منطقه ویژه شمال وارد فاز جذب سرمایه‌گذار شد

بامدادجنوب_داود علیزاده
در شمال استان بوشهر، جایی میان گوره، بهرگان و تأسیسات نفتی بندر امام حسن، طرحی در حال شکل‌گیری است که می‌تواند نقشه انرژی و صنعت استان را برای دهه‌های آینده دگرگون کند؛ «منطقه ویژه اقتصادی شمال بوشهر». این پهنه ۳۹۰۰ هکتاری در حدود ۱۵ کیلومتری جنوب شهر دیلم، به‌عنوان یکی از مناطق تخصصی نفت، گاز و پتروشیمی کشور تعریف‌شده و به دلیل قرار گرفتن میان دو هاب بزرگ انرژی ایران یعنی عسلویه و ماهشهر، از همان ابتدا عنوان «گلوگاه جدید زنجیره ارزش هیدروکربنی» را به خود گرفته است.
گفت‌وگوی پیش رو با سید حسین حسینی، مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی استان بوشهر، تلاش می‌کند تصویر نسبتاً دقیق‌تری از پشت‌صحنه این طرح، مراحل طی‌شده، چالش‌ها و فرصت‌ها ارائه دهد؛ طرحی که تا همین چند سال پیش بیشتر در حد نقشه‌ها و مطالعات امکان‌سنجی بود، اما امروز از مرحله مطالعات عبور کرده، طرح جامع و فازهای شهرسازی‌اش در دبیرخانه شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی به تصویب رسیده، ارزیابی زیست‌محیطی دو هزار هکتار آن اخذشده و فاز نخست عملیاتی‌اش با وسعت حدود ۷۸۰ هکتار وارد مرحله اجرایی شده است.
حسینی در این گفتگو از منطقه‌ای صحبت می‌کند که قرار است نقش مکمل و متعادل‌کننده برای تمرکز بی‌سابقه صنایع در عسلویه ایفا کند؛ منطقه‌ای که اگر به‌طور کامل محقق شود، نه‌تنها شمال بوشهر را به یکی از قطب‌های جدید نفت، گاز و پتروشیمی کشور تبدیل می‌کند، بلکه می‌تواند بخش مهمی از نگرانی‌های مربوط به بیکاری، مهاجرت نیروی کار، خام‌فروشی و عدم‌توازن توسعه در استان را هدف قرار دهد. او تأکید می‌کند که این منطقه حلقه‌ای در زنجیره سیاست‌های کلان دولت برای تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی، تقویت اقتصاد دریامحور و افزایش صادرات غیرنفتی است. در ادامه متن کامل این گفت‌وگو را می‌خوانید.
لطفاً در ابتدا برای مخاطبان بامداد جنوب فرمایید؛ منطقه ویژه اقتصادی شمال بوشهر دقیقاً در چه محدوده جغرافیایی تعریف‌شده و چه وسعتی دارد؟
منطقه ویژه اقتصادی شمال استان بوشهر در شهرستان دیلم و در فاصله حدود ۱۵ کیلومتری جنوب شهر دیلم واقع‌شده است. این منطقه با وسعت تقریبی ۳۹۰۰ هکتار، به‌عنوان یکی از مناطق تخصصی نفت، گاز و پتروشیمی کشور تعریف‌شده و در موقعیتی راهبردی میان دو قطب بزرگ انرژی کشور یعنی عسلویه و ماهشهر و همجوار با مناطق نفتی گوره، بهرگان، فلات قاره و تاسسیات نفتی بندر امام حسن قرار دارد. ارزیابی زیست‌محیطی دو هزار هکتار از سازمان حفاظت محیط زیست کشور برای استقرار طرح‌های پتروشیمی اخذ شده است و فاز اول عملیاتی آن نیز حدود ۷۸۰ هکتار وسعت دارد که بخشی از زیرساختی اجرا شده است.
این منطقه در حال حاضر در چه مرحله‌ای از تصویب یا اجرا قرار دارد؟
این منطقه از مرحله مطالعات اولیه عبور کرده و در مرحله آماده‌سازی زیرساخت‌ها و جذب سرمایه‌گذار قرار دارد. مطالعات امکان‌سنجی، فنی و اقتصادی، مطالعات زمین‌شناسی و مکانیک خاک انجام شده، طرح جامع و فازهای اول و دوم شهرسازی به تصویب دبیرخانه شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی رسیده و مجوزهای زیست‌محیطی نیز اخذ شده است. همچنین اسناد مالکیت منطقه صادر شده و بخش مهمی از زیرساخت‌هایی مانند جاده دسترسی، خیابان‌های داخلی، شبکه برق، خطوط انتقال آب و برق، حصارکشی و کمپ اجرایی احداث شده و پروانه بهره‌برداری فاز اول آن از دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی اخذ شده است.
مهم‌ترین اهداف دولت از ایجاد منطقه ویژه اقتصادی در شمال استان بوشهر چیست؟
هدف اصلی، توسعه صنایع نفت، گاز و پتروشیمی و تکمیل زنجیره ارزش این صنایع در شمال استان بوشهر است. از دیگر اهداف می‌توان به جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی، افزایش تولید و صادرات، ایجاد اشتغال پایدار، توسعه متوازن استان، کاهش تمرکز صنایع در سایر مناطق، توسعه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی و افزایش ارزش افزوده منابع هیدروکربنی اشاره کرد. همچنین ایجاد صنایع پشتیبان، توسعه صادرات غیرنفتی و تقویت اقتصاد دریامحور از اهداف مهم این منطقه محسوب می‌شود.
چه ظرفیت‌ها و مزیت‌هایی باعث شده شمال بوشهر برای ایجاد منطقه ویژه اقتصادی انتخاب شود؟
قرارگیری در میان دو هاب بزرگ پتروشیمی کشور، دسترسی به خطوط انتقال گاز، خط اتیلن غرب، خطوط انتقال نفت، نزدیکی به میادین نفت و گاز فلات قاره، مجاورت با خلیج فارس، دسترسی به بنادر دیلم، گناوه، بوشهر و جزیره خارگ، اتصال به بزرگراه بوشهر ـ خوزستان، دسترسی به برق فشار قوی، امکان برداشت آب از دریا، وجود نیروی انسانی متخصص و تخصیص روزانه ۲۰ میلیون مترمکعب گاز و ۳۰۰ هزار بشکه نفت خام، از مهم‌ترین مزیت‌های این منطقه به شمار می‌روند.
چه صنایع و فعالیت‌های اقتصادی قرار است در این منطقه مستقر شوند؟
برنامه‌ریزی شده است که صنایع بالادستی، میان‌دستی و پایین‌دستی نفت، گاز و پتروشیمی در این منطقه مستقر شوند. ازجمله واحدهای بالادستی می‌توان به تولید اولفین، متانول، آروماتیک، کلرآلکالی، MTP و MTO اشاره کرد. همچنین صنایع پایین‌دستی شامل زنجیره متانول، اتیلن، پروپیلن، آروماتیک و سایر صنایع تکمیلی پتروشیمی خواهند بود. علاوه بر آن، صنایع پشتیبان نظیر نیروگاه، آب‌شیرین‌کن، تولید بخار، یوتیلیتی، مخازن ذخیره، تأسیسات بندری، اسکله و مراکز لجستیکی نیز پیش‌بینی‌شده است.
برای راه‌اندازی کامل این منطقه چه زیرساخت‌هایی نیاز است؟
برای بهره‌برداری کامل از منطقه، تکمیل زیرساخت‌هایی نظیر، واحدهای یوتیلتی، راه‌های دسترسی، توسعه بنادر و اسکله‌های صادراتی، احداث تأسیسات SPM، خطوط انتقال آب و آب‌شیرین‌کن، خطوط انتقال برق و پست‌های فشار قوی، خطوط انتقال گاز و خوراک صنایع، مخازن ذخیره نفت و فرآورده‌ها، شبکه مخابرات، خدمات ایمنی و آتش‌نشانی، تصفیه‌خانه فاضلاب صنعتی و سایر خدمات عمومی ضروری است. بخشی از این زیرساخت‌ها تاکنون توسط شرکت اجرا شده و بخشی دیگر از طریق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، پس از استقرار طرح‌های صنعتی صورت خواهد گرفت.
دولت چه حمایت‌های قانونی و اقتصادی برای جذب سرمایه‌گذاران در این منطقه در نظر گرفته است؟
سرمایه‌گذاران این منطقه از مزایای قانونی مناطق ویژه اقتصادی برخوردار خواهند شد که شامل تسهیل فرآیندهای گمرکی، امکان ورود ماشین‌آلات و مواد اولیه با تشریفات ساده‌تر، مشوق‌های سرمایه‌گذاری، تسهیل صادرات، واگذاری زمین، کاهش بروکراسی اداری و حمایت از سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی است. علاوه بر این، دولت تأمین خوراک گاز، تخصیص نفت خام، صدور مجوز ارزیابی زیست‌محیطی صنایع پتروشیمی، تأمین آب و برق و ایجاد زیرساخت‌های اولیه را نیز در دستور کار قرار داده است.
چه میزان سرمایه‌گذاری برای توسعه این منطقه پیش‌بینی‌شده و منابع آن از کجا تأمین می‌شود؟
پیش‌بینی سرمایه‌گذاری در منطقه چندین میلیارد دلار برآورد می‌شود و به‌صورت مرحله‌ای انجام خواهد شد. منابع مالی عموماً از طریق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی، مشارکت صنایع بزرگ نفت و پتروشیمی و بخشی از زیرساخت‌ها توسط این شرکت و شرکت‌های خدمات‌رسان پیش‌بینی‌شده است. توسعه منطقه بر پایه مشارکت دولت و بخش خصوصی خواهد بود.
راه‌اندازی این منطقه چه میزان اشتغال برای مردم شمال استان بوشهر ایجاد خواهد کرد؟
با استقرار صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع وابسته، پیش‌بینی می‌شود چندین هزار فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم در حوزه‌های صنعتی، خدمات، حمل‌ونقل، بازرگانی، پیمانکاری، ساخت‌وساز و صنایع جانبی ایجاد شود، این موضوع می‌تواند نقش مهمی در کاهش نرخ بیکاری و جلوگیری از مهاجرت نیروی کار در شمال استان بوشهر داشته باشد.
در صورت تحقق کامل منطقه ویژه اقتصادی شمال بوشهر، چه تأثیری بر اقتصاد استان و توسعه مناطق شمالی بوشهر خواهد داشت؟
سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در این منطقه، شمال استان بوشهر را به یکی از قطب‌های جدید صنعت نفت، گاز و پتروشیمی کشور تبدیل می‌کند. افزایش سرمایه‌گذاری، رشد صادرات غیر نفتی، ایجاد زنجیره ارزش، کاهش خام فروشی، اشتغال پایدار، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، رونق بنادر، افزایش درآمدهای استان، توسعه صنایع پایین‌دستی، رونق کسب‌وکارهای محلی و ارتقای شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی از مهم‌ترین آثار آن خواهد بود. همچنین این منطقه موجب ایجاد توازن در توسعه استان، کاهش تمرکز صنایع در عسلویه و تقویت جایگاه بوشهر در اقتصاد ملی و تجارت بین‌المللی خواهد شد.
در پایان باید این نکته را یادآور شد که سال‌هاست که «جنوب» استان تحت تأثیر پارس جنوبی، بار سنگین صنعت و البته تبعات زیست‌محیطی و اجتماعی آن را به دوش می‌کشد، در حالی که «شمال» استان علیرغم میزبانی از شریان‌های اصلی انتقال نفت (گوره و بهرگان)، عمدتاً در لایه تجارت سنتی و صیادی باقی‌مانده بود؛ اکنون این منطقه ویژه می‌تواند «معادله توازن صنعتی» را بازنویسی کند. با انتقال بخشی از بارگذاری صنعتی به شمال، نه‌تنها از تمرکز بیش از حد و اشباع زیرساختی در عسلویه کاسته می‌شود، بلکه با فعال‌سازی ظرفیت‌های دیلم و گناوه، نوعی «عدالت فضایی» در توزیع ثروت، اشتغال متخصص و زیرساخت‌های رفاهی ایجاد خواهد شد.