این شروع، برای به نتیجه رسیدن است

بامداد‌جنوب: دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا را فارغ از آن که دور ششم بخوانیمش یا فصل جدید مذاکرات، صبح تا عصر جمعه در مسقط عمان برگزار شد. این دور از مذاکرات را نمی‌توان صرفاً ادامه‌ای بر گفت‌وگوهای پیشین دانست، زیرا این دور، در شرایطی آغاز شد که مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، امنیتی و اجتماعی، فضای مذاکرات را وارد مرحله‌ای متفاوت کرده‌اند؛ مرحله‌ای که بیش از هر زمان دیگر، شکنندگی و حساسیت تصمیم‌ها را آشکار می‌کند.

نخستین نشانه این پیچیدگی را می‌توان در تغییر محل برگزاری مذاکرات دید. در هفته گذشته، گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن بود که ترکیه به‌عنوان میزبان احتمالی انتخاب شده است کشوری که در سال‌های اخیر تلاش کرده خود را به‌عنوان بازیگری فعال در معادلات دیپلماتیک منطقه معرفی کند. اما این گزینه خیلی زود کنار رفت و در نهایت، عمان بار دیگر به‌عنوان میزبان مذاکرات غیرمستقیم مطرح شد و وزیر امور خارجه این کشور وظیفه انتقال پیام میان دو طرف را برعهده گرفت. همین جابه‌جایی، اگرچه در ظاهر یک تصمیم اجرایی به نظر می‌رسد، اما در واقع بازتاب‌دهنده حساسیت‌های سیاسی، امنیتی و اعتماد متقابل محدود میان طرفین است. عمان در سال‌های گذشته بارها نقش کانال امن میان تهران و واشنگتن را ایفا کرده است؛ کشوری که بدون هیاهوی رسانه‌ای و با حفظ سطحی از بی‌طرفی، توانسته اعتماد نسبی دو طرف را جلب کند. برخی کارشناسان روابط بین‌الملل معتقد هستند بازگشت مذاکرات به مسقط، پیامی روشن دارد چرا که طرفین در این مرحله، بیش از نمایش دیپلماتیک، به مدیریت ریسک و کنترل حاشیه‌ها نیاز دارند.

در این میان در کنار این ملاحظات دیپلماتیک، افکار عمومی داخل ایران نیز به شکلی کم‌سابقه به مذاکرات واکنش نشان داد. در روزهای اخیر، فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی مملو از تحلیل‌ها، گمانه‌زنی‌ها و حتی امیدواری‌ها و بدبینی‌های متضاد نسبت به نتیجه این گفت‌وگوها بود. برای بخشی از جامعه، مذاکرات بار دیگر به نمادی از امکان گشایش اقتصادی تبدیل شده و برای بخشی دیگر، یادآور تجربه‌های ناکام گذشته است.

این توجه گسترده، به‌ویژه در بستر اینترنت، نشان می‌دهد مذاکرات دیگر صرفاً یک پرونده سیاست خارجی نیست؛ بلکه به موضوعی اجتماعی بدل شده که به طور مستقیم با زندگی روزمره مردم گره خورده است. نوسانات بازار، وضعیت معیشت و حتی چشم‌انداز کوتاه‌مدت اقتصاد، همگی باعث شده‌اند جامعه با دقتی وسواس‌گونه، اخبار مربوط به مذاکرات را دنبال کند. همین انتظار اجتماعی، فشار مضاعفی بر تیم دیپلماسی وارد می‌کند؛ فشاری که گاه از فشارهای خارجی نیز سنگین‌تر به نظر می‌رسد.

در این میان، نقش واسطه‌ها نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. علاوه بر عمان، بازیگرانی چون قطر، برخی کشورهای اروپایی و حتی نهادهای بین‌المللی، هر یک به‌نحوی در تلاش‌اند مسیر گفت‌وگو را زنده نگه دارند. واسطه‌ها در این دور، نه‌فقط پیام‌رسان، بلکه تنظیم‌کننده فضا هستند؛ نقشی که شامل کاهش سوءتفاهم‌ها، مدیریت انتظارات و جلوگیری از تشدید تنش‌ها می‌شود. با این حال، نباید از یک واقعیت مهم غافل شد این دور از مذاکرات در شرایطی برگزار می‌شود که تقابل میدان و دیپلماسی بیش از همیشه خود را نشان می‌دهد.

در مقایسه با پنج دور گذشته این دوره آرایش دیپلماتیک تغییر کرد و براساس اعلام رسانه‌های غربی فرمانده سنتکام و داماد رئیس جمهور آمریکا در طرف آمریکایی به جمع این هیأت اضافه شدند و در گروه ایرانی نیز برای نخستین بار، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه حضور داشت. در چنین فضایی، هر رویداد میدانی می‌تواند به‌سرعت بر میز مذاکره سایه بیندازد و روند گفت‌وگوها را تحت تأثیر قرار دهد. به نوشته رسانه‌ها، ایران طرح خود را نوشته و قرار نیست از طرف کشور یا جای دیگری پیش‌نویس یا متن پیشنهادی مورد توافق قرار گیرد.

این تقابل، پرسشی اساسی را پیش روی ناظران قرار داده است آیا دیپلماسی توان آن را دارد که میدان را مهار کند، یا آن‌که خود ناچار است تابعی از تحولات میدانی باشد؟ پاسخ به این پرسش، نه‌تنها سرنوشت دور جدید مذاکرات، بلکه آینده مسیر گفت‌وگوهای ایران و آمریکا را نیز مشخص خواهد کرد.

از سوی دیگر، تجربه دوره‌های پیشین نشان داده است که هرچند مذاکرات می‌توانند به کاهش تنش‌ها کمک کنند، اما بدون اجماع نسبی در داخل و درک مشترک از خطوط قرمز، دستیابی به نتیجه پایدار دشوار خواهد بود. همین مسأله باعث شده بسیاری از تحلیلگران، دور ششم را نه لزوماً دور «توافق»، بلکه دور «سنجش اراده‌ها» توصیف کنند.

در نهایت، آنچه این دور از مذاکرات ایران و آمریکا را متمایز می‌کند، تلاقی همزمان چند عامل است: پیچیدگی شرایط منطقه‌ای، حساسیت افکار عمومی، نقش‌آفرینی فعال واسطه‌ها و تشدید تقابل میان میدان و دیپلماسی. مجموعه این عوامل، فضایی ساخته که در آن، هر تصمیم کوچک می‌تواند پیامدهای بزرگ به همراه داشته باشد.

مذاکرات اگرچه پشت درهای بسته جریان داشت، اما بازتاب آن در جامعه کاملاً آشکار بود. چشم‌های زیادی به مسقط دوخته شد و انتظارها، بیش از هر زمان دیگر، سنگین بود. اینکه این دور از گفت‌وگوها بتواند گرهی از بحران‌ها باز کند یا صرفاً به مدیریت موقت تنش‌ها بسنده شود، پرسشی است که پاسخ آن نه‌فقط در اتاق‌های مذاکره، بلکه در تعامل پیچیده میان سیاست، امنیت و جامعه شکل خواهد گرفت.

در این دور از گفت‌وگوها، مقامات جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده‌اند که موضوع اصلی مذاکرات، پرونده هسته‌ای ایران خواهد بود و یکی از مهم‌ترین خواسته‌های تهران، برطرف شدن تحریم‌های آمریکاست. ایران به‌صراحت اعلام کرده هرگونه تلاش برای گسترش دامنه مذاکرات به موضوعات منطقه‌ای، موشکی یا دفاعی، از اساس مردود است. ایران پیش‌تر تأکید کرده بود که بدون دریافت امتیاز ملموس و قابل راستی‌آزمایی، وارد هیچ معامله یک‌طرفه‌ای نخواهد شد.