محاصره تنگه هرمز ممکن نیست

بامدادجنوب_مریم خوئینی

دونالد ترامپ در بیانیه‌ای تند در شبکه اجتماعی خود (تروث سوشال) مدعی شد که به نیروی دریایی آمریکا دستور داده است تا فرایند مسدود کردن ورود و خروج هر کشتی به تنگه هرمز را آغاز کنند.

پشت پرده هیاهوی ترامپ برای محاصره دریایی چیست؟ در حالی که برخی تهدیدهای اخیر رئیس‌جمهور آمریکا را نشانی از طبل جنگ می‌دانند، برخی تحلیلگران نیز معتقدند این رویکرد بیش از آنکه مقدمه یک نبرد باشد، نوعی عقب‌نشینی استراتژیک از مواجهه مستقیم است. آمریکا که به خوبی از تبعات واکنش ایران علیه متحدان منطقه‌ای و کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس آگاه است، به جای جنگ، مسیر «محاصره» را برای تحت فشار قرار دادن مدیریت مقتدرانه ایران بر تنگه هرمز برگزیده است مدیریتی که کارشناسان تأکید دارند ایران به این زودی‌ها دست برتر خود را در آن رها نخواهد کرد.

ادعایی که اقتصاد جهان را فلج می‌کند

جان مرشایمر، استاد دانشگاه شیکاگوی آمریکا و از نظریه‌پردازان برجسته سیاسی در واکنش به محاصره تنگه هرمز از سوی آمریکا، این اقدام را نه‌تنها بیهوده بلکه غیرسازنده عنوان کرده است.

وی گفته است: این ایده که ایران خیلی راحت دست‌هایش را بالا ببرد و تسلیم شود، به هیج عنوان استدلالی جدی نیست.

مرشایمر افزود: در وهله نخست باید درک کنیم که آمریکا و اسرائیل برای ایران، تهدیدی وجودی به شمار می‌روند و ایران کشور به شدت ملی‌گرا و سرسخت است. و زمانی که کشوری با این خصوصیات با تهدیدی وجودی مواجه می‌شود، تاب‌آوری بسیار زیادی دارد و می‌تواند ضربات و آسیب زیادی را تحمل کند.

این نظریه‌پرداز آمریکایی با طرح این پرسش که «چرا آمریکا اجازه داد نفت ایران دوباره وارد بازارهای جهانی شود؟»، بیان کرد که دلیل آن واضح است، چون «ما به آن نیاز داشتیم. تحریم‌های اقتصادی علیه نفت ایران را برداشتیم، چون بدون نفت ایران، اقتصاد جهانی ممکن بود به پرتگاه سقوط برسد. بنابراین اگر مانع ورود نفت ایران به بازارهای جهانی نفت شویم، خسارتی جدی به اقتصاد جهانی وارد خواهد شد».

مرشایمر تأکید کرد: می‌توانم با اطمینان بگویم که به‌زودی حوثی‌ها(انصارالله یمن) و ایرانی‌ها دریای سرخ را مسدود خواهند کرد و در این صورت، نه تنها نفت و گاز خلیج فارس و همچنین کود شیمیایی را از دست می‌دهید بلکه کالاهایی که از طریق دریای سرخ عبور می‌کنند نیز از دست خواهند رفت. این اتفاق به معنای واقعی اقتصاد جهانی را فلج و در نهایت دولت ترامپ را وادار به عقب‌نشینی می‌کند.

در همین حال، سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در گفت‌وگوی تلفنی با همتای روس خود با تشریح آخرین تحولات منطقه پس از اعلام آتش‌بس و متعاقبا مذاکرات ایران – آمریکا در اسلام‌آباد، نسبت به پیامدهای خطرناک اقدامات تحریک‌آمیز آمریکا در خلیج فارس و تنگه هرمز برای صلح و امنیت منطقه و جهان، هشدار داد.

سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه نیز با تاکید بر موضع اصولی این کشور در محکومیت تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، خواستار جدیت آمریکا در پیشبرد روند دیپلماتیک برای اعاده صلح و امنیت در منطقه شد.

محاصره دریایی ایران همه را به دردسر می‌اندازد

در گفت‌وگو با یک کارشناس مسائل بین‌الملل، ابعاد پایداری استراتژیک ایران در گلوگاه انرژی جهان را بررسی کرده‌ایم.

مجید دهقانیان استاد دانشگاه و پژوهشگر جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک در گفت‌وگو با بامدادجنوب در این باره گفت: محاصره دریایی یک کشور ساحلی به‌ویژه کشوری با موقعیت ژئوپلیتیک چندوجهی به‌سختی می‌تواند به اهداف راهبردی خود برسد چرا که ما داریم درباره ایران صحبت می‌کنیم.

وی افزود: تجربه‌ تاریخی و اصول ژئوپلیتیک نشان می‌دهد که محاصره دریایی فقط زمانی مؤثر است که کشور هدف فاقد مسیرهای جایگزین، فاقد عمق ژئوپلیتیکی و فاقد توان ایجاد هزینه متقابل باشد. ایران هیچ‌یک از این شرایط را ندارد.

این استاد دانشگاه بیان کرد: نخست اینکه وسعت طولانی ساحلی ایران و تعدد کریدورهای زمینی با کشورهای پیرامونی، امکان انسداد کامل جریان تجارت یا انرژی را عملاً ناممکن می‌کند. محورهای زمینی به ترکیه، آذربایجان، ارمنستان، عراق، پاکستان، افغانستان و آسیای مرکزی، هرکدام می‌توانند بخشی از فشار محاصره دریایی را جذب و خنثی کنند.

دهقانیان تأکید کرد: هر کشوری که «پیوستگی زمینی چندگانه» دارد، حتی با قطع یکی از مسیرها، همچنان امکان تأمین و تجارت را از مسیرهای جایگزین حفظ می‌کند. بنابراین محاصره دریایی لزوماً کشور را فلج نمی‌کند و تنها مسیرهای لجستیکی را تغییر می‌دهد.

وی با بیان اینکه هرگونه محاصره دریایی علیه یک بازیگر بزرگ منطقه‌ای، فقط محدود به سواحل همان کشور نمی‌ماند، گفت: فشارهای نظامی در دریا به‌سرعت می‌توانند به زنجیره‌ای از رفتارهای متقابل منجر شوند. اگر کشوری احساس کند جریان تجارت دریایی آن تهدید شده، ممکن است با ابزارهای دریایی، موشکی یا امنیتی خود مسیرهای حیاتی رقیب یا متحد او را نیز در معرض تهدید قرار دهد و ایران ثابت کرده است که توانایی آن را دارد.

این استاد دانشگاه افزود: در سطحی گسترده‌تر، تردد آزاد کشورهایی مانند چین و هند به سواحل جنوبی ایران مسأله دیگری است که محاصره دریایی را پیچیده می‌کند. این کشورها واردکنندگان عمده انرژی و بازیگران بزرگ دریایی هستند و نمی‌پذیرند که جریان تجارت‌شان از سوی کشوری ثالث مختل شود. حضور آن‌ها در آب‌های آزاد و نیازهای انرژی‌شان، محاصره را از یک اقدام دوجانبه به یک بحران چندجانبه تبدیل می‌کند. این موضوع نه‌تنها هزینه سیاسی اقدام را بالا می‌برد بلکه می‌تواند زمینه‌ساز شکاف در ائتلاف‌ها یا کاهش همراهی بازیگران مهم اقتصادی شود.

وی بیان کرد: محاصره دریایی در محیطی که بیش از یک‌سوم انرژی جهان از آن عبور می‌کند، به‌طور مستقیم بر اقتصاد جهانی و خود آمریکا اثر می‌گذارد. افزایش شدید قیمت نفت و گاز، فشار بر بازارهای مالی، اختلال در زنجیره تأمین و تورم وارداتی، تنها بخشی از پیامدهای طبیعی چنین اقداماتی است که کشوری که قصد محاصره دارد باید به آن توجه کند.

این تهدیدات آمریکایی‌ها باعث شده قیمت جهانی نفت و سوخت به شدت افزایش یابد. کارشناسان معتقدند این اقدام ترامپ یک خودزنی اقتصادی است، چرا که بسته شدن یا حتی ناامن شدن تنگه هرمز، بیشترین فشار را به اقتصاد جهانی و خود کشورهای غربی وارد می‌کند. با مرور تاریخ نیز می‌توانیم به این نتیجه برسیم که خلیج‌فارس همیشه برای بدخواهانش، دریایی ناآرام بوده است. بدون شک تصمیمات پشت میزنشینان در کاخ سفید، وقتی به سد محکم اراده مردم جنوب و صخره‌های استوار بوشهر می‌خورد، نتیجه‌ای جز شکست نخواهد داشت.