حفاظت از حیات‌وحش مشارکتی می‌شود

بامداد جنوب: معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر نقش حیاتی مشارکت مردم و تشکل‌های محیط زیستی، از ایجاد ساختارهای دائمی و قانونی برای حفاظت مشارکتی از حیات‌وحش کشور خبر داد و گفت: این اقدامات با هدف تضمین استمرار حفاظت گونه‌های در خطر انقراض و شفافیت کامل برنامه‌ها انجام می‌شود.

به نقل از سازمان حفاظت محیط‌زیست، حمید ظهرابی در نشست با نمایندگان تشکل‌های مردم‌نهاد محیط‌زیست، بر اهمیت مشارکت جامعه محلی در حفاظت از تنوع زیستی و حیات‌وحش تأکید کرد و افزود: روحیه مشارکت‌طلبی و جلب همراهی مردم جزئی از اولویت‌های اساسی معاونت محیط طبیعی است و همواره تلاش کرده‌ایم این اصل در عمل نیز پیاده شود.

وی با اشاره به تجربه خود در دوره قبل معاونت، گفت: برخی طرح‌ها که با رویکرد مشارکتی در دوره گذشته اجرا شدند به دلیل بی‌توجهی به مقوله ساختارسازی به‌مرور کمرنگ یا برخی متحول شده بودند و اکنون تلاش می‌شود ساختارهایی قانونی و دائمی ایجاد شود تا نقش مردم در تصمیم‌گیری‌های محیط زیستی تثبیت شود و هیچ فردی نتواند آن را حذف کند یا تغییر دهد.

ظهرابی ادامه داد: به‌عنوان نمونه، در پارک ملی گلستان، جامعه محلی در اصلاح ساختار شورای راهبری پارک بسیار کمرنگ شده بود و تا زمانی که ساختار اصلاح نشد و جامعه محلی در جلسات مربوطه حضور نداشت، جلسه شورای راهبری را در پارک تشکیل ندادیم و اکنون به دنبال آن هستیم که اول برای چنین ساختاری یک آیین‌نامه تصویب کنیم و بعد تبدیل به قانون کنیم.

معاون سازمان حفاظت محیط‌زیست، اهمیت ایجاد کمیته‌های مشترک با حضور متخصصان، دانشگاهیان و نمایندگان جامعه محلی برای مدیریت و حفاظت گونه‌های در معرض خطر مانند میش‌مرغ، یوزپلنگ و گوزن زرد، خرس سیاه و پرندگان شکاری را برجسته کرد و گفت: این کارها با هدف مشارکت حداکثری متخصصان، جامعه محلی، برنامه محوری، ساختار سازی و تضمین استمرار حفاظت حتی پس از تغییر مدیران انجام می‌شود.

وی توضیح داد: تخصیص بودجه محدود سازمان، نیازمند اولویت‌بندی دقیق و استفاده بهینه از منابع است و نمونه‌هایی از هزینه‌های انجام‌شده برای حفاظت از یوزپلنگ و دیگرگونه‌های در خطر انقراض را ارائه و تأکید کرد تخصیص بودجه در معاونت طبیعی از حالت سنتی توزیع پول به تأمین اعتبار برای پروژه‌های هدفمند دارای ساختار تغییر کرده است.

وی درباره نقش تشکل‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی گفت: مشارکت مردم در مناطق حفاظت‌شده می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد؛ از حفاظت کاملاً مردمی در یک محدوده مشخص تا حفاظت مشارکتی در کنار دولت و ما برای طیف وسیعی از انواع مشارکت برنامه‌ریزی کرده‌ایم.

ظهرابی افزود: یک نسخه مشارکت برای کشور نه ممکن است و نه درست هر منطقه با توجه به شرایط محیط زیستی، اقتصادی و اجتماعی حاکم بر آن نسخه خاص خودش را دارد.

معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط‌زیست با تشریح اقدامات اخیر این سازمان در سامان‌دهی باغ‌وحش‌های کشور، بر لزوم دوری از حاشیه‌سازی و تمرکز بر اولویت‌های واقعی تنوع زیستی تأکید کرد.

وی گفت: برای نخستین‌بار تیم‌های کارشناسی از تهران به‌تمامی باغ‌وحش‌ها اعزام و ارزیابی میدانی انجام شد. ایرادات هر مجموعه ثبت، بانک اطلاعاتی جامع ایجاد و وضعیت هریک مشخص شد. سپس به باغ‌وحش‌های ضعیف و بسیار ضعیف، مهلت ۶ ماهه برای ارتقای استانداردها داده شد. پس از پایان این مهلت، باغ‌وحش‌هایی که اقدامی نکرده بودند تعلیق شدند و این روند به‌طور مستمر تا حصول نتیجه مطلوب ادامه دارد. این‌که عده‌ای انتظار دارند مشکل باغ‌وحش‌های کشور یک‌شبه حل شود نشان از عدم اطلاع آنان از شرایط اقتصادی کشور و وضعیت باغ‌وحش‌ها دارد. این افراد اطلاع ندارند اگر باغ‌وحش را تعطیل کردیم گونه‌هایی که در آن نگهداری می‌شود با شرایط حقوقی موجود چگونه باید مدیریت شوند.

وی با انتقاد از برخی افراد فعال در شبکه‌های اجتماعی که بدون ارائه راه‌حل، صرفاً به تخریب و اتهام‌زنی می‌پردازند، افزود: بارها ازاین‌گونه منتقدان دعوت کردیم در تدوین دستورالعمل‌ها همراهی کنند حتی چند بار از دبیر شبکه تشکل‌های محیط زیستی این درخواست را پیگیری ‌کرده‌ایم اما برخی از آنان حتی یک‌بار هم حاضر نشدند نظر کارشناسی ارائه دهند یا در یک جلسه با رویکرد هماهنگی، همکاری و هم افزایی مشارکت کنند. کنشگری واقعی محیط زیستی یعنی مشارکت، یعنی همکاری، یعنی درک متقابل از شرایط و هم افزایی نه صرفاً برای تولید محتوا و تخریب دولت برای اینکه در فضای مجازی لایک دریافت کنند.

معاون سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به‌ضرورت همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد ادامه داد: به شبکه سمن‌های کشور درخواستی ارائه داده‌ایم تا نیروهای مردمی در ارزیابی باغ‌وحش‌ها در سراسر کشور با همکاران ما مشارکت کنند، هم‌نظارت داشته باشند، کمک کنند و امیدواریم این مهم محقق شود.

ظهرابی تأکید کرد: در این شرایط بایستی هم‌زمان با برخورد قانونی، ابزار تشویقی نیز ارائه دهیم، از صندوق ملی محیط‌زیست درخواست کرده‌ایم برای بهسازی باغ‌وحش‌های موجود تأمین منابع و تسهیلات داشته باشد و از طرفی برای باغ‌وحش‌هایی که در چهارچوب هستند ابزارهای دیگر تشویقی مانند اولویت دریافت حیات‌وحش غیربومی و همچنین حیات‌وحش بومی غیرقابل تیمار و رهاسازی در طبیعت که از متخلفین کشف می‌شوند و یا توسط مردم به ادارات کل تحویل می‌شوند استفاده می‌کنیم.

وی درباره حیوانات غیرقابل‌بازگشت به طبیعت توضیح داد: برای نمونه کرکسی که یک بال دارد یا فلامینگویی که منقار ندارد و امکان رهاسازی ندارند، به باغ‌وحش‌هایی سپرده می‌شوند که توان نگهداری مناسب دارند. حضور این حیوانات علاوه بر مراقبت در محیط مناسب کارکرد آموزشی برای مردم دارد.

ظهرابی افزود: این تصور که مرکز کلینیک و تیمار پردیسان مرکز نگهداری دائم حیات‌وحش است و ظرفیت بی‌انتهایی هم دارد تصور غلطی است که باید اصلاح شود. تمام کشور از میزان و شرایط منابع مالی سازمان حفاظت محیط‌زیست اطلاع دارند و در شرایطی که حیوانات در زیستگاه‌های طبیعی با کمبود آب و امنیت و تجهیزات حفاظتی مواجه هستند هزینه کردن برای نگهداری حیوان غیربومی کشف‌شده از قاچاقچیان چه توجیهی می‌تواند داشته باشد.

معاون سازمان حفاظت محیط‌زیست تأکید کرد: اگر هدف ما حفظ تنوع زیستی کشور است، باید از مسائل حاشیه‌ای دور شویم و روی چند اقدام اساسی و نتیجه‌بخش متمرکز بمانیم. حیوانی که سال‌ها در اسارت بوده و با تغذیه دستی بزرگ‌شده، ذخیره ژنتیکی است اما قابلیت بازگشت مستقیم به طبیعت ندارد و باید تعیین تکلیف شود.

وی گفت: برای رهاسازی، یک‌گونه دست‌آموز شده نیاز به باز وحشی سازی داریم و این امر یک فعالیت علمی است و امکانات تخصصی و همکاری متخصصان و جامعه محلی را نیاز دارد؛ در این راستا برای بازوحشی سازی خرس سیاه پروژه‌ای را در مرز کرمان و بندرعباس آغاز کرده‌ایم.

ظهرابی خطاب به برخی منتقدان در فضای مجازی گفت: سازمان محیط‌زیست از نظر نیروی انسانی و منابع دارای محدودیت است و نمی‌تواند اولویت‌های ملی را قربانی فشارهای احساسی کند و مسیر سازمان با فشار در فضای مجازی تغییر نخواهد کرد.