علائم اختلال بیش‌فعالی (ADHD) چیست؟

بامداد جنوب: اختلال کم‌توجهی ـ بیش‌فعالی (ADHD) یکی از شایع‌ترین اختلالات عصبی رشدی در دوران کودکی است که می‌تواند تأثیرات عمیق و ماندگاری بر جنبه‌های مختلف زندگی کودک و خانواده او داشته باشد. این اختلال معمولاً از سال‌های اولیه کودکی آغاز می‌شود و با علائمی مانند بی‌قراری، فعالیت بیش از حد، نقص در تمرکز و رفتارهای تکانشی شناخته می‌شود؛ علائمی که فراتر از شیطنت یا بی‌توجهی‌های طبیعی کودکان بوده و عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و سازگاری خانوادگی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

با توجه به شیوع نسبتاً بالای ADHD در سنین مدرسه، آگاهی والدین، معلمان و مراقبان از نشانه‌ها و پیامدهای این اختلال اهمیت ویژه‌ای دارد. بسیاری از کودکان مبتلا، به دلیل درک نادرست اطرافیان، با برچسب‌هایی مانند «بی‌انضباط» یا «تنبل» مواجه می‌شوند؛ درحالی‌که ریشه این رفتارها به تفاوت‌هایی در رشد و عملکرد مغز بازمی‌گردد، نه کم‌کاری یا لجبازی کودک.

تشخیص به‌موقع و مداخله زودهنگام نقش کلیدی در کاهش پیامدهای منفی این اختلال دارد. امروزه با پیشرفت‌های علمی در حوزه روان‌پزشکی کودک و نوجوان، روش‌های درمانی مؤثری شامل دارودرمانی، روان‌درمانی و آموزش والدین در دسترس است که می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی کودکان مبتلا و خانواده‌های آنان کمک کند. شناخت صحیح ADHD، نخستین گام در مسیر حمایت و درمان مؤثر این کودکان است. اختلال بیش‌فعالی و نقص‌توجه (ADHD) شایع‌ترین اختلال رفتاری در کودکان است که در اوایل دوران کودکی شروع می‌شود.

یک فوق تخصص روان‌پزشکی کودک و نوجوان در خصوص این اختلال معتقد است که اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی (ADHD) یکی از مشکلات سلامت روان است که باعث می‌شود کودک برای متمرکز شدن روی یک کار واحد یا ثابت نشستن برای مدت طولانی دچار مشکل شود.

سارا ده‌بزرگی با بیان اینکه بسیاری از افراد در طول زندگی خود کاهش تمرکز و تغییر در سطح انرژی را تجربه می‌کنند تأکید کرد: اما کم‌توجهی و بیش‌فعالی در کودکان مبتلا به ADHD شدیدتر است؛ به‌طوری‌که روی تحصیل، روابط اجتماعی و زندگی خانوادگی آن‌ها تاثیر می‌گذارد.

فوق تخصص روان‌پزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه کودکان با اختلال نقص‌توجه و بیش‌فعالی ۵ تا ۱۰ درصد از جمعیت کودکان در سنین مدرسه را تشکیل می‌دهند، ادامه داد: بیش‌فعالی یک اختلال عصبی رشدی است که علائم آن از سنین پایین مشهود است، با این حال ممکن است این علائم در سنین مدرسه بارزتر باشد.

وی بروز علائم در سنین مختلف را متفاوت دانست و افزود: از ویژگی‌های عمده این اختلال در کودکان، فعالیت و تحرک زیاد، تمرکز و توجه کم و رفتارهای ناگهانی و تکانشی است؛ این کودکان در تمرکز کردن، تکمیل وظایف و پیروی از دستورالعمل‌ها با مشکل مواجه هستند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز تصریح کرد: بی‌قراری، انرژی زیادی، به صورتی که نمی‌توانند یکجا بنشینند، زیاد صحبت می‌کنند یا تمایل دارند صحبت دیگران را قطع کنند؛ علائم این اختلال است که از دوران کودکی شروع می‌شود و ممکن است در نوجوانی رو به بهبود برود اگرچه ممکن است برخی از جنبه‌های آن تا آخر عمر باقی بماند.

این فوق‌تخصص روانپزشکی کودکان و نوجوانان در خصوص دلایل بروز این اختلال ادامه داد: ژن‌های متعددی در تحقیقات به عنوان مبنای ژنتیکی این اختلال شناخته شده است؛ همچنین مطالعات اخیر نشان می‌دهد که تکامل قشری مغز ممکن است در کودکان مبتلا به اختلال نقص‌توجه عمدتاً تا چند سال به تعویق بیفتد.

ده‌بزرگی افزود: این تأخیر در ناحیه جلویی مغز که در فرآیندهای ادراکی و شناختی از جمله توجه و برنامه‌ریزی حرکتی مهم است، برجسته است. با وجود این تأخیر در تکامل قشری مغز اما در ساختار مغز هیچ حالت غیرطبیعی دیده نمی‌شود.

فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با اشاره به اینکه مهم‌ترین علت ایجاد این اختلال در کودکان عوامل ژنتیکی است، افزود: پژوهش‌ها نشان می‌دهند اگر کودکی اختلال نقص‌توجه بیش‌فعالی داشته باشد، بین ۱۰ تا ۳۵ درصد از اعضای خانواده احتمالاً این اختلال را خواهند داشت. از علل دیگر این اختلال، وجود سابقه نارس بودن در زمان تولد و همچنین تحمل شرایط با اکسیژن پایین در جنینی است.

ده‌بزرگی با بیان اینکه این اختلالات باید در کودکان به‌موقع تشخیص داده و درمان شود، خاطرنشان کرد: هدف از درمان این اختلال، مدیریت و کنترل رفتارهای غیرعادی است تا کودک بتواند در تمام مراحل مختلف رشد فردی، روابط خانوادگی و زندگی اجتماعی و دوران تحصیل با دیگران راحت‌تر ارتباط برقرار کند.

براساس گزارش وزارت بهداشت، به گفته وی، دارودرمانی، روان‌درمانی، مداخلات رفتاری و آموزش والدین از مداخلات در دسترسی هستند که بر اساس تشخیص علائم و شدت بیش‌فعالی توسط پزشک متخصص، به کار گرفته خواهند شد تا به کاهش علائم و بهبود عملکرد منجر شود.