تخت گاز کولرگازی در بازارهای بوشهر

بامدادجنوب_داود علیزاده

این روزها که تقریباً همه کالاها در گرانی از هم سبقت گرفته‌اند، صحبت از گران شدن یک کالای خاص شاید در نگاه اول چندان جلب‌توجه نکند؛ اما بعضی کالاها در برخی مناطق کشور حکم مرگ و زندگی را دارند؛ کالاهایی که نبودشان زندگی را عملاً غیرممکن می‌کند. همان‌طور که خانه‌ای بدون آب و برق قابل سکونت نیست، در جنوب داغ و تفتیده ایران نیز نبود وسایل سرمایشی مثل کولر گازی می‌تواند خانه و محل کار را بلااستفاده کند.

جسته‌وگریخته درباره افزایش قیمت کولر گازی شنیده بودم تا اینکه برای بررسی بیشتر سری به بازار این کالا زدم. بازار به‌ظاهر پر از مدل‌ها و برندهای مختلف است؛ اما وقتی پای قیمت‌ها به میان می‌آید، شوک اصلی آغاز می‌شود. قیمت‌ها آن‌قدر بالا رفته که بسیاری از خریداران تنها برای اطلاع از بازار وارد مغازه می‌شوند و دست‌خالی بیرون می‌آیند. آقای جمالی یکی از فروشندگان قدیمی بازار کولر در بوشهر می‌گفت: این روزها مشتریان بیشتر از آنکه خریدار باشند، پرس‌وجو کننده‌اند.

به گفته او محدودیت عرضه برخی مدل‌ها و افزایش تقاضا در فصل گرما باعث شده قیمت‌ها شکل افسارگسیخته‌ای پیدا کند و در کنار برندهای شناخته‌شده، برندهای کمتر شناخته‌شده و عمدتاً چینی هم جای خود را در بازار باز کنند.

بر اساس آمارهای ارائه‌شده از سوی وزارت صمت، حدود ۹۰ درصد کولرهای گازی موجود در بازار ایران وارداتی هستند و آن بخشی هم که با عنوان تولید داخل عرضه می‌شود بیشتر مونتاژ قطعات خارجی محسوب می‌شود تا یک کالای کاملاً ملی. طبیعی است که در چنین شرایطی کوچک‌ترین نوسان در بازار ارز مستقیماً تأثیر خود را در قیمت این کالا نشان دهد. افزایش هزینه واردات، رشد هزینه حمل‌ونقل، نوسان بازار لوازم‌خانگی و البته افزایش تقاضا در فصل گرما، همه عواملی هستند که دست‌به‌دست هم داده‌اند تا بازار کولر گازی به بازاری آشفته مبدل کند.

عمده کولرهای گازی خارجی که در بازار ایران عرضه می‌شوند ساخت کشورهایی مانند ژاپن، کره و چین هستند. در سال‌های گذشته برندهای ژاپنی و کره‌ای سهم بیشتری از بازار داشتند اما به‌مرور با محدودیت‌های وارداتی و افزایش قیمت ارز، برندهای چینی نیز حضور پررنگ‌تری پیدا کردند. بسیاری از این برندها برای مصرف‌کننده ایرانی چندان شناخته‌شده نیستند اما به دلیل قیمت پایین‌تر، جای خود را در بازار باز کرده‌اند.

اگر در چنین شرایطی کسی بخواهد کولری با ضمانت رسمی تهیه کند، معمولاً باید سراغ برندهای داخلی یا مونتاژی برود؛ برندهایی مانند ایران رادیاتور، پاکشوما و چند نام دیگر که در سال‌های اخیر وارد بازار کولر گازی شده‌اند. تا همین یکی دو سال پیش تصور عمومی این بود که کولرهای ایرانی به‌مراتب ارزان‌تر از نمونه‌های خارجی آب می‌خورند، اما حالا دیگر این فاصله قیمتی نه تنها از بین رفته بلکه نرخ‌ها دوش به دوش هم دارند پله‌ها را بالا می‌روند.

آقای کهنسال یکی دیگر از فروشندگان باسابقه بازار دراین‌باره می‌گوید: مثلاً کولر گازی ۲۴ هزار ایران رادیاتور مدل IAC‑24CH/XA/A الان حدود ۱۰۱ میلیون تومان قیمت دارد، درحالی‌که سال گذشته همین مدل چیزی حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان فروخته می‌شد.

او معتقد است جهش قیمت ارز در کنار افزایش هزینه قطعات باعث شده حتی محصولات مونتاژی داخلی هم رشد قیمتی قابل‌توجهی داشته باشند.

به گفته همین فروشنده، مدل‌های پرظرفیت داخلی هم از این افزایش قیمت مستثنا نبوده‌اند. او به یکی از مدل‌های موجود اشاره می‌کند و می‌گوید: مدل‌های ۳۰ هزار پاکشوما MPX_30C اسکرول T3 حالا به حدود ۱۹۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده‌اند. رقمی که تا چند سال پیش برای یک کولر گازی تقریباً غیرقابل‌تصور بود و حتی با آن می‌شد در بوشهر یک آپارتمان تک خوابه خرید.

در این میان کولرهای خارجی قیمت‌های سرسام‌آوری دارند. فروشنده توضیح می‌دهد که در مناطق گرم و شرجی مانند استان بوشهر، کولرهای با ظرفیت پایین اصلاً کارایی چندانی ندارند.

به گفته او اگر کسی بخواهد کولری تهیه کند که در گرمای شدید جنوب جواب بدهد، حتی برای یک مدل ۱۲ هزار هم باید از حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان پول کنار بگذارد؛ ضمن اینکه این کولر در بهترین حالت می‌تواند یک اتاق کوچک را خنک کند.

او با اشاره به شرایط آب و هوایی جنوب می‌گوید: کولرهای ضعیف شاید در شهرهای بالاتر کشور جواب بدهند، اما در استان بوشهر معمولاً باید سراغ ظرفیت‌های بالاتر از ۱۸ هزار رفت. همین موضوع باعث می‌شود هزینه خرید کولر برای خانواده‌ها بیشتر شود.

سری به مغازه‌های دیگر در راسته خیابان انقلاب بوشهر می‌زنیم. در ویترین فروشگاه‌ها مدل‌های مختلفی از برندهای گوناگون دیده می‌شود. برای مثال فروشنده قیمت کولر گازی اسپلیت دیواری ۱۲ هزار هایسنس مدل AS‑12HR4SYRCA01 را حدود ۶۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان قیمت خورده. کمی بالاتر از آن مدل ۱۸ هزار جنرال گلد اینورتر قرار دارد که حدود ۹۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد و برای برند گری حدود ۱۴۰ میلیون تومان می‌رسد. ضمن اینکه هزینه نصب و راه‌اندازی کولر گازی نیز از مواردی است که خریداران باید به آن توجه داشته باشند.

با همه این احوال در شهرهایی مانند بوشهر، مسئله فقط گرانی نیست. واقعیت این است که مردم این منطقه نمی‌توانند بدون کولر گازی زندگی کنند. همین ضرورت باعث شده بسیاری از خانواده‌هایی که توان خرید کولر نو را ندارند به بازار دست‌دوم روی بیاورند. بررسی آگهی‌های منتشرشده در سایت‌هایی مانند دیوار نشان می‌دهد که بازار کولرهای کارکرده نیز با افزایش قیمت روبه‌رو شده است. کولرهایی که سال‌ها از عمرشان گذشته، حالا با قیمت‌هایی عرضه می‌شوند که تا چند سال پیش برای مدل‌های نو پرداخت می‌شد.

در میان این آگهی‌ها، کولرهای پنجره‌ای بیش از همه به چشم می‌خورند. این نوع کولر که در سال‌های اخیر به دلیل مصرف برق بالا و صدای زیاد تا حدی از بازار کنار رفته بود، حالا دوباره مورد توجه قرار گرفته است. دلیلش هم ساده است؛ قیمت به‌ظاهر پایین‌تر نسبت به اسپلیت‌ها. بااین‌حال حتی همین کولرهای پنجره‌ای نیز ارزان محسوب نمی‌شوند. بسیاری از این دستگاه‌ها که گاهی بیش از یک یا دو دهه کارکرده‌اند، با قیمت‌هایی بالاتر از ۳۰ میلیون تومان آگهی شده‌اند و تا ۸۰ هم می‌رسد.

به قیمت‌های سایت دیوار اعتماد نکردیم و برای صحت سنجی به سراغ یکی از فروشگاه‌هایی که معمولاً کولرهای دست‌دوم پنجره را در چغادک می‌فروشد مراجعه کردیم. کف قیمتی از ۴۰ میلیون برای مدل‌های سوپرا شروع می‌شد! این نرخ برای برند اجنرال از ۶۰ میلیون به بالا صعودی بود. کولرهایی که حالا دیگر رنگ و رویی هم ندارند و معمولاً با پنجره‌های شکسته، زرد خریدار را ناامیدتر می‌کنند.

در کنار هزینه خرید کولر، هزینه‌های جانبی نیز به دغدغه‌ای جدی برای خریداران تبدیل‌شده است. یکی از این هزینه‌ها مربوط به سرویس دوره‌ای کولرهای گازی است. سرویسکاران می‌گویند هزینه سرویس کامل کولر که شامل شست‌وشوی پنل‌ها و بررسی عملکرد دستگاه است، اکنون به حدود ۲ تا ۳ میلیون تومان رسیده است. این رقم در سال گذشته بسیار کمتر بود.

موضوع دیگر شارژ گاز کولر است. در بسیاری از موارد، کولرهایی که چند سال از عمرشان گذشته به شارژ گاز نیاز پیدا می‌کنند. طبق گفته تعمیرکاران، هزینه شارژ گاز کولر گازی در حال حاضر حدود ۵/۲ میلیون تومان یا حتی بیشتر است؛ رقمی که برای بسیاری از خانواده‌ها هزینه قابل‌توجهی محسوب می‌شود.

هزینه جابه‌جایی کولر نیز یکی دیگر از مواردی است که کمتر به آن توجه می‌شود اما در عمل رقم قابل‌توجهی را به هزینه‌ها اضافه می‌کند. اگر کسی بخواهد کولر خود را از خانه‌ای به خانه دیگر منتقل کند، معمولاً باید برای هر طبقه آپارتمان حدود یک میلیون تومان هزینه پرداخت کند. این رقم شامل باز کردن دستگاه، حمل آن و نصب دوباره در محل جدید می‌شود. با یک حساب سرانگشتی باید گفت که جابه‌جایی یک کولر بین دو آپارتمان در طبقه دوم حدود ۷ میلیون تومان هزینه خواهد داشت.