دست مردم به پای مرغ هم نمی‌رسد

بامدادجنوب_داود علیزاده

«مرغ» به عنوان یکی از ضروری‌ترین پروتئین‌های مصرفی خانواده‌های ایرانی این روزها صدرنشین اخبار و دغدغه‌های معیشتی مردم شده است. در حالی که انتظار می‌رفت با مدیریت دقیق‌تر، ثبات به بازار بازگردد، اما مرغ اکنون به کالایی تبدیل شده که قیمت آن، رکورد رشد قیمت طلا را نیز در یک سال گذشته شکسته است. روز گذشته رسول بخشی دستجردی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، در اظهاراتی تأمل‌برانگیز در رسانه‌ها گفته بود: «قیمت مرغ در یک سال گذشته ۳.۱۴ برابر شده، در حالی که رشد قیمت طلا ۲.۸ برابر و گوشت ۲.۵ برابر بوده است.»

بر اساس این گزارش‌ها، قیمت مرغ طی یک سال از ۱۵۰ هزار تومان به ۴۲۰ هزار تومان به ازای هر کیلو رسیده است؛ اما علت این گرانی سرسام‌آور چیست؟ مرغداران استان و کشور، انگشت اتهام را به سمت سیاست‌گذاری‌های وزارت جهاد کشاورزی و عدم نظارت بر بازار نهاده‌ها می‌گیرند. به اعتقاد تولیدکنندگان، عرضه قطره‌چکانی نهاده‌های دامی از جمله ترخیص از بنادر و عدم کنترل بازار آزاد، باعث شده است که قیمت نهاده‌ها در بازار تا پنج برابر افزایش پیدا کند. ضمن اینکه هزینه‌های جانبی تولید از جمله هزینه کارگر، آنتی‌بیوتیک و دارو، حمل ونقل و همچنین کشتار و بسته‌بندی نیز در طی این مدت افزایش چشمگیری داشته است.

در کنار این موضوع، یک عامل استراتژیک دیگر نیز به کاهش عرضه دامن زده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که کاهش جوجه‌ریزی در ماه‌های گذشته از جمله در دوران «جنگ ۴۰ روزه تحمیلی» اثر خود را اکنون به شکل کمبود عرضه در بازار نشان می‌دهد. این کمبود تولید که ناشی از عدم برنامه‌ریزی دقیق در زمان بحران است، دست به دستِ هزینه‌های بالای تولید داده تا تعادل بازار به نفع گرانیِ بی‌رویه به هم بخورد. البته همزمان دولت با توزیع کالابرگ سعی کرده تا مرغ‌های فراری را به سفره‌های مردم بازگرداند؛ اما جهش قیمتی باعث پرواز مرغ‌ها شده است.

در استان بوشهر، در واکنش به تلاطم قیمت مرغ گرم، مسئولان استانی اقدام به توزیع مرغ منجمد برای کنترل بازار کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های سازمان جهاد کشاورزی بوشهر، توزیع گسترده مرغ منجمد با قیمت مصوب ۲۵۵ هزار تومان مدتی‌ است که آغاز شده تا شاید بخشی از فشار هزینه‌ها از دوش مصرف‌کنندگان برداشته شود؛ اما دو مسأله نیز وجود دارد. اول اینکه ذائقه اکثریت مردم استان به گونه‌ای است که گوشت‌های منجمد را نمی‌پسندند به ویژه آنکه مرغ‌های توزیع شده در سطح استان گاهی تاریخ کشتار آنها به بیش از ۸ ماه قبل باز می‌گردد! البته این سوال نیز شاید پیش بیاید که خریدار مرغ‌های منجمد کیست؟ و فرجام آنها چه می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از این مرغ‌ها از رستوران‌ها و اغذیه‌فروشی‌ها سر درمی‌آورد و آنها نیز به قیمت طبخ مرغ گرم آن را به مردم می‌فروشند!

هرچند مسئولان وعده داده‌اند که با تمهیدات اندیشیده شده کمبود مرغ در هفته‌های آتی برطرف خواهد شد، اما واقعیت میدانی بازار چیز دیگری می‌گوید. مشکل اصلی تنها «کمبود» نیست؛ «قیمت تمام‌شده» مرغ است که با احتساب هزینه‌های تولید (خوراک، انرژی و هزینه‌های حمل‌ونقل) به سطحی رسیده که برای اکثر خانواده‌ها دست‌نیافتنی است.

مسئله حیاتی که باید توسط سیاست‌گذاران استان بوشهر مدنظر قرار گیرد، این است که مرغ منجمد تنها یک «مسکن» موقت است. وقتی قیمت تمام‌شده تولید برای مرغدار بالا باشد و از سوی دیگر قدرت خرید مردم در اثر تورم مستمر کاهش یابد، حتی با توزیع مرغ منجمد، ریشه مشکل حل نمی‌شود. امروز مرغ در حال تبدیل شدن به یک کالای لوکس است؛ کالایی که روزگاری ارزان‌ترین منبع پروتئین مردم بود، اکنون در رقابت با قیمت طلا، سفره‌های مردم را کوچک و کوچک‌تر می‌کند.

برای عبور از این شرایط، نیازمند دو اقدام فوری هستیم: اول، پایان دادن به رانت و عرضه سیاه نهاده‌های دامی که مستقیم بر قیمت تمام‌شده اثر می‌گذارد و دوم، نظارت بر زنجیره توزیع تا دست دلالان از این بازار قطع شود. مسئولان استانی اگرچه در توزیع مرغ منجمد فعال بوده‌اند، اما مردم بوشهر انتظار دارند که ثبات قیمت مرغ گرم به اولویت نخست مدیران اقتصادی استان تبدیل شود. اگر روند فعلی قیمت‌ها ادامه یابد، باید منتظر حذف کامل پروتئین مرغ از سبد غذایی خانواده‌های کم‌درآمد باشیم؛ بحرانی که درمان آن نه در توزیع مرغ منجمد، بلکه در اصلاح ساختارهای کلان تولید و حمایت واقعی از مرغداران است.

از طرف دیگر بسیاری برای جبران کمبود این پروتئین به محصولات جانبی مرغ روی آورده‌اند اما قیمت در اقلام هم دیگر شوخی نیست. اکنون دل پاک‌کرده (۱۹۰ هزار تومان)، جگر مرغ (۱۸۰ هزار تومان)، سنگدان مرغ (۱۵۰ هزار تومان) و پای مرغ (۱۹۰ هزار تومان) به فروش می‌رسد که از قیمت مرغ در سال گذشته در همین روزها نیز پیشی گرفته است.