هویت بومی بزرگ‎ترین مزیت رقابتی ماست

بامدادجنوب_الهام بهروزی

۱۵ مرداد، سالگرد تاسیس انتشارات دریانورد است؛ نشری که امروز از آن به‌عنوان یکی از موثرترین و پرکارترین مجموعه‌های نشر در استان بوشهر یاد می‌شود. این انتشارات در طول ۲۵ سال فعالیت توانسته است حدود ۲۲۰ عنوان کتاب را در حوزه‌هایی چون تاریخ، ادبیات نمایشی، تاریخ شفاهی، تاریخ گناوه، شعر، داستان و آیین‌های بومی استان روانه بازار کتاب کند. کارنامه‌ای که برای یک نشر بومی در تراز یک جریان‌سازی ماندگار قرار می‌گیرد.

انتشارات دریانورد به همت غلامحسین دریانورد، نویسنده، شاعر، پژوهشگر و نمایشنامه‌نویس گناوه‌ای، بنیان گذاشته شد؛ آن هم در شهری بندری که منطق تجارت، بخش عمده‌ای از مناسبات آن را در اختیار دارد. در چنین فضایی، شکل‌گیری و استمرار یک نشر مستقل فرهنگی نوعی ایستادگی فرهنگی و تلاشی آگاهانه برای زنده نگه داشتن هویت بومی، ادبی و تاریخی این خطه است. بی‌تردید اگر دغدغه‌مندی این ناشر جنوبی و همراهی شماری از خیران فرهنگی نبود، همین روزنه‌های محدود کار فرهنگی نیز در این شهر تجارت‌زده به‌سختی مجال بروز پیدا می‌کرد.

دریانورد در این ربع قرن، تنها به انتشار کتاب بسنده نکرد. او در کنار تولید و عرضه آثار مکتوب، از راه‌اندازی رویدادهای فرهنگی مانند ضیافت کتاب، نذر کتاب و برنامه‌های مشابه نیز غافل نماند؛ رویدادهایی که توانستند شور مطالعه، میل به گفت‌وگو و حس مشارکت فرهنگی را در میان علاقه‌مندان این دیار زنده نگه دارند و نفسی تازه به جان فرهنگ گناوه و استان بوشهر بدهد.

به مناسبت ۲۵ سالگی انتشارات دریانورد، پای صحبت‌های این شاعر خوش‌ذوق، ناشر دغدغه‌مند و آینده‌نگر نشسته‌ایم تا از فراز و فرودهای این مسیر، دغدغه‌ها، تجربه‌ها و چشم‌اندازهای پیش‌رو بیشتر بشنویم. آنچه در ادامه می‌خوانید، حاصل این گفت‌وگوست.

نخست بفرمایید چه شد که در سال ۱۳۸۰ در اوج تمرکزگرایی پایتخت، تصمیم به تاسیس انتشارات در گناوه گرفتید؟

من آن زمان در تهران ساکن بودم. می‌دانستم فعالیت در مرکز، پرستیژ و امکانات بیشتری دارد، دایر کردن انتشارات، حتی نه در مرکز استان، بلکه در یک شهرستان دوره افتاده سخت و طاقت‌فرساست، اما اصرار داشتم شناسنامه این مولود فرهنگی صادره از گناوه باشد. می‌خواستم انتشاراتم رنگ و بوی شرجی و ایثار جنوب را داشته باشد.

انتخاب نام «دریانورد» برای این نشر صرفا به‌منظور ثبت یک برند خانوادگی بود یا فلسفه‌ای پشت آن نهفته است؟

دریانورد برای ما فقط یک نام نیست؛ نمادی از زیست‌بوم ماست. ما با دریا پیوند ابدی داریم و کلمات هم مثل امواج، باید مدام در جریان باشند تا ساحل اندیشه را تازه نگه دارند.

چرا با وجود دشواری‌های لجستیکی، بر حفظ نشان «بوشهر و گناوه» در پیشانی لوگوی انتشارات پافشاری کردید؟

هویت بومی بزرگ‎ترین مزیت رقابتی ماست. من می‌خواستم وقتی کتابی از این انتشارات در قفسه‌های کتابفروشی‌های تهران قرار می‌گیرد، فریاد بزند که صدای نویسنده بومی جنوب است.

در آغاز راه، نگاه جامعه فرهنگی به یک ناشر شهرستانی چگونه بود؟

بسیاری آن را  یک بلندپروازی مقطعی می‌دیدند، اما ربع قرن استمرار نشان داد که ریشه این درخت در خاک اصالت دویده است.

 آیا حضور در تهران وسوسه‌تان نکرد که دفتر اصلی را به آنجا منتقل کنید؟

نشانی مرکز شاید کار را راحت می‌کرد، اما «دریانورد» بدون عطر ساحل گناوه، معنای وجودی‌اش را از دست می‌داد.

پس از گذشت ۲۵ سال از عمر این نشر، بزرگ‌ترین دستاورد معنوی این انتخاب را چه می‌دانید؟

اینکه توانستیم ثابت کنیم «توزیع دموکراتیک فرهنگ» از قلب یک بندر هم امکان‌پذیر است.

طبق آخرین آمارها، کارنامه انتشارات دریانورد از نظر تعداد عناوین به چه عددی رسیده است؟

تا به امروز مفتخریم که ۲۲۰ عنوان کتاب را روانه بازار نشر کرده‌ایم؛ آثاری که حاصل جان‌فشانی نویسندگان بومی و ملی است. البته در این  میان، در نشر تعداد قابل توجه‌ای از کتاب‌ها، ناشر همکار هم داشته‌ایم؛ مثل بنیاد حفظ آثار و نشر آثار دفاع مقدس استان  بوشهر، انجمن نمایش استان بوشهر پ یا حوزه هنری استان بوشهر.

اگر بخواهیم این آمار را به زبان زمان ترجمه کنیم، ریتم تولید شما چگونه بوده است؟

در مقطعی از تاریخ ربع‌قرن ما، ریتم نشر به یک کتاب در هر ۴۳ روز رسید. این یعنی نشر برای ما نه یک رویداد، بلکه به مثابه تنفس مستمر بوده است.

پرکارترین دوران انتشارات دریانورد مربوط به چه بازه زمانی می‌شود؟

سه سال متوالی ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ فصل طغیان ما بود. تنها در سال ۱۳۹۷ موفق به چاپ ۲۳ عنوان کتاب شدیم و در مجموع آن سه سال، ۵۸ اثر منتشر شد که ربع کل تاریخ انتشارات را شامل می‌شود.

 آیا برآوردی هم از حجم صفحات تولید شده در این مدت دارید؟

بیش از ۵۰ هزار صفحه محتوای مکتوب در حوزه‌های مختلف، از تاریخ شفاهی تا ادبیات  و نمایش و تاریخ و…، تولید و عرضه شده است.

سهم نویسندگان زادگاهتان، گناوه، از این حجم تولید چقدر است؟

طبق مستندات ما، تا مقطع ۱۸ سالگی انتشارات، ۸۶ عنوان مستقیماً متعلق به اهل قلم گناوه بود که این نسبت در سال‌های اخیر با رشدی چشمگیر ادامه یافته است.

پراکندگی موضوعی آثار شما بر اساس نسبت‌های تاریخی به چه صورت است؟

آرشیو و خط انتشارات دریانورد، در طول زمان بیشترین سهم را به دفاع مقدس و ایثار داده است؛ ۵۱ عنوان که نشان می‌دهد حافظه جمعی و روایت ایثار، همچنان محور اصلی تولید محتواست. شعر (کلاسیک و نو) با ۳۰ عنوان و نمایش و ادبیات نمایشی با ۲۹ عنوان در رده بعدی قرار دارند؛ یعنی تقریباً یک‌چهارم کل عناوین، مستقیم به ادبیات شفاهی، نمایشی و شعر معاصر و کلاسیک اختصاص یافته است.

تاریخ و پژوهش‌های جنوب با ۱۵ عنوان، سهم کوچک‌تر اما مشخصی دارد. دین و معارف اسلامی با ۱۲ عنوان در کنار سایر محورها دیده می‌شود ولی گسترده‌ترین دسته، فرهنگ عامه و سایر موضوعات است؛ ۸۳ عنوان که نزدیک به ۳۸ درصد کل را شامل می‌شود و نشان می‌دهد طیف موضوعی انتشار، فراتر از چند برچسب ثابت، به مسائل روزمره، اجتماعی و متنوع فرهنگی کشیده شده است.

استراتژی شما در انتخاب نویسندگان چیست؟ آیا تنها با چهره‌های خاص کار می‌کنید؟

هرگز؛ ما مدل «دروازه باز» را برگزیدیم. از میان نویسندگان ما، بیش از ۸۰ نفر اولین اثر خود را با دریانورد چاپ کردند.  گویا ما سکوی پرتاب استعدادهای نو بوده‌ایم.

نام نویسندگان پیشتاز انتشارات دریانورد را برای ما فهرست می‌کنید؟

به جز خودم، فرزانه دهقانی (۸ اثر، جهانشیر یاراحمدی (۸ اثر)، محمد مظفری (۷ اثر)، ماندنی صلصال (۵ اثر)، جمات مژده( ۵ اثر)، علیرضا خلیفه‌زاده، غلامرضا کرمی، سید قاسم یاحسینی، حسین زارعی  هر کدام با (۴ اثر) و احمد آرام، فریبا جعفری، سیروس مهاجری، اکبر نجات‌اللهی هر کدام با (۳ اثر) با نشر ما همکاری داشته و دارند.

شما در ادامه مسیر فرهنگی خود، اقدام به راه‌اندازی رویداد «ضیافت بفرمایید کتاب» کردید، این رویداد با چه هدفی کلید خورد؟

هدف ما پذیرایی از مردم با کلمه بود. ۲۰ دوره برگزاری این ضیافت، پیوند میان نویسنده و مخاطب را در فضایی صمیمانه بازسازی کرد.

در این ضیافت‌ها دقیقا چه اتفاقاتی می‌افتد؟

رونمایی و جشن امضای آثار جدید، پاراگراف‌خوانی و صحنه‌خوانی نمایشنامه‌های منتشرشده، اهدای کتاب به تمامی حضار و آیتم‌های دیگر با موضوع  کتاب و کتابخوانی.

از سنت «نذر کتاب» و ابعاد انسانی آن هم بگویید؟

ما  چندین سال ستاد نذر و اهدای کتاب را تشکیل دادیم که  هزاران  جلد کتاب به کتابخانه‌ها ، مدارس، هیات‌های مذهبی و انجمن‌های تئاتری اهدا شد.

آیا آماری از ارزش این هدایا در دست است؟

تنها در دوره چهارم ضیافت، نزدیک به ۷۰۰ نسخه کتاب به ارزش ریالی ۶۰ میلیون ریال (در زمان خود) به صورت رایگان به مردم و گروه‌های هنری تقدیم شد.

یکی دیگر از اقدامات نشر شما، برپایی نمایشگاه «از گناوه تا کتاب» بود؛ این نمایشگاه چه تفاوتی با نمایشگاه‌های معمولی دارد؟

۱۰ دوره این نمایشگاه که در دل جشن فرهنگ گناوه برگزار شد، ویترین اختصاصی آثار اهل قلم استان بوشهر بود؛ جایی که نویسنده جنوبی، صاحب‌خانه است نه میهمان.

تاثیر این رویدادها بر سطح مطالعه عمومی بندر چگونه بوده است؟

وقتی احساس می‌کردیم و دل‌مان می‌خواست، کتاب به عرشه لنج‌ها و داخل مدارس راه پیدا کند و تا حدودی کرد ، یعنی سد «دسترسی» شکسته شده است.

مدیریت انتشاراتی با این حجم تولید در جنوب، چه چالش‌های مالی داشته است؟

ما ربع قرن بدون دریافت حتی یک ریال وام یا حمایت دولتی ایستادگی کردیم. البته بیشتر کتاب‌های منتشرشده ما با سرمایه گذاری خود پدیدآور  و نویسنده چاپ و منتشر شده است که شاید چندان حرفه‌ای نباشد اما این یک پارادوکس تلخ هم است؛ رونق تولید در عین تنگی معیشت فرهنگی.

چرا با وجود ۲۲۰ عنوان کتاب، هنوز جای خالی یک فروشگاه دائمی در شهر حس می‌شود؟

این بزرگ‌ترین حسرت من است. گناوه پر از مراکز خرید است، اما یک ویترین مدرن و زیبا برای عرضه هویت فرهنگی‌اش کم دارد. نشر بدون ویترین، صدایی است که در گلو می‌ماند.

مطالبات اصلی شما از نهادهای متولی چیست؟

از اداره ارشاد، فرمانداری، شورای شهر  و شهرداری و بخش‌های خصوصی  می‌خواهم که پس از ۲۵ سال مجاهدت، ما را در تحقق آرزوی تاسیس یک کتابفروشی درخور شأن مردم گناوه یاری کنند. ما نیازمند پایگاهی دائمی برای پیوند دائمی با کلمه هستیم.

در عصر سلطه شبکه‌های اجتماعی، آینده کتاب را چگونه می‌بینید؟

صفحات الکترونیکی هزاران کلمه زرد به خورد ما می‌دهند، اما باز کردن یک صفحه کتاب و خواندن روزانه آن، تنها راه مقابله با این تهاجم سطحی‌نگری است. البته که این انتشارات سعی کرده است آثار خود را به دل موبایل‌ها، تبلت‌ها، کتابخوان‌ها و رایانه‌ها هم بکشاند. اپلیکشین های مثال فیدیبو و طاقچه هم اکنون ویترین و محل عرضه خیلی از کتاب‌های منتشرشده ماست.

رویای بعدی انتشارات دریانورد برای دهه سوم فعالیت چیست؟

«تثبیت «دانشنامه نمایش در بوشهر» و تبدیل گناوه به یکی قطب‌های  تاریخ شفاهی جنوب ایران و همچنین تمرکز روی جوانان نو قلم و کسانی که قرار است اولین اثر خود را منتشر کنند و رویاهای دیگری که اگر عمر اجازه دهد.

در پایان برای کسانی که می‌خواهند مسیر شما را ادامه دهند؟

باید عاشق بود. در این گلستان چه می‌خواهیم جز کتابی و نگاری؟ کلمه مقدس است و خدمت به آن، معنای حقیقی زندگی است. عصاره ۲۵ سال فعالیت انتشارات دریانورد شاید در مفهوم «ایستادگی فرهنگی» خلاصه می‌شود. ما آموخته‌ایم که در تلاطم دوران، کتاب تنها رفیقی است که بی‌پردگی و صداقت را به ما هدیه می‌دهد. این مسیر، علیرغم تمام ناملایمات، با تکیه بر عشقی که از خاک جنوب ریشه می‌گیرد، ادامه خواهد یافت. ما به احترام کتاب قیام می‌کنیم و با این بیت مأنوس، عهد خود را با کلمه تازه می‌گردانیم: «جز صراحی و کتابم نبود یار و ندیم/ تا حریفان دغا را به جهان کم بینم».