گردشگری دوباره جان می‌گیرد

بامدادجنوب_مهسا متقی

جنگ همواره یکی از عوامل ویرانگر توسعه پایدار در جوامع انسانی به‌شمار می‌آید و آثار عمیقی بر جنبه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برجای می‌گذارد. در ایران نیز در جریان جنگ اخیر، بخش‌های مرتبط با گردشگری و صنایع‌دستی آسیب‌های چشمگیری متحمل شدند. این حوزه‌ها که نقشی اساسی در معرفی فرهنگ، تاریخ و هنر ایرانی ایفا می‌کنند، در پی ناامنی‌های ناشی از جنگ با کاهش شدید تعداد گردشگران داخلی و خارجی، رکود بازارهای فروش صنایع‌دستی و لطمه به زیرساخت‌های گردشگری مواجه شدند.

در این میان، بیش از ۱۳۰ اثر و بنای تاریخی کشور که هر یک بخشی از حافظه و هویت فرهنگی ایران را نمایندگی می‌کنند، دچار آسیب‌های جدی یا تخریب شدند. یکی از استان‌هایی که از این حوادث بی‌نصیب نماند، استان بوشهر بود که همواره به عنوان یکی از مقصدهای محبوب گردشگری به‌ویژه در ایام نوروز شناخته می‌شود. بوشهر با سواحل زیبای خلیج فارس، بناهای تاریخی ارزشمند و صنایع‌دستی منحصربه‌فرد، بنادر تجاری و پررونق نظیر دیلم، گناوه، بوشهر، دلوار، عسلویه، دیر، کنگان و… بخش مهمی از پیکره گردشگری جنوب کشور را تشکیل می‌دهد.

با این حال، در پی موج‌های انفجار و لرزش‌های ناشی از بمباران‌ها، چهار اثر تاریخی مهم در این استان دچار آسیب شدند. افزون بر این، بسیاری از هنرمندان و فعالان صنایع‌دستی بوشهر با مشکلات اقتصادی و محدودیت دسترسی به بازارها مواجه شدند که موجب افت تولید و از دست رفتن مشاغل محلی شد.

تاثیر این شرایط نه تنها از نظر مادی، بلکه از نظر فرهنگی و اجتماعی نیز موجب ریزش گردشگران و رکود بازار جوامع محلی و زیرساخت‌های گردشگری استان شد. بدون تردید، بازسازی این وضعیت نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، حمایت دولت و توجه ویژه به صنعت گردشگری و احیای آثار آسیب‌دیده و صنایع‌دستی محلی است تا دوباره گردشگری سالم و پایدار به این مناطق بازگردد و روح زندگی در کالبد فرهنگی و تاریخی‌شان دمیده شود.

در این میان، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر در نشست با اهالی رسانه با اشاره به خسارت ۴۰ میلیارد تومانی جنگ به صنایع‌دستی استان، از اختصاص اعتبارات و آغاز پروژه‌های جدید گردشگری در استان خبر داد و گفت: با موافقت صندوق توسعه ملی، ۱۷۰ میلیارد تومان برای اجرای پروژه‌های اولویت‌دار گردشگری در استان بوشهر تخصیص یافته‌است.

نصرالله ابراهیمی همچنین از صدور نخستین موافقت اصولی احداث هتل پنج‌ستاره در شهرستان دیلم خبر داد و افزود: این اقدام می‌تواند محرک جدی توسعه زیرساخت‌های گردشگری شمال استان باشد.

وی با اشاره به خسارت‌های وارد شده به حوزه‌های سه‌گانه صنایع دستی، گردشگری و میراث فرهنگی استان در پی جنگ اخیر تصریح کرد: پایگاه میراث فرهنگی بندر تاریخی سیراف نیز دچار خساراتی از جمله شکستگی شیشه‌ها شد و برخی بناهای تاریخی از جمله قلعه نصوری، عمارت خضرخان، عمارت کلاه‌فرنگی، عمارت سبزقبا و خانه وایت‌هاوس سیراف (موزه سیراف‌پارس) نیز آسیب‌هایی را تجربه کردند که پس از فراهم شدن شرایط، مرمت خواهند شد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یادآور شد: در حوزه صنایع‌دستی نیز دو کارگاه در محدوده نیروی دریایی ارتش و چند کارگاه در مناطق تنگک و سرتل آسیب دیده‌اند. در بخش گردشگری نیز برخی مجموعه‌های دریایی، هتل‌ها، اسکله‌ها و دو کشتی تفریحی فعال در مسیرهای گردشگری بوشهر دچار خسارت شدند و ترمینال فرودگاه بوشهر نیز مورد هدف دشمن قرار گرفت و به شدت آسیب دید.

وی سپس به مهم‌ترین رویداد استان در حوزه میراث فرهنگی اشاره و تصریح کرد: ثبت جهانی بندر تاریخی سیراف بزرگ‌ترین رویداد میراث فرهنگی استان در سال‌های اخیر است. پرونده ثبت جهانی این بندر تاریخی در۱۰ بهمن ۱۴۰۴ به یونسکو ارسال شد و با وجود رقابت با پرونده‌هایی از جمله توس، سیراف به عنوان پرونده جهانی ایران برای سال ۲۰۲۶ انتخاب شد به همین دلیل با وجود شرایط جنگی، اقدامات تکمیلی از جمله ایجاد زیرساخت‌ها و نصب تابلوهای اطلاع‌رسانی در حال انجام است و پیش‌بینی می‌شود ارزیابی کارشناسان یونسکو در شهریور و مهر امسال انجام شود.

ابراهیمی با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی انجام شده در استان افزود: در سال‌های اخیر بیش از ۱۰ برنامه باستان‌شناسی از جمله مطالعات کرانه‌های خلیج فارس، کاوش‌های سیراف، بررسی محوطه‌های پیش از تاریخ شهرستان دیر و گمانه‌زنی برای تعیین حریم برخی محوطه‌های تاریخی انجام شده است. همچنین برنامه‌های علمی متعددی از جمله همایش ملی تاریخ و فرهنگ خلیج فارس، نشست تخصصی تازه‌های باستان‌شناسی و برنامه‌های روز جهانی موزه برگزار شده یا در دستور کار قرار دارد.

وی درباره مرمت بناهای تاریخی استان نیز گفت: در حال حاضر بیش از ۴۰ کارگاه مرمتی در سطح استان فعال است. در بافت تاریخی بوشهر نیز پروژه‌هایی مانند سنگفرش گذر مسجد شیخ سعدون و درمانگاه فدک به بهره‌برداری رسیده‌اند. همچنین موزه شهید رئیسعلی دلواری تکمیل و تجهیز شده و آماده افتتاح است و مرمت بناهایی همچون کاروانسرای دالکی، کاروانسرای مشیرالملک و بیش از ۲۰ بنای واجد ارزش تاریخی انجام شده است.

مدیرکل میراث فرهنگی بوشهر همچنین به ثبت برخی از آثار فرهنگی و تاریخی استان اشاره کرد و گفت: ۳۴ اثر ناملموس طی سال گذشته ثبت ملی شده و مجموع آثار ثبت‌شده استان در فهرست آثار ملی به بیش از ۴۵۰ اثر رسیده است.

وی سپس به توسعه زیرساخت‌های موزه‌ای استان اشاره کرد و افزود: موزه شهید رئیسعلی دلواری، موزه شهر جم، موزه سیراف، موزه علوم چاپ و موزه ایرانی در مراحل اجرا یا تکمیل قرار دارند و در کنار آن بخش خصوصی نیز موزه مردم‌شناسی چاه‌مبارک را راه‌اندازی کرده است.

ابراهیمی درباره واگذاری بناهای تاریخی نیز توضیح داد: در چارچوب برنامه هفتم توسعه و با استفاده از ظرفیت‌هایی همچون صندوق احیا، ماده ۲۷ و مزایده‌ها، بناهایی از جمله عمارت گلشن، عمارت نجفی، عمارت آذین، عمارت مهندسی، عمارت حاج‌رئیس، کاروانسرای مشیرالملک، عمارت زنده‌پیشه، عمارت کمندی و قلعه نصوری سیراف به بخش خصوصی واگذار شده‌اند.

وی در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری استان بیان کرد: با توجه به قابلیت‌های گردشگری دریایی و ساحلی بوشهر، پروژه‌های متعددی در این حوزه در دست اجرا است که از جمله آن‌ها می‌توان به توسعه گردشگری در جزایر خارگو، گورستان لنج‌ها، ایجاد آکواریوم دریایی، توسعه اسکله‌های گردشگری و احداث هتل‌ها و مجتمع‌های گردشگری در عسلویه، دیلم، امام حسن، آبپخش، بوشهر و دلوار اشاره کرد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر در بخش دیگری از سخنان خود به دستاوردهای حوزه صنایع‌دستی اشاره کرد و گفت: تاکنون ۱۲۶ اثر صنایع‌دستی استان مهر اصالت ملی و سه اثر مهر اصالت جهانی دریافت کرده‌اند. همچنین در سال گذشته ۲۳۰ نفر در این حوزه آموزش دیدند و ۲۱۹ مجوز صنایع‌دستی نیز صادر شده است.

ابراهیمی با اشاره به رونق بازار صنایع‌دستی در فروردین ۱۴۰۴ تصریح کرد: تنها در این ماه، بیش از ۳۰ میلیارد تومان فروش صنایع‌دستی در استان ثبت شده که نشان‌دهنده ظرفیت بالای بوشهر در این حوزه است، هرچند بخشی از این توان در اثر حوادث اخیر آسیب دیده است.

یادآوری می‌شود، با وجود خسارت‌های گسترده وارد شده به میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بوشهر در جریان جنگ اخیر، مسیر بازسازی و توسعه در استان با جدیت دنبال می‌شود. از اختصاص ۱۷۰ میلیارد تومان اعتبار برای پروژه‌های گردشگری و صدور نخستین موافقت اصولی هتل پنج‌ستاره در دیلم گرفته تا تلاش برای ثبت جهانی بندر تاریخی سیراف و اجرای بیش از ۱۰ برنامه باستان‌شناسی، همگی نشان می‌دهد که روند احیا و تقویت زیرساخت‌های فرهنگی و گردشگری استان متوقف نشده است.

فعال بودن بیش از ۴۰ کارگاه مرمتی، پیشرفت پروژه‌های موزه‌ای، ثبت ۳۴ اثر ناملموس و توسعه طرح‌های گردشگری دریایی نیز بخشی از این حرکت رو به جلو است. در کنار این‌ها، ثبت بیش از ۳۰ میلیارد تومان فروش صنایع‌دستی در فروردین ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که ظرفیت‌های فرهنگی و هنری استان همچنان پویا است و می‌تواند با حمایت‌های هدفمند دوباره به جایگاه اصلی خود بازگردد. به نظر می‌رسد مجموعه این اقدامات، چشم‌انداز روشنی را برای آینده میراث فرهنگی و گردشگری بوشهر ترسیم می‌کند که حتی با وجود تلخی جنگ، بر پایه تاب‌آوری، برنامه‌ریزی و امید بنا شده است