رکود تجارت پشت ارقام درخشان پنهان شده است

بامدادجنوب_داود علیزاده

روز گذشته ناظر گمرکات استان و مدیرکل گمرک بوشهر آمارهای تجاری این استان در هشت‌ماهه سال جاری را اعلام کرد و از رشد ۶۰ درصدی درآمد ریالی گمرکات خبر داده است و بسیاری از رسانه‌های استان آن را به عنوان یک دستاورد بازتاب داده‌اند، با این حال بررسی آمارهای رسمی نشان می‌دهد که در سال‌ جاری رشد صادرات متوقف و واردات روندی کاهشی به خود گرفته است.

در هشت‌ماهه ۱۴۰۳، مجموع صادرات از گمرکات استان ۲۲ میلیون و ۷۶ هزار تن کالا به ارزش ۸ میلیارد و ۱۸۵ میلیون دلار بود که نسبت به سال پیش از آن یعنی سال ۱۴۰۲ به ترتیب ۷ درصد از نظر وزن و ۹ درصد از نظر ارزش افزایش داشت. در همین مدت، ۵۲۷ هزار تن کالا به ارزش یک‌میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار وارد کشور شد؛ رشدی ۲۸ درصدی از نظر وزنی و ۲۰ درصدی از لحاظ ارزشی نسبت به سال قبل؛ اما در هشت‌ماهه ۱۴۰۴، رشد تجارت بوشهر عملاً متوقف شد. به استناد اظهارات علی سلیمانی، مدیرکل گمرک بوشهر، در این مدت ۲۲ میلیون تن کالا به ارزش ۸ میلیارد دلار صادر و ۵۰۰ هزار تن کالا به ارزش ۱.۵ میلیارد دلار وارد کشور شده است؛ ارقامی که از ثبات صادرات و کاهش حدود ۱۲ درصدی واردات حکایت دارد.

همچنین وی درآمد گمرکات استان را در هشت‌ماهه امسال ۲۰ هزار و ۶۴۵ میلیارد تومان اعلام کرد و تأکید کرده است که این رقم نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۶۰ درصد رشد داشته است. باید توجه داشت که افزایش درآمد ریالی گمرکات استان بوشهر که در خبرها از آن به‌عنوان «دستاورد» یاد می‌شود، همه واقعیت نیست. این رشد در واقع ناشی از اثر تورمی و ارزی بر درآمد اسمی است و به معنای بهبود واقعی عملکرد یا توسعه تجارت نیست.

کاهش قدرت ریال در برابر ارزهای خارجی، به‌ویژه دلار و درهم، از عوامل اصلی افزایش درآمد گمرکی در بوشهر است، زیرا حقوق و عوارض گمرکی بر پایه ارزش دلاری کالاها محاسبه می‌شود. افت ارزش ریال باعث می‌شود همان حجم از کالا با رقم ریالی بیشتری در سامانه گمرکی ثبت گردد. در نتیجه، حتی اگر میزان صادرات و واردات تغییر محسوسی نداشته باشد، درآمد ریالی گمرک افزایش می‌یابد.

از سوی دیگر، گزارش اخیر مدیرکل گمرک بوشهر نشان می‌دهد بیش از ۸۰ درصد ارزش صادرات استان همچنان به محصولات پتروشیمی و میعانات گازی اختصاص دارد. این وابستگی طولانی‌مدت اگرچه در کوتاه‌مدت درآمدزا است، اما خطرناک برای آینده محسوب می‌شود. وابستگی شدید به بازار جهانی انرژی، تحریم‌ها و نوسانات سیاستی منطقه می‌تواند تجارت استان را آسیب‌پذیر کند. این وضعیت همچنین بیانگر سهم اندک صنایع پایین‌دستی و تولیدکنندگان کوچک در ساختار صادرات استان است؛ صنایعی که اگر حمایت شوند، می‌توانند با ایجاد ارزش افزوده، اشتغال پایدار و رشد متوازن اقتصادی، مسیر بوشهر را از خام‌فروشی به توسعه واقعی تغییر دهند.

با همه این احوال همان‌طور که گفته شد ناظر گمرکات استان و مدیرکل گمرک بوشهر در گفت‌وگوی با صدا و سیمای استان بوشهر از رشد قابل توجه عملکرد تجاری این استان در هشت‌ماه امسال خبر داده است.

به گفته وی در این مدت ۲۲ میلیون تن کالا به ارزش ۸ میلیارد دلار از طریق گمرکات استان صادر شده است و عمده اقلام صادراتی شامل محصولات پتروشیمی، میعانات گازی، سیمان، کلینکر، محصولات معدنی، سبزیجات و صیفی‌جات، ماهی و میگو، سنگ گچ، گچ بنایی بوده و مقصد این کالا‌ها کشورهایی، چون چین، امارات متحده عربی، پاکستان، ترکیه، هند، عمان، برزیل، قطر، سریلانکا و بنگلادش بوده است.

وی درباره واردات نیز گفت: در ۸ ماه سال جاری ۵۰۰ هزار تن کالا به ارزش یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار وارد استان شده که اقلام وارداتی بیشتر شامل دیزل‌ژنراتور، لوازم یدکی خودرو، انواع بلبرینگ، خودرو، پارچه و کالا‌های اساسی بوده است.

ناظر گمرکات استان و مدیرکل گمرک بوشهر ادامه داد: عمده این کالا‌ها از کشور‌های همچون امارات متحده عربی، چین، هند، فیلیپین، سریلانکا، ترکیه، ژاپن، تایلند و آلمان وارد شده است.

وی درآمد گمرکات استان را در هشت‌ماهه امسال ۲۰ هزار و ۶۴۵ میلیارد تومان اعلام کرد؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۶۰ درصد رشد نشان می‌دهد.

سلیمانی درباره وضعیت کالا‌های اساسی نیز توضیح داد: از ابتدای امسال تا کنون حدود ۸۷ هزار تن کالای اساسی شامل برنج، لاستیک، قوطی، چای، تخمه آفتابگردان و گندم به ارزش ۱۲۶ میلیون دلار وارد شده بدون ایستایی تشریفات آن ترخیص شده است که آمادگی داریم عملیات ترخیص این کالا‌ها را به‌صورت حمل یکسره و شبانه‌روزی انجام دهیم.

وی همچنین با اشاره به نقش گمرکات استان در تسهیل تجارت گفت: گمرک بوشهر در سال‌های اخیر خدمات خود را از حالت سنتی خارج کرده و به سمت سامانه‌های الکترونیکی رفته است. ثبت اظهارنامه، کنترل مدارک و تخصیص مسیر‌ها اکنون به‌صورت برخط انجام می‌شود و زمان ترخیص کالا‌ها کاهش یافته است.

به گفته ناظر گمرکات استان و مدیرکل گمرک بوشهر، استفاده از سامانه‌های ردیابی، کنترل الکترونیکی اسناد و دستگاه‌های ایکس‌ری نیز شفافیت و صحت تشریفات گمرکی را افزایش داده است.

وی از برگزاری جلسات منظم با صادرکنندگان، تولیدکنندگان و ترخیص‌کنندگان خبر داد و افزود: مجتمع بندری نگین مجوز انجام کلیه رویه‌های گمرکی را دریافت کرده است و به‌زودی عملیاتی خواهد شد؛ اقدامی که می‌تواند رونق تازه‌ای در تجارت ورودی استان ایجاد کند.