از جایزه «معین‌التجار» تا هوشمندسازی بندر بوشهر

بامدادجنوب_داود علیزاده

آیین افتتاحیه نمایشگاه توانمندی‌های دانش‌بنیان اقتصاد دریا‌محور روز سه‌شنبه ۲۷ آبان ماه، با حضور معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌‌بنیان رئیس‌جمهور، سید محمدرضا موالی‌زاده، ارسلان زارع، استاندار بوشهر و سعید نورالله‌ زاده، رئیس هیأت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی و جمعی از مدیران در محل مصلی امام خمینی (ره) برگزار شد.

استاندار بوشهر در این مراسم بر اهمیت نگاه دانش‌بنیان به اقتصاد دریامحور تأکید کرد. ارسلان زارع گفت: برای پیمودن مسیر توسعه کشور و ارتقای شاخص‌های پیشرفت، هیچ راهی جز بهره‌گیری علمی و فناورانه از ظرفیت‌های خدادادی دریا وجود ندارد.

وی خاطرنشان کرد که استان بوشهر با برخورداری از پهنه خلیج‌فارس و موقعیت راهبردی در سواحل جنوب ایران، می‌تواند به قطب نوآوری در حوزه دریا تبدیل شود.

اعطای جایزه «معین‌التجار» به همت استانداری بوشهر

استاندار بوشهر با اشاره به شش رویداد برنامه‌ریزی‌شده توسط استانداری برای تحقق اهداف اقتصاد دریا پایه، از اجرای رویداد ملی «جایزه معین‌التجار بوشهری» خبر داد. این جایزه بر اساس نام یکی از چهره‌های مؤثر تاریخ معاصر جنوب کشور طراحی‌شده که بنیانگذار تردد کشتی بخار در ایران بوده است.

به گفته زارع، این جایزه هر ساله با حضور دانشگاهیان، شرکت‌های فناور، سرمایه‌گذاران و صنایع دریایی برگزار می‌شود تا الگویی ملی برای پیوند سنت تجارت و فناوری مدرن ایجاد کند.

استاندار بوشهر با اشاره به نامه تاریخی این شخصیت به شریک تجاری‌اش، گفت: او تجارت را بدون خدمت به مردم بی‌ارزش می‌دانست و همین نگاه، باعث شده تا در حافظه اجتماعی جنوب به‌عنوان نماد مسئولیت‌پذیری اقتصادی شناخته شود.

زارع افزود که نام‌گذاری این جایزه، تلاشی برای احیای میراث چنین نگرشی در میان فعالان اقتصادی امروز است؛ نگرشی که بر پایه دانش، اخلاق و خدمت اجتماعی شکل‌گرفته است.

بندر بوشهر هوشمند می‌شود

در جریان این رویداد، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور از اجرای مرحله نخست طرح پایلوت هوشمندسازی بندر بوشهر خبر داد؛ طرحی که بناست با همکاری معاونت علمی، استانداری، وزارت اقتصاد و وزارت راه و شهرسازی پیاده‌سازی شود. حسین افشین این پروژه را یکی از مهم‌ترین طرح‌های ملی کشور دانست که در صورت موفقیت، قابلیت تعمیم به دیگر بنادر جنوبی را دارد. طبق برنامه، نخستین مرحله شامل اجرای سیستم هوش تجاری (BI) و جمع‌آوری داده‌های ترافیکی است تا بوشهر به نخستین بندر هوشمند کشور تبدیل شود.

افشین در حاشیه آیین افتتاحیه این نمایشگاه در نشست خبری با رسانه‌ها گفت: حدود ۴۰ درصد مرزهای ایران دریایی است که بیش از سه هزار کیلومتر را شامل می‌شود و این وسعت، یعنی ظرفیت بزرگ اقتصادی که تاکنون فقط بخش‌هایی از آن مورد بهره‌برداری سنتی قرار گرفته است. وی با اشاره به اینکه اقتصاد دریا نباید صرفاً به تجارت دریایی محدود شود، افزود: آبزی‌پروری، گردشگری دریایی، صنایع وابسته و تولیدات دریامحور ازجمله بخش‌هایی هستند که می‌توانند نقش مؤثر در افزایش تولید ناخالص ملی داشته باشند.

به گفته افشین، ایران هم‌اکنون حدود ۸۰ هزار تُن تولید سالانه در حوزه پرورش ماهی در قفس دارد که با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین به‌ویژه در حوزه نانو و هوشمندسازی، ظرفیت دو برابر شدن آن وجود دارد. بر همین اساس، چند پروژه فناورانه تعریف‌شده که ازجمله آن استفاده از فناوری نانوحباب در پرورش ماهی و میگو است. هدف از این طرح‌ها افزایش رشد و کاهش تلفات در دوره تولید، ارتقای بهره‌وری و کاهش هزینه‌های پرورش آبزیان ذکر شد.

معاون علمی رئیس‌جمهور همچنین به طراحی آیین‌نامه جدید شرکت‌های پیشرو اشاره کرد و افزود: در این مدل ساختار توسعه فناوری بازتعریف شده است؛ شرکت‌های پیشرو در رأس زنجیره به‌صورت هلدینگ‌های توسعه فناوری قرار می‌گیرند، شرکت‌های توسعه‌دهنده زیرمجموعه آن‌ها خواهند بود و شرکت‌های دانش‌بنیان در انتهای زنجیره فعالیت می‌کنند.

او گفت: در این قالب، مدل جدیدی از تأمین مالی و تجارت مستقل تعریف‌شده که می‌تواند موتور محرک اقتصاد دانش‌بنیان کشور باشد. اولین هلدینگ توسعه فناوری که در معاونت علمی مصوب شده، در حوزه اقتصاد دریامحور فعالیت دارد و پروژه هوش مصنوعی مرتبط با اقتصاد دریایی دیجیتال را پیش می‌برد.

وی درباره جزئیات طرح هوشمندسازی بندر بوشهر توضیح داد: مرحله اول شامل راه‌اندازی سیستم هوش تجاری و نصب تجهیزات اندازه‌گیری هوشمند برای ارزیابی دقیق ترافیک دریایی است. داده‌های جمع‌آوری‌شده در مرحله دوم به حوزه بار انتقال می‌یابند تا ساختار حمل‌ونقل و مبادلات دریایی به‌صورت هوشمند پایش شود. افشین تأکید کرد که این پروژه برای جلوگیری از بروز چالش‌های اجرایی به چند بخش کوچک تقسیم‌شده تا مدیریتی‌تر و قابل پیاده‌سازی باشد، چراکه طرح‌های بزرگ و یکپارچه در گذشته نشان داده‌اند که روند اجرای آن‌ها دشوارتر است.

وی در بخش دیگری از سخنانش به برنامه‌های انرژی در حوزه دریایی اشاره کرد و گفت: یکی از اولویت‌های این معاونت، استفاده از ال‌ان‌جی (گاز طبیعی مایع) است. طبق این برنامه، کشتی‌های واردکننده ال‌ان‌جی امکان تبدیل گاز در داخل کشتی را خواهند داشت. همچنین طرح‌هایی برای آب‌شیرین‌کن‌های شناور در مواقع اضطراری تعریف‌شده که به‌صورت پایلوت اجرا می‌شوند.

افشین افزود: این برنامه‌ها جزئی از طرح ملی اقتصاد دریامحور هستند که از پارسال کلید خورده و تاکنون اقدامات هدفمند و سازمان‌یافته‌ای در این مسیر انجام‌شده است.

یکی دیگر از محورهای سخنان معاون علمی، طراحی سکوی ملی هوش مصنوعی بود. او این سکو را به‌منزله سیستم‌عامل مرکزی کشور در حوزه توسعه فناوری دانست که هدف آن کاهش هزینه تولید در پروژه‌های هوش مصنوعی و افزایش سرعت اجرای طرح‌هاست. وی گفت با استقرار این سکو، امکان تولید چت‌بات تخصصی ظرف یک روز فراهم می‌شود و فرآیند آموزش آن در دو تا سه هفته کامل می‌گردد. به گفته افشین، از این پس حمایت‌های معاونت علمی فقط شامل پروژه‌هایی خواهد شد که سازگار با الزامات سکوی ملی هوش مصنوعی باشند.

حضور ۵ شرکت بوشهری در نمایشگاه

بخش مهم دیگر این نمایشگاه، حضور شرکت‌های دانش‌بنیان بوشهری بود که توانمندی‌های خود را در حوزه‌های مختلف دریایی، زیست‌فناوری و نوآوری صنعتی به نمایش گذاشتند. «شرکت صنایع الکترونیک دریایی سیبکو» با تمرکز بر بومی‌سازی سامانه‌های ناوبری و الکترونیک دریایی، ازجمله هدینگ سنسور، ایستگاه هواشناسی آلتراسونیک و عمق‌سنج دوفرکانسه، حضوری شاخص داشت. فعالیت‌های این شرکت با هدف کاهش وابستگی ناوگان کشور به برندهای خارجی طراحی‌شده و مسیر ایجاد دانش فنی داخلی را در صنایع دریانوردی هموار کرده است.

در حوزه آبزی‌پروری، «شرکت تعاونی مروارید مرجانی زیبای دلوار» توانست به‌عنوان یکی از شرکت‌های پیشرو توجه بازدیدکنندگان را جلب کند. این شرکت با اتکا به دانش فنی کارشناسان داخلی و همکاری بین‌المللی با کشورهای نروژ و ترکیه، ظرفیت ۲۰۰۰ تنی پرورش ماهی در قفس در بندر عامری بوشهر را ایجاد کرده است. قفس‌های مدرن خریداری‌شده از شرکت‌های ترکیه‌ای فناوری جدیدی را به استان منتقل کرده‌اند. همچنین برنامه احداث مجتمع تکثیر و نرسری ماهیان دریایی با گونه‌هایی نظیر سی‌باس، سی‌بریم و شانک در دستور کار این شرکت قرار دارد.

در کنار فعالیت‌های دلوار، «شرکت زیست‌بانان توران سیراف» با تمرکز بر تکثیر و پرورش صدف خوراکی بومی خلیج‌فارس، بخش تخصصی دیگری از نمایشگاه را پوشش داد. این شرکت با رویکرد حفظ تنوع زیستی و بهره‌گیری از دانش روز، به‌دنبال احیای گونه‌های بومی و ایجاد ارزش اقتصادی از طریق تولید پایدار و باکیفیت است.

از منظر زیست‌فناوری، «شرکت دانش‌بنیان لیانده» یکی از جذاب‌ترین غرفه‌های نمایشگاه بود. لیانده فعالیت خود را از سال ۱۴۰۰ با هدف ایجاد اشتغال پایدار مبتنی بر زیست‌فناوری آغاز کرده و مجموعه‌ای کامل برای تولید جلبک اسپیرولینا احداث کرده است. این مجموعه شامل گلخانه‌های پرورش، کارخانه فرآوری زیست‌توده به پودر و عصاره‌های مختلف است و اشتغال ۵۰ نفر را در استان فراهم کرده است. اسپیرولینا تازه روزانه تولید و با بالاترین استانداردهای کیفی فرآوری می‌شود تا در بازار تغذیه و دارویی عرضه شود.

در بخش توسعه اکوسیستم کارآفرینی، شتاب‌دهنده ایده‌بان با محوریت حمایت از طرح‌های نوآورانه در حوزه اقتصاد دریامحور حضور داشت. این مجموعه از سال ۱۴۰۰ در مجتمع فناوری مروارید دانشگاه خلیج‌فارس راه‌اندازی شده و خدمات جامع به تیم‌های استارتاپی ارائه می‌دهد. ایده‌بان به‌طور ویژه بر حمایت از کسب‌وکارهای مرتبط با توسعه دریا و زیرساخت‌های فناورانه تمرکز دارد و آماده پذیرش طرح‌های از سراسر کشور است تا شبکه ملی کارآفرینی دریامحور را شکل دهد.

با حضور این شرکت‌ها، نقشه نوآوری بوشهر در نمایشگاه ملموس‌تر شد؛ از سامانه‌های هوشمند ناوبری تا زیست‌فناوری و جلبک‌پروری، از پرورش آبزیان تا حمایت از استارتاپ‌های دریایی، هرکدام نشان‌دهنده مسیر جدیدی برای تبدیل استان به قطب فناوری دریایی کشور بودند. این هم‌افزایی خصوصی و دولتی، چهره جدیدی از بوشهر را به نمایش گذاشت که فراتر از نقش سنتی بندر، به‌سوی اقتصاد دانش‌بنیان و هوشمند حرکت می‌کند.

در پایان باید گفت شکل‌گیری بنیان توسعه نوین در جنوب کشور بر پایه دانش و فناوری دریامحور است. از یک سو دولت با تمرکز بر طرح ملی هوشمندسازی بندر بوشهر و اجرای پروژه‌های هوش تجاری و نانو در آبزی‌پروری، در پی ایجاد زیرساخت‌های فناورانه است؛ از سوی دیگر بخش خصوصی بوشهر با شرکت‌های فعال و دانش‌بنیان خود نشان داده که توان ساخت و رقابت در سطح ملی و حتی بین‌المللی را دارد.

استان بوشهر اکنون در نقطه عطفی ایستاده است. با اجرای موفق طرح هوشمندسازی، برگزاری جایزه معین‌التجار و حمایت از شرکت‌های نوآور، این استان می‌تواند مدل پیوند اقتصاد، فناوری و دریا را ارائه دهد؛ مدلی که نه‌تنها به توسعه منطقه‌ای، بلکه به بازتعریف جایگاه ایران در اقتصاد دریایی منطقه ختم خواهد شد.