طرح اسقاط موتورسیکلت‌ها کلید خورد

بامداد جنوب: طرح اسقاط موتورسیکلت‌های فرسوده در ایران سابقه‌ای پراکنده دارد و گرچه از دهه ۱۳۶۰ بحث خروج وسایل نقلیه دودزا مطرح بود، اما اجرای منسجم آن از سال ۱۳۸۴ با تشکیل ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل در وزارت صنایع آغاز شد. در همان سال چند مرکز اسقاط در تهران و شهرهای بزرگ ایجاد شد، اما به دلیل نبود سازوکار مالی و ثبت‌نام منظم، طرح شکست خورد. در سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۶ نیز به‌صورت محدود، به‌ویژه برای موتورسیکلت‌های کاربراتوری، اقداماتی انجام شد ولی خروج واقعی از ناوگان اندک بود و از سال ۱۳۹۷ این روند عملاً متوقف شد؛ اکنون در دولت چهاردهم طرح جایگزینی از روز شنبه در سراسر کشور آغاز شد، بر اساس اعلام رئیس ستاد نوسازی قرار است ۶۵ هزار موتورسیکلت با اولویت کلانشهرها جایگزین شود. اگر این طرح موفقیت آمیز باشد چیزی حدود نیم درصد از موتورسیکلت‌های کشور جایگزین خواهند شد که زیاد به چشم نخواهد آمد. هنوز سهمیه استان بوشهر اعلام نشده است. طبق آخرین آماری پلیس راهور استان بوشهر، بیش از ۳۰۰ هزار موتورسیکلت در این استان تردد دارد. این میزان یعنی به ازای هر چهار نفر در استان بوشهر یک موتورسیکلت وجود دارد. بررسی میدانی نشان می‌دهد طبق شرایطی که اعلام شده بسیاری از این وسایل به ویژه در شهرستان‌های استان بوشهر فرسوده هستند که در کنار بی‌احتیاطی رانندگان نقش قابل توجهی در تصادفات شهری این استان دارد. به هر حال باید دید مسوولان و متولیان امر می‌توانند در طرح چیزی نصیب بوشهر کنند.

جزییات بیشتر در خصوص اجرای این طرح در کشور را در ادامه می‌خوانیم. آن‌طور که محمدصادق حاتمی رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل به رسانه‌ها اعلام کرده از ابتدای سال ۱۴۰۴، برنامه‌ریزی برای طرح اسقاط موتورسیکلت صورت گرفت و حتی سامانه‌ مرتبط با آن نیز ایجادشده است. در این سامانه، تمامی راکبان می‌توانند موتورسیکلت‌های فرسوده‌ خود را ثبت‌نام کنند و وارد فرآیند اسقاط شوند و در کنار فرایند اسقاط، طرح جایگزینی نیز برای متقاضیان فعال می‌شود.

آن‌گونه که حاتمی مدعی شده است؛ بر اساس تفاهم‌نامه‌ای که میان ۱۳ نهاد ذی‌ربط منعقدشده، قرار است تا پایان سال جاری نزدیک به پنج هزار دستگاه موتورسیکلت برقی و ۶۵ هزار دستگاه موتورسیکلت بنزینی در ناوگان جایگزین شوند که طرح جایگزینی در حال حاضر قابل‌دسترسی است و راکبان موتورسیکلت‌های فرسوده می‌توانند از روز (شنبه ۲۴ آبان ماه) در این طرح شرکت کرده و در کنار آن تسهیلات ۱۲۰ میلیون تومانی برای جایگزینی موتورسیکلت فرسوده با موتورسیکلت بنزینی و تسهیلات ۱۵۰ میلیون تومان برای جایگزینی با موتورسیکلت برقی دریافت کنند. البته علاوه بر مبلغ تسهیلات فوق، یارانه اسقاط موتورسیکلت بسته به نوع موتورسیکلت جایگزینی، نیز دریافت خواهند کرد.

فرایند اسقاط و جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده با موتورسیکلت‌های نو (بنزینی یا برقی) به‌صورت کلید به کلید است و راکبان و مالکان موتورسیکلت‌های فرسوده در زمان تحویل موتورسیکلت خود، موتورسیکلت جدید و جایگزین را دریافت می‌کنند.

بر اساس دستورالعمل‌های جاری کشور، هر موتورسیکلت که بیش از هشت سال عمر داشته باشد، به‌ویژه اگر از نوع کاربراتوری باشد، در زمره وسایل نقلیه فرسوده قرار می‌گیرد. همچنین، موتورسیکلت‌هایی که قادر به پاس کردن استانداردهای آلایندگی نیستند، یا دارای مصرف سوخت بالا و غیر استاندارد هستند، به‌عنوان منبع تولید آلودگی شناخته می‌شوند. علاوه بر این، در صورتی‌ که نقص‌های ایمنی به‌گونه‌ای باشد که تردد وسیله را غیرمجاز کند، آن موتورسیکلت باید از رده خارج شود.

فرآیند اسقاط موتورسیکلت فرسوده با ثبت‌نام و ارائه مدارک توسط مالک آغاز می‌شود. در این مرحله، مالک باید با در دست داشتن کارت موتور، سند مالکیت، کارت ملی و در صورت نیاز برگه عدم خلافی به مرکز اسقاط مراجعه کند و فرم درخواست مربوطه را تکمیل نماید.

پس از ثبت‌نام، مرحله بررسی اصالت و وضعیت فنی انجام می‌شود. در این بخش، شماره شاسی و شماره موتور کنترل شده و اصالت وسیله در سامانه پلیس راهور تأیید می‌شود. کارشناسان مرکز اسقاط نیز وضعیت فیزیکی، قدمت و شرایط فنی موتور را مورد بررسی قرار می‌دهند تا از مطابقت آن با شرایط اعلامی اطمینان حاصل شود.

در ادامه، واحد مربوطه نسبت به خروج پلاک از سامانه راهور اقدام می‌کند و وضعیت وسیله به عنوان «عدم امکان تردد» در سیستم ثبت می‌گردد. پس از تأیید نهایی، برای هر موتور یک کد اسقاط صادر شده و اطلاعات آن در سامانه ملی ثبت می‌شود.

در آخرین مرحله، فرآیند فیزیکی امحا صورت می‌گیرد. این بخش شامل تخلیه کامل مایعات مانند بنزین و روغن، جداسازی قطعات قابل بازیافت همچون لاستیک، باتری و فلزات و در نهایت خرد کردن بدنه و شاسی است. فلزات استخراج‌شده به کارخانه‌های بازیافت منتقل می‌شوند و تمام این مراحل باید مطابق با استانداردهای زیست‌محیطی انجام گیرد تا کمترین آسیب ممکن به محیط وارد شود.