش اسم و یک صفت مفعولی استفاده شده است.
در سطر چهارم که باز سطر ناقصی است و در سطر پنجم تکمیل میشود از چهار ضمیر و یک فعل و یک شبه جمله«آری» و چهار اسم بهره بردهاست. در سطر کوتاه پنجم، پنج کلمه بیشتر استفاده نشدهاست. هیچ فعلی در کار نیست و یک حرف تشبیه «مثل» و دو کلمه جمع در این سطر نقش ایفا کردهاند. سطر ناقص چهار و پنج در سطر ششم تکمیل شدهاست. رد این سطر خبر نهایی که همه کارها و تعمیر معابد را به گال و کیریریش اهدا نموده، بیان شده است. با لفظ «خدایانم» بیان میکند که گال و کیریریش هر دو خدای راوی بودهاند. در سطر کوتاه ششم، یک حرف و یک کلمه جمع و یک فعل و چهار اسم اسفاده شده است.
ویژگی کتیبه شوتروک ناهونته
راوی این کتیبه، اول شخص مفرد و شوتروک ناهونته است. سطر اول تا سطر چهارم از نظر محتوایی به هم پیوسته هستند. در واقع در سه سطر اول هیچی فعلی وجود ندارد و فعل پایانی در سطر چهارم آمده است. در سطر اول راوی خودش را معرفی کرده که در اجرای این معرفی از یک ضمیر و پنج اسم استفاده کرده است. در سطر دوم در ادامه به ذکر شوشیناک و هومبان بسنده کرده و در سطر سوم مانند دیگر کتیبهها به ذکر کیریریشَ پرداخته است.
در سطر چهارم، از دو فعل و پنج حرف و یک مصدر و یک ضمیر و سه اسم کار جمله را به پایان رسانده است و در سطر پنجم که سطر نهایی این کتیبه است، از اهدا کردن معبد به کیریریشَ خبر داده و از این که معبد را ترمیم کرده، اطلاعرسانی کردهاست. در این سطر از چهار ضمیر و چهار حرف و دو فعل و دو صفت و دو اسم استفاده کردهاست.
ویژگی زبانی کتیبه کوتیرنهونته
در این کتیبه نیز در سطر اول راوی خود را معرفی کرده و در ادامه فقط ذکر کرده که معبد را دوباره ترمیم نموده و به کیریریشَ اهدا کرده است. در سطر دوم از صفت مفعولی بهره برده و در سطر سوم از دو صفت «محکم» و «ثابت» استفاده کرده است. سطر اول و دوم فعل ندارد و فعل در سطر سوم آمده است. در سطر چهارم و پنجم نیز در ادامه این که معبد را ترمیم کرده و آن را به کیریشَ اهدا کرده و برای عاقبت به خیری خودش و همسرش و بعدیها این کار را انجام داده، خبر داده است.
در سطر چهارم نیز از چهار حرف و دو ضمیر و یک فعل و چهار اسم بهره برده است. در سطر پایانی فقط یک فعل آورده و سه فعل و یک ضمیر و چهار اسم را برای انتقال مفهوم خود به کار بردهاست. در همین سطر دوباره مانند دیگر کتیبهها، کیریریشَ را خدای خود خوانده است.
یکی دیگر از نوشتههای آن دوره، نوشته حک شده بر مهر سیموت وارتاش است. در این مهر چند جمله ساده و کوتاه آمدهاست که مضمونش اهدا یک مالشا(معبد) به کیریریشَ است. در این جمله کوچک چهار حرف و دو فعل و چهار اسم استفاده شدهاست که بسیار ساده و ابتدایی است.