مشکلات ما به دلیل فقدان آگاهی و مطالعه است

بامداد جنوب: چهل و سومین جایزه کتاب سال ایران روز گذشته در آیینی با حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور و سیدعباس صالحیف وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با معرفی آثار برتر در بخش‌های مختلف به کار خود پایان داد. این جایزه که برای اولین بار با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران در سال ۱۳۳۴ هجری شمسی اهدا شد، به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده که در سال ۱۳۳۲ منتشر شده بودند تعلق گرفت. از آن سال به بعد هر ساله طی فراخوانی از تمام، نویسندگان مترجمان و مولفان دعوت می‌شود تا پنج نسخه از کتاب خود را که در سال گذشته برای اولین بار و به زبان فارسی منتشر شده است به نشانی دبیرخانه این جایزه ارسال کنند تا از سوی هیات داوران ارزیابی شود.

این جایزه تا سال ۱۳۵۶ خورشیدی در رشته‌های علوم و فنون ادبی، علوم انسانی و علوم اجتماعی ـ تربیتی کودکان و نوجوانان به برگزیدگان اهدا می‌شد؛ اما با تشدید وقایع انقلاب و گسترش حرکت‌های مردمی، اهدای آن به تعویق افتاد و چهار سال بعد، در سال ۱۳۶۱، این موضوع بار دیگر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح شد تا اینکه در سال ۱۳۶۲ آیین‌نامه نحوه انتخاب «کتاب سال» با تصویب سیدمحمد خاتمی، وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی رسمیت یافت.

از آن پس، مراسم اهدای جایزه کتاب سال هر ساله در ایام دهه فجر برگزار می‌شود و آیین پایانی چهل‌وسومین دوره این جایزه نیز امسال همزمان با دهه فجر برگزار شد. رئیس‌جمهور در این آیین با بیان اینکه بدون عدالت بعید است جامعه‌ای سرپا بماند، تصریح کرد: نمی‌شود مسئولان مختلف یا بزرگانی در کشور باشند اما ندانند کتاب به آنان چه دستوری داده و خلاف آن عمل کنند یا کتاب را بخوانند اما روی طاقچه بگذارند و کار دیگری انجام دهند.

مسعود پزشکیان با بیان اینکه اگر من مسئول توانایی‌هایی دارم به برکت کتاب و معلمان است، گفت: کاری که از دست ما در دولت برمی‌آید، این است که تلاش کنیم هم کتاب در اختیار مراکز قرار دهیم و هم مدیریت خواندن و خرید کتاب را انجام دهیم.

وی با بیان اینکه به برکت کتاب انسان رشد و تجربه می‌کند، ادامه داد: انسان‌ها به برکت کسانی که علم دارند راه خود را پیدا می‌کنند. مشکلات ما در هر زمینه‌ای به نوع آگاهی ما و درک‌مان از آن آگاهی و مهارت ما در اجرا برمی‌گردد.

رئیس‌جمهور با بیان اینکه گاهی به من اعتراض می‌کنند چرا در سخنانم از قرآن و نهج‌البلاغه می‌خوانم، تاکید کرد: کتاب، دستور زندگی است‌. من باید به کتاب عمل کنم و اگر عمل نکنم به انحراف رفته‌ام. نمی‌شود در کشور مسئولان مختلف یا بزرگانی باشند اما ندانند کتاب به آنان چه دستوری داده و خلاف آن عمل کنند یا کتاب را بخوانند و روی طاقچه بگذارند و آن کار دیگر را انجام دهند.

پزشکیان با تأکید بر اینکه ما به کتاب عمل نکردیم که اگر عمل کرده بودیم با اوضاع امروز مواجه نمی‌شدیم، یادآور شد: کتاب خدا، حق و عدالت را دنبال می‌کند. تمام اقدامات انسان‌ها برای روشن‌شدن حق و شفاف‌شدن عدالت در جامعه است؛ گرچه عده‌ای ضد آن، کتاب می‌نویسند.

وی با بیان اینکه موظفیم در جامعه عدالت را اجرا کنیم، تصریح کرد: اگر قصور داریم به دلیل ناآگاهی، جهل و عدم درک از کتاب و سنت پیامبر و مسیری است که باید به آن عمل می‌کردیم. بدون عدالت و حقیقت امکان اینکه جامعه‌ای سرپا بماند بعید است. آنچه ما را از عمل به کتاب وامی‌دارد نفسانیت است. تمام چیزی که باعث بی‌عدالتی و حق‌کشی می‌شود نفس انسان است. دعواها از من و نفس من است نه عامل دیگر.

رئیس‌جمهور با تاکید بر اینکه هیچ ظلمی بالاتر از ایستادن مقابل حق نیست، تصریح کرد: مشکلات ما به دلیل فقدان آگاهی و مطالعه است. اگر هم مطالعه کردیم باید درک کنیم و به سمت اجرا برویم. این امر را باید در تمام زمینه‌ها دنبال کنیم.

پزشکیان با اشاره به حمایت‌های ایران از مردم فلسطین، یادآور شد: اگر از فلسطین و مردمانی که تحت ستم قرار می‌گیرند حمایت می‌کنیم، به دلیل این است که همه انسانیم. در جامعه خودمان هم باید از کسانی که مشکلی دارند حمایت کنیم و به دنبال رفع مشکلات‌شان باشیم.

وی با اشاره به تاثیر کتابخوانی در تسریع روند اصلاح فردی و جمعی، تاکید کرد: از مشکلاتی که در انتقال پیام به مخاطبان داریم این است که گاهی نگاه، ادبیات و لحن بیان ما در طرف مقابل تأثیر منفی می‌گذارد و او فکر می‌کند می‌خواهیم هدایتش کنیم و به همین دلیل مقاومت می‌کند اما وقتی کتاب بخوانیم دیگر چنین مقاومتی وجود ندارد بلکه سعی می‌کنیم با آنچه می‌خوانیم به طرف هدایت و رشد حرکت کنیم. خیلی وقت‌ها به حرف‌ها گوش نمی‌دهیم اما وقتی کتاب می‌خوانیم به این فکر می‌کنیم که آنچه خواندیم راست و درست است یا نه و بعد به آن عمل می‌کنیم.

پزشکیان با اشاره به اقدامات دولت در زمینه ساخت مدارس، تصریح کرد: تاکنون ۲۵۰۰ مدرسه ساختیم و در دهه فجر نیز هزار مدرسه دیگر به این میزان اضافه می‌شود که با مشارکت مردم ساخته شده نه اعتبار دولت. خیران تاکنون نزدیک به ۲۴ هزار میلیارد تومان برای ساخت مدارس سرمایه‌گذاری کردند و مردم هم کمک‌هایی می‌کنند که شگفت‌انگیز است؛ زن و شوهری که خانه‌ای نداشتند، دیه‌ بچه‌ای که در تصادف از دست داده بودند را برای ساخت مدرسه‌ای به یاد فرزندشان اهدا کردند.

وی با بیان اینکه کار مدرسه‌سازی در حال تکمیل است به اقدامات دولت برای تجهیز بیمارستان‌ها اشاره کرد و گفت: تاکنون نزدیک ۲۹ هزار میلیارد تومان برای تجهیز بیمارستان‌ها کارسازی کرده‌ایم. در حین تجهیز، روش‌های آموزش، نوع آموزش و مهارت‌آموزی را هم پیش می‌بریم.

رئیس‌جمهوری با بیان اینکه هدف دولت صرفاً ساخت مدرسه نیست، تأکید کرد: هدف دولت ایجاد زمینه‌ای برای آموزش بچه‌های ماست که آینده را می‌سازند. دنبال این هستیم بهترین تجهیزات و روش‌ها را برای آموزش فرزندان‌مان پیدا کنیم و در اختیار آنان قرار دهیم. هرکدام از این بچه‌ها منابع و گنج‌های غیرقابل تصوری هستند.

پزشکیان با تاکید بر ضرورت فراهم‌سازی زمینه‌ رشد آگاهی در کودکان، نوجوانان و جوانان، ادامه داد: این ما هستیم که ذهن را طوری قفل می‌کنیم تا نتواند بفهمد، کج بفهمد یا اصلاً حرف تازه‌ای به آن وارد نشود. ذهن بچه‌ها را باید برای آینده کشور آماده کنیم و مهارت‌های مورد نیاز، تجهیزات و معلمانی که بتوانند این مهارت‌ها را به بچه‌ها و دانشجویان و دانش‌آموزان منتقل کنند، فراهم سازیم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در آیین پایانی چهل و سومین جایزه کتاب سال ایران با تاکید بر جایگاه کتاب در شکل‌گیری تمدن ایرانی ـ اسلامی گفت: ایرانیان با کتاب‌های خود در علوم مختلف، تاریخ تمدن زرین اسلامی را نوشته و پرورش داده‌اند و از این‌رو، هویت ملی ما به شکلی عمیق و بنیادین وامدار کتاب است.

سید عباس صالحی در ادامه با بیان اینکه ایرانیان در همه علوم اسلامی، علوم انسانی و علوم طبیعی با کتاب‌هایی که نوشتند، تاریخ تمدن زرین اسلامی را نوشتند و پرورش دادند و باز در همین بخش باید اشاره کنیم به اینکه ما به شکلی هویت ملی خودمان را مدیون کتاب هستیم، افزود: تاریخ روایت‌های خودش را در کتاب‌های دینی، فلسفی، ادبی، علوم محض و طبی دارد که یک بخش آن، تاریخ ارزشمند دانشگاه جندی‌شاپور است که از دوره شاپور اول تا دوره اسلامی و پس از اسلامی برای خود یک تاریخ بزرگ کتابت و کتاب دارد.

به گفته وی، دائره المعارف طبی جندی شاپور «کناش فی الطب» که المعارف پزشکی بود، چیزی است که رد پای آن در کتاب‌های پزشکی بعد از اسلام در آثار ابو زکریا رازی و دیگران دیده می‌شود. ایران در قبل از اسلام تمدنی سرشار از عشق به کتاب و علاقه‌مندی به کتاب بود. وقتی اسلام به این سرزمین آمد، بخشی از مهرورزی ایرانیان به اسلام به دلیل این بود که دینی بود که با کتاب خود را معرفی می کرد. در دوره پس از اسلام هم همان طوری که بخشی از آن را شهید مطهری در کتاب خدمات متقابل اسلام و ایرانیان روایت کرد، بخشی از یک مجموعه وسیع است که چطور ایرانیان با کتابت و کتاب، تمدن اسلامی را شکوفا کردند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یادآور شد: ایران و ایرانی در طول هزار ساله پس از اسلام به شکلی از کتاب هویت‌یابی و هویت‌خوانی کرده و کتاب هایی همچون شاهنامه، کلیله و دمنه، دیوان حافظ، گلستان و بوستان سعدی، به گونه‌ای است که سرشت ایرانی ما را ساختند و پرداختند.

صالحی با اشاره به اینکه کتاب قبل و پس از اسلام همزاد تمدن ایرانی است، تصریح کرد: با ظهور انقلاب اسلامی دوره جدیدی برای زمانه ما آغاز شد. ویژگی انقلابی ایران این بود که انقلاب گلوله نبود، انقلاب کلمه بود و چون انقلاب کلمه بود، کتاب در این مسیر ۴۵ ساله جایگاه خاص خود را پیدا کرده است.

وی ادامه داد: از سال ۱۳۲۰ تا سال ۵۷ یعنی در ۳۷ سال حدود ۵۰ هزار عنوان کتاب داشتیم اما پس از انقلاب اسلامی تاکنون بیش از یک و نیم میلیون عنوان کتاب چاپ اول و چاپ مجدد داریم. نمی‌توان گفت همه این کتاب‌ها بیهوده یا کم فایده اند. بخش بزرگی از این کتاب‌ها موثر و مفیدند و این یکی از دستاوردهای انقلاب اسلامی است که ما در این ۴۵ سال سهم کمی تألیف و کتابت چنین بوده است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: پس از انقلاب اسلامی هشت درصد زنان مولف بودند، دهه چهارم ۲۹ درصد و اکنون حدود ۴۰ درصد است. ما به یک نوع عدالت جنسیتی در تألیف نزدیک‌تر شدیم که از دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه کتاب است و در حوزه موضوعات هم چنین نکاتی دیده می‌شود.

صالحی با بیان اینکه چهار هزار عنوان کتاب در علوم کاربردی مانند مهندسی و در دهه چهارم ۸۸ هزار عنوان کتاب داشتیم، گفت: مسیری که انقلاب اسلامی در ۴۵ سال گذشته در مسیر کتاب طی کرده را می توان تحلیل معنایی کرد و این بر پهنا و شالوده آن چیزی است که عرض کردم ایران از قبل و پس از اسلام همزاد کتاب است و انقلاب بازگشتی به این هسته معنایی بود. مولفان در جامعه اسلامی فراوان شده‌اند و باید نسبت آنها را با مسائل جامعه وثیق‌تر کنیم.