فشار اقتصادی و پیامدهای روانی آن در سالمندی

بامداد جنوب: یکی از سالمندان عزیز بامداد جنوب پرسیده است: «نگرانی‌های مالی و اقتصادی چه پیامدهایی بر سلامت روان سالمندان دارد؟» ما برای پاسخ به سراغ دکتر محمدرضا بحرانی، دکترای تخصصی روان‌شناسی، رفتیم.

وی این‌گونه پاسخ داد: نگرانی‌های مالی یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده سلامت روان سالمندان است. بسیاری از سالمندان پس از بازنشستگی با کاهش درآمد، افزایش هزینه‌های درمان، تورم و نگرانی درباره آینده خود یا خانواده روبه‌رو می‌شوند. اگر این دغدغه‌ها طولانی‌مدت باشد، می‌تواند زمینه‌ساز اضطراب، افسردگی، اختلال خواب، تحریک‌پذیری، کاهش اعتمادبه‌نفس و حتی انزوای اجتماعی شود.

البته باید توجه داشت که فشار اقتصادی به‌تنهایی تعیین‌کننده سلامت روان نیست، بلکه برداشت فرد از شرایط و شیوه مقابله او با مشکلات مالی نیز نقش مهمی دارد. گاهی دو سالمند با شرایط اقتصادی مشابه، واکنش‌های کاملاً متفاوتی نشان می‌دهند. فردی که از حمایت خانواده، روابط اجتماعی مناسب و مهارت حل مسئله برخوردار است، معمولاً آسیب روانی کمتری تجربه می‌کند.

توصیه می‌کنم سالمندان نگرانی‌های مالی خود را پنهان نکنند و درباره آن با اعضای خانواده یا مشاوران قابل اعتماد گفت‌وگو کنند. داشتن برنامه مالی واقع‌بینانه، پرهیز از مقایسه خود با دیگران، ادامه فعالیت‌های اجتماعی، حفظ ارتباط با دوستان، ورزش منظم، خواب کافی و انجام فعالیت‌های لذت‌بخش، می‌تواند فشار روانی را کاهش دهد.

خانواده نیز باید بداند که امنیت روانی سالمند فقط با تأمین هزینه‌های زندگی ایجاد نمی‌شود. احترام، مشارکت دادن سالمند در تصمیم‌های خانوادگی، قدردانی از تجربه‌های او و ایجاد احساس مفید بودن، به همان اندازه اهمیت دارد.

اگر نگرانی‌های اقتصادی برای چند هفته یا چند ماه ادامه پیدا کند و با علائمی مانند غمگینی مداوم، ناامیدی، کاهش انگیزه، بی‌خوابی، گوشه‌گیری یا احساس بی‌ارزشی همراه باشد، مراجعه به روان‌شناس ضروری است. دریافت کمک تخصصی نشانه ضعف نیست، بلکه اقدامی آگاهانه برای حفظ سلامت روان و ارتقای کیفیت زندگی در دوران سالمندی است.