مسافران ماندند، بیضایی رفت
۱۴۰۴-۱۰-۰۸
فرهنگ
13 بازدید
چرا شورای اطلاعرسانی بوشهر از رضایتمندی مردمی بازماند؛
بحران اطلاعرسانی در دل جنگ
بامدادجنوب_الهام بهروزی
در روزهایی که جامعه با بحرانهایی نظیر جنگ و… روبهرو میشود، نخستین مطالبه مردم دریافت خبر درست و سریع است. در چنین وضعیتی، شورای اطلاعرسانی استانها نقشی اساسی در ساماندهی جریان اطلاعات دارد که به عقیده برخی از کارشناسان حوزه رسانه، اگر این امر بهدرستی اجرا نشود، خود خلأ اطلاعرسانی میتواند به یک بحران تازه تبدیل شود.
متاسفانه در روزهایی که استان بوشهر از شمال تا جنوب در جریان جنگ ۴۰ روزه زیر فشار شدید حملات و موشکهای دشمن آمریکایی صهیونی قرار داشت و مردم در اضطراب و بیخبری پیدرپی به دنبال دریافت اطلاعات تازه بودند، نبود یک جریان خبری هماهنگ، سریع و کارشناسیشده در حوزه اطلاعرسانی، خلأ بزرگی در فضای رسانهای استان ایجاد کرد. این خلأ سبب شد بخش قابلتوجهی از شهروندان بهجای مراجعه به رسانههای رسمی و شناختهشده محلی، ناخواسته به سوی کانالهای غیررسمی و منابع نامطمئن در شبکههای اجتماعی سوق پیدا کنند که پیامد آن کاهش توجه عمومی به منابع معتبر و افزایش سهم اخبار تائیدنشده در گردش اطلاعات بود.
در این میان، ضعف در اطلاعرسانی ساختارمند در این استان، تنها در سطح اعتماد عمومی متوقف نماند و حتی در بازتاب خسارتهای واردشده به آن در آمارهای ملی نیز تاثیر گذاشت، به گونهای که سهم بوشهر در فهرست خسارتهای اعلامشده کشور تنها دو درصد ثبت شد یا در گزارش منتشرشده درباره آسیبدیدگی فرودگاههای کشور، اثری از خسارتهای واردشده به فرودگاه بوشهر که حتی ساختمان اداری و سالنهای آن ویران شد، دیده نشد. به عقیده بسیاری از کارشناسان حوزه رسانه، این موضوع ریشه در کمکاری و ضعف عملکرد شورای اطلاع رسانی استان داشت. متاسفانه در سایه سهلانگاری این شورا، شاهد بیاعتمادی مخاطب عمومی به خبرهای تولیدی با تاخیر و جزیرهای عمل کردن هر کدام از دستگاههای دولتی عضو آن بوده و هستیم.
یکی دیگر از نقدهای جدی مطرحشده در این برهه درباره عملکرد سازوکار اطلاعرسانی استان، شیوه تولید و انتشار خبر در لحظات بحرانی بود. در مقاطع حساس، سرعت، دقت و اختصار سه مولفه اصلی اطلاعرسانی محسوب میشوند؛ اما بهدلیل ضعف در سواد رسانهای و گاه کمتجربگی برخی تهیهکنندگان محتوا، خبرهایی منتشر شد که بهطور غیرمتعارف طولانی بودند و ساختار مناسب شرایط بحران را نداشتند.
در چنین زمانهایی، استاندارد حرفهای ایجاب میکند اصل ماجرا و مهمترین نکات در همان متن کوتاه در فراز خبر در دسترس مخاطب قرار گیرد و توضیحات تکمیلی، جزئیات فنی یا تحلیلها در ادامه لینک خبر ارائه شود. دلیل این موضوع هم این است مخاطبی که در فضای ملتهب و ناآرام بحران به دنبال اطلاعات است، فرصت و تمرکز کافی برای بررسی متنهای طولانی ندارد. او میخواهد سریع، موجز و شفاف از آنچه رخ داده باخبر شود و تنها در صورت نیاز به سراغ جزئیات بیشتر برود.
بدیهی است بیتوجهی به این اصول ساده، اما مهم، نهتنها سرعت دریافت اطلاعات را برای مردم کاهش میدهد، بلکه باعث ازدسترفتن اعتماد مخاطب و افزایش میل او به مراجعه به کانالهای غیررسمی میشود که در آنها اطلاعات کوتاه، البته غیردقیق با سرعت زیاد دستبهدست میشود. درست در همین نقطه است که اهمیت چابکی، مهارت و اشراف رسانهای تولیدکنندگان خبر در ساختارهای رسمی دوچندان میشود.
در این راستا، یک روزنامهنگار و فعال رسانهای بومی با نقد عملکرد شورای اطلاعرسانی استان بوشهر در جنگ چهل روزه به بامداد جنوب گفت: دورههای بحرانی مانند جنگ یکی از جدیترین آزمونها برای ساختارهای اطلاعرسانی رسمی به شمار میروند؛ مقاطعی که در آن سرعت، انسجام و شفافیت پیامها نقشی تعیینکننده در شکلدهی افکار عمومی دارد. با این حال، عملکرد شورای اطلاعرسانی در این دوره نشان داد که فاصله قابلتوجهی میان «انتظارات تعریفشده» و «کارکرد عملی» وجود دارد. شورا نهتنها در ایجاد هماهنگی میان دستگاههای عضو موفق ظاهر نشد، بلکه نتوانست جریان اطلاعات را بهگونهای مدیریت کند که اطمینان و آرامش روانی لازم را در جامعه تقویت کند. تأخیر در ارائه مواضع رسمی و ناتوانی در تولید پیام واحد باعث شد شورا در ایفای نقش محوری خود در مدیریت افکار عمومی چندان موثر عمل نکند و این کاستیها عملا فضای رسانهای را در برابر موج شایعات بیدفاع گذاشت.
وحید امیر در ادامه در خصوص مهمترین چالشها و کاستیهای شورای یادشده در امر اطلاعرسانی و آگاهیبخشی در بحران جنگ بیان کرد: آنچه در این دوره دیدیم، تکرار همان چالشهای قدیمی و قابل پیشبینی بود؛ چالشهایی که اگر از مدتها قبل برای آنها چارهاندیشی شده بود، امروز به این اندازه در ضعف عملکرد نمود پیدا نمیکرد. ارتباطگیری کُند و نامنسجم با رسانهها، نبود سخنگوی مشخص، تأخیرهای پیدرپی در اعلام مواضع رسمی و ناهماهنگی میان دستگاههای عضو، عملا سازوکار اطلاعرسانی را از کارکرد اصلیاش دور کرد. بهجای آنکه این سازوکار ساماندهنده روایت رسمی باشد، خود به یکی از عوامل شکلگیری سردرگمی تبدیل شد.
وی سپس پیشنهاداتی را برای رفع کاستیها و کمکاریهای صورت گرفته از سوی شورای اطلاعرسانی استان مطرح کرد که عبارتند از: تعیین یک سخنگوی واحد، آشنا با رسانه و دارای اختیارِ تصمیمگیری سریع، تدوین پروتکل اطلاعرسانی بحران پیش از وقوع شرایط تنشزا، راهاندازی اتاق مانیتورینگ رسانه و شبکههای اجتماعی برای شناسایی و مدیریت شایعات، تقویت ارتباط مستقیم و منظم با رسانههای محلی و خبرنگاران و تولید پیامهای کوتاه، شفاف و قابل فهم برای انتشار فوری.
در این میان برخی از کارشناسان رسانه نیز بر این باورند که ساختارهای اطلاعرسانی در زمان بحران بهویژه در شرایطی مشابه جنگ چهل روزه رمضان، نقشی تعیینکننده در آرامسازی فضا، جهتدهی صحیح به افکار عمومی و جلوگیری از گسترش شایعات دارند. در چنین موقعیتهایی، حتی با وجود ملاحظات امنیتی که انتشار بخشی از اخبار را محدود میکند، همچنان میتوان با بهرهگیری از فنون حرفهای خبرنگاری، جریان اطلاعرسانی مطمئن، هدایتشده و قابلاتکا را برقرار نگه داشت.
یک کارشناس علوم ارتباطات در این خصوص با تاکید بر اهمیت هماهنگی خبری شورای اطلاعرسانی استانها در شرایط جنگی به بامداد جنوب گفت: در بحران، مردم باید یک مرجع واحد و قابل اعتماد داشته باشند. انتشار پیامهای پراکنده از چند منبع مختلف فقط اضطراب را تشدید میکند. شورای اطلاعرسانی، مثل یک مرکز کنترل ارتباطی است که کمک میکند پیامها دقیق، هماهنگ و بدون تناقض به مردم برسد.
اکرم عباسی، یکی از مهمترین کارکردهای این شورا را انتشار بهموقع و صحیح خبر دانست و افزود: در شرایط حساس، تأخیر در اعلام خبر از انتشار شایعه خطرناکتر است. اگر مردم اطلاعات درست نداشته باشند، بهطور طبیعی به سمت منابع غیررسمی میروند. شورای اطلاعرسانی باید بتواند چرخه دریافت، بررسی و انتشار را با سرعت بالا انجام دهد؛ البته بدون اینکه دقت قربانی شود.
وی، کنترل شایعات و اخبار جعلی در فضای مجازی را دیگر وظیفه شورای اطلاعرسانی دانست و گفت: در عصر شبکههای اجتماعی، شایعه از هر چیز دیگری سریعتر پخش میشود. شورا باید تیم پایش فضای مجازی داشته باشد. شایعات را رصد کند و با ارائه توضیح روشن و مستند آنها را اصلاح کند. وقتی اطلاعات رسمی دیر برسد، میدان برای روایتهای غیرواقعی باز میشود.
عباسی، یکی دیگر از وظایف این شورا در جنگ و شرایط بحرانی، شفافسازی و کاهش نگرانیهای عمومی معرفی کرد و گفت: وظیفه شورای اطلاعرسانی استان فقط اعلام خبر نیست؛ بلکه باید به مردم آرامش بدهد. این آرامش از طریق صداقت، شفافیت و توضیح روشن وضعیت به دست میآید. مردم در بحران دنبال دانستن واقعیت هستند، نه پنهانکاری.
این کارشناس حوزه رسانه همچنین از نقش شورای اطلاعرسانی را در تنظیم رابطه رسانهها و نهادهای اجرایی بسیار مهم دانست و گفت: رسانهها در بحران نیازمند دسترسی سریع به اطلاعات هستند. وقتی شورا بهعنوان نقطه اتصال عمل میکند، هم خبرنگاران به دادههای صحیح میرسند، هم دستگاههای اجرایی با فشار پرسشهای پراکنده مواجه نمیشوند. این هماهنگی به انسجام خبر و کاهش تنش رسانهای کمک میکند.
او با بیان اینکه مدیریت چارچوب خبری بخش جداییناپذیر کار شورای اطلاعرسانی در این برهه حساس است، تصریح کرد: نحوه بیان یک خبر میتواند احساسات مردم را کنترل کند یا تشدید. بنابراین چارچوببندی پیامها باید با دقت، اعتدال و بر اساس واقعیت انجام شود. به عقیده من، در بحران، اطلاعرسانی ابزار مدیریت اجتماعی است. شورای اطلاعرسانی اگر درست عمل کند، میتواند از تبدیل بحران به بحران اجتماعی جلوگیری کند و سرعت و صداقت، دو اصل اساسی این کار هستند.
یکی از نکات پرتکراری که در ارزیابی عملکرد سازوکار اطلاعرسانی استان در دوره بحران مطرح شده، جزیرهای عمل کردن ارکان مرتبط با اطلاعرسانی است که باعث شد پیامها و خبرهای منتشرشده از انسجام، هماهنگی و پیوستگی لازم برخوردار نباشند. این ناهماهنگی در مقطع حساس جنگ چهلروزه و حتی در دوره آتشبس نیز دیده شد و در نتیجه، توان جذب اعتماد عمومی و جلب توجه مخاطبان به خبرهای رسمی به اندازه ظرفیت واقعی آن محقق نشد. بسیاری از شهروندان، بهجای اتکا به خبرهای رسمی، ناخواسته به منابع دیگر مراجعه کردند، زیرا تصور میکردند جریان اطلاعرسانی واحد و مشخصی وجود ندارد.
این وضعیت تا جایی پیش رفت که شمار قابلتوجهی از مردم استان اساسا از وجود چنین شورایی و نقش آن در مدیریت اطلاعات بحران بیخبر بودند. در گفتوگوهای میدانی نیز این موضوع بازتاب یافت و نشان داد که شدت و گستره اطلاعرسانی رسمی با سطح انتظار و نیاز مردم فاصله محسوسی داشته است.
یکی از شهروندان حاضر در تجمعات شبانه میدان امام بوشهر، در بیان تجربه شخصی خود به نکتهای اشاره کرد که میان بسیاری از شهروندان مشترک بود. او گفت: مردم استان در روزهای دشوار، با همبستگی و همراهی مثالزدنی در کنار یکدیگر ایستادند، اما انتظار داشتند جریان اطلاعرسانی نیز همانقدر منسجم، پرتوان و پاسخگو ظاهر شود.
به عقیده این شهروند، در بزنگاههای مهم و حسانس، جامعه بیش از هر زمان دیگری به خبرهای روشن، مستند، منطبق با واقعیت و سریع نیاز دارد تا اضطراب عمومی کاهش پیدا کند و مسیر درستی برای فهم دقیق آنچه رخ داده، ترسیم شود.
نظر خود را بنویسید
نام و ایمیل اختیاری هستند. فقط نظر شما ضروری است.