شفافیت کامل در زنجیره تولید صنعت پتروشیمی

بامداد جنوب: برخی جریان‌ها و رسانه‌ها در یکی دو هفته اخیر، در روزهایی که بازار پتروشیمی زیر ذره‌بین افکار عمومی قرار گرفته، با طرح ادعای احتکار و نگهداری عمدی محصولات در فضای باز، موجی از شبهه‌سازی را در این حوزه ایجاد کرده اند؛ ادعاهایی که نه تنها با واقعیت‌های موجود در زنجیره تولید و عرضه همخوانی ندارد، بلکه با داده‌های رسمی بورس کالا نیز در تضاد آشکار است. این در حالی است که محصولات پلیمری در هفته‌های اخیر با مازاد عرضه مواجه بوده و بخش قابل‌توجهی از کالاها به‌دلیل نبود مشتری راهی انبارهای روباز شده است. بدیهی است همین امر نشان می‌دهد نشانه‌گیری‌ها علیه تولیدکننده، بیشتر از آنکه ریشه در واقعیت داشته باشد، نتیجه آدرس غلط دادن به افکار عمومی است.

در این میان، مدیران ارشد این صنعت با صراحت و شفافیت کامل این اتهامات را رد کرده‌اند. حسن عباس‌زاده، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران در واکنش به این حاشیه‌سازی‌ها تاکید کرده است که همه انبارهای پتروشیمی تحت رصد کامل قرار دارند و هیچ گونه احتکاری در صنعت وجود ندارد. او توضیح داده است که همه موجودی انبارها در سامانه‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت ثبت می‌شود و کالاهای دپو شده یا قبلا به فروش رفته‌اند و هنوز حمل نشده‌اند یا برای تنظیم بازار و حفظ پایداری عرضه در ماه‌های آینده نگهداری می‌شوند.

در شرایطی که بازار بیش از هر زمان دیگری نیازمند آرامش، شفافیت و تحلیل دقیق است، طرح ادعاهای غیرمستند تنها به بی‌اعتمادی بیشتر و ایجاد تنش در فضای اقتصادی کشور دامن می‌زند. همچنین در این زمینه مدیر توسعه صنایع پایین‌دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی در گفت‌وگوی تفصیلی با برنامه «میز اقتصاد» شبکه خبر، درباره نقش شفافیت زنجیره تولید در جلوگیری از رانت، واسطه‌گری و احتکار در صنعت پتروشیمی گفت: در کل زنجیره تولید صنعت پتروشیمی، سامانه‌های متعدد سال‌هاست مانند یک اتاق شیشه‌ای عمل می‌کنند و اطلاعات به‌صورت به‌روز در آن‌ها ثبت می‌شود. ذات سیستم‌ها و استانداردهای فرایند تولید در پتروشیمی به‌گونه‌ای است که داده‌ها به صورت مداوم ثبت و ضبط می‌شود.

محمد متقی با اشاره به سامانه‌های موجود در حلقه تولید صنعت پتروشیمی افزود: «سامانه تولید» از سال‌های اولیه شکل‌گیری این صنعت راه‌اندازی شده و مدام توسعه یافته است‌ و اکنون همه نهادهای نظارتی و وزارت صنعت، معدن و تجارت به آن دسترسی دارند.

وی با تاکید بر اینکه در این سامانه، میزان خوراک مصرفی، میزان انرژی مصرفی، میزان تولید و میزان فروش و مخازن و انبارها همه به‌صورت دقیق ثبت می‌شود، تصریح کرد: این سامانه مثل یک اتاق شیشه‌ای است که داده‌های ما در آن در دسترس است. افزون بر سامانه تولید، «سامانه ثامن» نیز یک سامانه نظارتی است و همه داده‌های فروش ما در آن هم ثبت می‌شود، افزود: سامانه تولید به سامانه ثامن و حتی به «سامانه جامع تجارت» وزارت صمت هم متصل است. سامانه مودیان که ذیل اجرای ماده ۱۹ سامانه فروشگاهی بانک مرکزی شکل گرفت، در واقع بعد از این سامانه‌های تولید و ثامن ایجاد شد، یعنی ما پیش از آن هم شفافیت را در حلقه اول زنجیره تولید برقرار کرده بودیم. سال‌هاست تمام حوزه‌های نظارتی به این اطلاعات دسترسی دارند، حتی وضعیت انبارها، میزان تولید به‌صورت ساعتی و روزانه ثبت شده است.

متقی با اشاره به اینکه راه‌اندازی سامانه مودیان برای شفاف‌سازی کل زنجیره است، گفت: یعنی فقط حلقه تولید نیست، بلکه بخش توزیع و مصرف نهایی را هم شامل می‌شود. در بخشی که به ما مرتبط است، سامانه‌ نظارتی ثامن به سامانه مودیان متصل است و سامانه مودیان داده‌های سامانه ثامن به‌صورت خودکار می‌خواند.

مدیر توسعه صنایع پایین‌دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی با اشاره به اینکه در لایه‌های بعدی زنجیره، یعنی حلقه دوم و سوم که محل صدور فاکتورها و مبادلات پایین‌دستی است، باید دید آیا همه داده‌ها در سامانه‌ها ثبت می‌شوند یا خیر، ادامه داد: در صنعت پتروشیمی، هیچ فاکتور غیرالکترونیکی وجود ندارد، فاکتور دستی در این صنعت تعریف نشده و تمام داده‌ها و فاکتورها به‌صورت الکترونیکی ثبت می‌شود.

متقی با تاکید بر اینکه شرکت‌های پتروشیمی، بدون مجوز از شرکت ملی صنایع پتروشیمی و موارد مشخص شده در دستور عمل‌ها نمی‌توانند فروش خارج از شبکه داشته باشند، یادآور شد: میزان عرضه، نوع محصول، زمان عرضه در بورس کالا، همه با تکلیف و هماهنگی تعیین می‌شود تا کالا به‌موقع و به‌اندازه کافی در اختیار مصرف‌کننده نهایی قرار گیرد.

وی در ادامه با اشاره به روند بازگشت تولید به شرایط پایدار، افزود: با گذشت چند هفته از آسیب‌های جنگی، چرخه تولید در حال بازگشت به شرایط پایدار است. این موضوع نگرانی‌ها درباره کمبود مواد اولیه و توقف تولید را کاهش می‌دهد.

مدیر توسعه صنایع پایین‌دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی با اشاره به اقدام‌هایی که هم‌زمان با آغاز جنگ تحمیلی سوم انجام شد، گفت: نخستین کار این بود که بحث «قیمت‌های پایه» در بورس کالا را برای تمام محصولات، نه فقط پتروشیمی، بلکه همه محصولات زنجیره ارزش صنعت نفت، چه در بخش خوراک و چه محصول در سطح قیمت‌های قبل از جنگ نگه داشتیم. قیمت‌های جهانی بالا رفت، اما قیمت‌های پایه ما همان قیمت‌های قبل از جنگ باقی ماند.

متقی با بیان اینکه موضوع دوم این بود که چون چشم‌انداز روشنی از ادامه مسیر وجود نداشت، صادرات محصولات پتروشیمی ممنوع اعلام شد و تنها تعهداتی که از قبل به مشتریان خارجی داشتیم در مسیر صادرات قرار گرفت، تصریح کرد: این درحالی است که تقریبا تمام صنعت پتروشیمی کشور غیر دولتی است و شرکت ملی صنایع پتروشیمی نیز نقش حاکمیتی، نظارتی و تنظیم‌گری دارد. خوشبختانه با همکاری همه پتروشیمی‌ها، توانستیم تاب‌آوری ۳۵ تا ۴۰ روز شرایط محیطی را کنترل و مدیریت کنیم.

وی با اشاره به تامین مواد اولیه پتروشیمی که با کالاهای اساسی مورد نیاز مردم مرتبط هستند، گفت: قبل از آغاز جنگ هم اقدام‌هایی انجام شد تا کالاهای اساسی مورد نیاز مردم تامین شود. برای مثال، موادی مثل «پت بطری» که ماده اولیه تولید بطری‌هاست یا ماده اولیه مورد نیاز برای تولید سرم، سرنگ، کیسه‌های آرد و موارد مشابه را از قبل به اندازه کافی تولید و ذخیره شد تا تاب‌آوری لازم در دوران جنگ وجود داشته باشد.

مدیر توسعه صنایع پایین‌دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی درباره علت‌های افزایش شدید قیمت‌ها گفت: وقتی قیمت‌های پایه در بورس تعیین‌شده و عرضه و میزان تولید نیز مشخص است، به‌دلیل شرایط جنگی بسیاری از شرکت‌های پایین‌دستی تولید خود را متوقف کردند و پس از آتش‌بس و بازگشت تولید، با یک موج روانی در بازار مواجه شدیم. درحالی‌که از نظر واقعی، کمبود آن‌قدر نبود که چنین التهاب‌هایی ایجاد کند، اما جو روانی ناشی از این تصور که چون پتروشیمی‌ها مورد اصابت قرار گرفته‌اند، حتما کمبود شدید خواهیم داشت، التهاب را بالا برد.

متقی با بیان اینکه از طرف دیگر، قیمت‌های جهانی محصولات پتروشیمی به دلیل شرایط جنگی منطقه‌ای و اتفاق‌های خلیج فارس به‌شدت افزایش یافته است، افزود: برای مثال، ارزان‌ترین محصول پتروشیمی مانند پلی‌اتیلن، در دنیا حداقل ۶۰ درصد افزایش قیمت داشته است. این افزایش به همه دنیا تحمیل شده و فقط مختص ایران نیست. بنابراین تولیدکننده پایین‌دستی در مواجهه با قیمت‌های جهانی تحت تاثیر جو روانی قرار می‌گیرد و انتظار افزایش قیمت را دارد. خوشبختانه واحدهای فرایندی ما توان تولید خود را حفظ کرده‌اند و همکاران ما با سرعت در حال انجام اقدام‌های لازم برای بازتوانی و بازسازی هستند.

متقی ادامه داد: اگر بورس را در دو سه هفته اخیر رصد کرده باشید، قیمت‌ها روند نزولی پیدا کرده، حجم تقاضا در حال کاهش و عرضه‌ها در حال افزایش است و قیمت‌ها نیز روند کاهشی دارد. امیدواریم تا میانه خردادماه به شرایطی برسیم که موضوعات روانی هم از بازار خارج و ثبات به مرور بازگردد.

متقی با قدردانی از وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی، گفت: از روز نخست جنگ، جلسه‌های مستمری تشکیل شد و نخستین دستور این بود که نیازهای مردم مدیریت و تامین شود، کنترل و نظارت به‌گونه‌ای باشد که احتیاج‌های اولیه مردم برآورده شود. به تازگی نیز در جلسه‌ای که با رئیس‌جمهوری برگزار شد، آقای پزشکیان به‌طور جدی بر حمایت از این صنعت ارزش‌آفرین و اثرگذار، تامین خوراک و سایر انرژی‌های مورد نیاز از جمله گاز و برق تاکید کرد، تا در یک تا دو ماه آینده، بازتوانی بخش‌هایی که دچار مشکل شده‌اند انجام و آرامش خاطر برای مردم ایجاد شود.

متقی گفت: با استفاده از روش‌های مختلف، هم در داخل شبکه داخلی و هم با کمک شبکه سراسری، در حال جبران بخش‌های از دست‌رفته انرژی هستیم تا زنجیره تولید و تأمین، بدون اختلال ادامه یابد.

مدیر توسعه صنایع پایین دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، در خصوص راهکارهای این شرکت برای ساماندهی به بازار محصولات تصریح کرد: مجموعه‌ای از سیاست‌های همزمان در حال اجراست، در بخش تولید، تمرکز بر بازسازی و بازتوانی حداکثری واحدهای تولیدی با همکاری وزارت نیرو قرار دارد.

متقی با بیان اینکه در حوزه تنظیم بازار نیز با همکاری وزارت صمت، موانع واردات محصولات دارای کمبود، به سرعت در حال رفع است تا نیاز بازار تا رسیدن به شرایط طبیعی تامین شود، افزود: همچنین بانک مرکزی در زمینه اعطای تسهیلات ارزی و بورس کالا در تسهیل فرآیند خرید برای صنایع پایین‌دستی، همکاری موثری را آغاز کرده‌ که مجموع این اقدامات نویدبخش بازگشت تعادل به بازار در یک تا دو ماه آینده است.

وی در تشریح وضعیت گروه‌های کالایی با اعلام اینکه در بخش«پلی‌اتیلن‌ها» با مشکل خاصی مواجه نیستیم و اخبار منتشر شده مبنی بر کمبود کیسه‌های پلاستیکی (مانند بسته‌بندی مرغ)، فضاسازی غیرواقعی است، افزود: ضمن آنکه ضرورت بازنگری در مصرف بی‌رویه پلاستیک‌ها با توجه به کنوانسیون‌های بین‌المللی محیط‌زیستی ضروری است. در حوزه «پلی‌پروپیلن» به‌دلیل محدودیت‌های ساختاری، از گذشته با ناترازی مواجه بوده که با بهره‌برداری از طرح‌های جدید در حال تکمیل، این چالش برطرف خواهد شد.

مدیر توسعه صنایع پایین‌دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی ادامه داد: خوشبختانه دربخش‌های استراتژیک (دارو و تجهیزات پزشکی) به دلیل ماهیت کم‌مصرف بودن مواد اولیه در این بخش، هیچ‌گونه کمبودی وجود ندارد، به طوریکه تولید کیسه‌های سرم، تجهیزات پزشکی و بسته‌بندی‌های استراتژیک با ظرفیت کافی در حال انجام است.

متقی یادآوری کرد: برای بخش‌هایی که همچنان با کمبود مواجه هستند، نظیر صنایع لوازم خانگی و خودروسازی، ترکیبی از «واردات هدفمند» و «افزایش بهره‌وری تولید داخلی» را در دستور کار داریم تا حداقل‌های نیاز جامعه به سرعت تامین شود.