نقش مشارکت‌های داوطلبانه در ارتقای سلامت روان سالمندان

بامداد جنوب: این هفته در «اتاق مشاوره»، یکی از سالمندان این پرسش را مطرح کرده است که فعالیت‌های داوطلبانه، کارهای خیر و مشارکت اجتماعی چگونه می‌توانند به بهبود سلامت روان سالمندان کمک کنند؟

دکتر محمدرضا بحرانی، دکترای تخصصی روان‌شناسی، در پاسخ به این پرسش می‌گوید: یکی از نیازهای اساسی انسان در همه سنین، احساس مفید بودن و اثرگذاری در زندگی دیگران است. بسیاری از سالمندان پس از بازنشستگی یا کاهش مسئولیت‌های شغلی، تصور می‌کنند دیگر نقش مؤثری در جامعه ندارند، در حالی که تجربه، دانش و مهربانی آنان سرمایه‌ای ارزشمند برای خانواده و جامعه به شمار می‌رود.

به گفته وی، فعالیت‌های داوطلبانه، کارهای خیر و مشارکت در برنامه‌های اجتماعی، این فرصت را برای سالمندان فراهم می‌کند که دوباره احساس کنند حضورشان ارزشمند و تأثیرگذار است. کمک به همسایه، آموزش مهارتی که سال‌ها آموخته‌اند، همکاری با مراکز خیریه، حضور در انجمن‌های فرهنگی، مذهبی یا اجتماعی و حتی وقت گذاشتن برای شنیدن درد دل دیگران، از جمله نمونه‌های مشارکت اجتماعی هستند که آثار مثبت روان‌شناختی به همراه دارند.

این روان‌شناس ادامه می‌دهد: پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند افرادی که ارتباط اجتماعی فعال‌تری دارند، کمتر دچار احساس تنهایی، افسردگی و ناامیدی می‌شوند و رضایت بیشتری از زندگی دارند. ارتباط با دیگران ذهن را فعال نگه می‌دارد، امید را افزایش می‌دهد و احساس تعلق به جامعه را تقویت می‌کند. همچنین انجام کارهای خیر، احساس آرامش، عزت‌نفس و معنا در زندگی را افزایش می‌دهد، زیرا فرد درمی‌یابد که همچنان می‌تواند منشأ خیر و برکت باشد.

دکتر بحرانی با تأکید بر اینکه مشارکت اجتماعی باید متناسب با شرایط هر فرد باشد، می‌افزاید: این فعالیت‌ها نباید به اندازه‌ای باشد که موجب خستگی یا فشار جسمی و روانی شود. هر سالمند باید با توجه به توانایی، وضعیت سلامت و علاقه خود، فعالیتی را انتخاب کند و در این مسیر، کیفیت حضور بسیار مهم‌تر از مقدار آن است.

وی همچنین به خانواده‌ها توصیه می‌کند سالمندان را به مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی تشویق کنند و فرصت تصمیم‌گیری و نقش‌آفرینی را از آنان نگیرند، زیرا احساس مفید بودن، یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ سلامت روان در دوران سالمندی است. سالمندی پایان نقش‌آفرینی نیست، بلکه مرحله‌ای از زندگی است که در آن تجربه، خرد و مهربانی می‌تواند بیش از هر زمان دیگری به زندگی دیگران معنا ببخشد.

در مجموع، حضور سالمندان در فعالیت‌های داوطلبانه و اجتماعی، فقط به نفع جامعه نیست، بلکه به خود آنان نیز کمک می‌کند تا با احساس ارزشمندی، امید و تعلق بیشتری زندگی کنند. حفظ ارتباط با دیگران و مشارکت در کارهای خیر، راهی مؤثر برای تقویت سلامت روان و افزایش رضایت از زندگی در دوران سالمندی است.