ایران تعیین‌کننده مسیر امن است

بامدادجنوب_مریم خوئینی

تحولات اخیر در تنگه هرمز، این آبراه راهبردی و حساس، بار دیگر نقش کشورهای حاشیه خلیج فارس را در معادلات امنیتی منطقه پررنگ کرده است. در روزهایی که بحث ترتیبات جدید تردد در تنگه هرمز و پیامدهای آن بر امنیت دریایی و مناسبات منطقه‌ای مورد توجه قرار گرفته، سفر سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، به عمان نیز نگاه تحلیلگران را به خود جلب کرده است. به گفته اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه این سفر در ادامه رایزنی‌هایی است که طی یکی، دو ماه اخیر درخصوص با موضوع تنگه هرمز با عمان آغاز شده است.

به گفته بقائی ایران مسئولیت روشنی را در زمینه ایجاد ترتیبات عادی و همین‌طور موضوع خدمات دریایی مربوط به تردد کشتی‌ها در عمان پذیرفت و در این زمینه هم بسیار مصمم و قاطع بوده است. طبق توافقی که شده بود، ما باید با عمان در این زمینه مشورت و همکاری می‌کردیم. جلسات فنی تا الان چند دور برگزار شده است، هم در تهران و هم در مسقط و این سفر هم در راستای تداوم همان رایزنی‌ها، برای کمک به تسهیل تردد ایمن در تنگه هرمز، انجام می‌شود.

در همین زمینه، تلاش کرد‌ه‌ایم در گفت‌وگو با یک کارشناس روابط بین‌الملل، ابعاد مختلف این سفر و پیام‌های احتمالی آن را بررسی کنیم.

رضا صارمی‌راد در گفت‌وگو با بامدادجنوب درخصوص تحولات هفته اخیر و چرایی سفر عراقچی به عمان، گفت: داستان تنش‌ها از آنجا شروع شد که برخی کشتی‌ها از مسیری تردد کردند که مربوط به مسیر عمانی تنگه بود؛ مسیری که با آنچه جمهوری اسلامی ایران برای تردد تعیین کرده بود، تفاوت داشت. این کشتی‌ها به مسیر تعیین‌شده از سوی ایران توجه نکردند و همین موضوع باعث شد جمهوری اسلامی ایران واکنش نشان دهد و اعلام کند که مسیر عمانی مورد تأیید ما نیست. به همین دلیل، کشتی‌هایی که در آن مسیر بودند، مورد هدف قرار گرفتند تا مسیر خود را اصلاح کنند و در مسیری که جمهوری اسلامی ایران تعیین کرده بود، حرکت کنند.

نباید می‌گفتیم تنگه هرمز شراکتی اداره شود

وی تصریح کرد: یک طرف این ماجرا کشور عمان است با این حال به اعتقاد من، از ابتدا نباید به عمانی‌ها می‌گفتیم تنگه هرمز به صورت شراکتی اداره شود. باید به آنها می‌گفتیم به طور یقین مدیریت تنگه هرمز با جمهوری اسلامی ایران است و درآمد و مزایای آن بین ایران و عمان تقسیم می‌شود. چرا که عمان توانایی این را ندارد که در مقابل آمریکایی‌ها بایستد و هر زمان با فشار آمریکا مواجه شود، ناچار به عقب‌نشینی خواهد شد؛ همان اتفاقی که اکنون شاهد آن هستیم.

این کارشناس حوزه بین‌الملل افزود: در حال حاضر عمان می‌گوید مگر شما نگفتید ما دو کشور شریک هستیم؟ پس من از سمت ساحل خودم اجازه عبور کشتی‌هایی را می‌دهم که می‌خواهند از این مسیر عبور کنند. آن‌ها معتقدند عهدشکنی هم نکرده‌اند و از نگاه خودشان حق هم دارند. این موضوعی بود که باید از ابتدا به آن توجه می‌کردیم و اکنون در حال اصلاح آن هستیم.

صارمی‌راد با بیان اینکه بخشی از سفر آقای عراقچی به عمان برای اصلاح همین نگاه است، توضیح داد: باید برای آن‌ها روشن شود که قرار نیست عمان مسیر جداگانه‌ای برای تردد معرفی کند، بلکه مدیریت تنگه با ایران خواهد بود و عمان نیز از مزایا و منافع آن استفاده خواهد کرد.

وی در پاسخ به این پرسش که این سفر چه پیامی برای کشورهای حاشیه خلیج فارس دارد؟ گفت: در واقع، ما می‌خواهیم نشان دهیم با کشورهای حوزه خلیج فارس مشکلی نداریم، به شرط آن‌که خاک آن‌ها یا پایگاه‌های آمریکا مستقر در این کشورها، محلی برای حمله به ایران نباشد. همچنین می‌خواهیم از طریق عمان این پیام را منتقل کنیم که مدیریت تنگه هرمز در اختیار ایران است. حتی کشورهایی مانند قطر که نقش میانجی را ایفا می‌کنند، اما کشتی‌هایشان از مسیر عمانی عبور می‌کند، باید بدانند که مدیریت تنگه با جمهوری اسلامی ایران است. به نظر من، هدف این سفر آن است که این موضوع به صورت حضوری به طرف عمانی منتقل شود تا آن‌ها بدانند اگرچه یک طرف این ماجرا هستند، اما اداره تنگه با ایران خواهد بود.

عمان توان اداره تنگه هرمز را ندارد

این کارشناس روابط بین‌الملل ادامه داد: در بسیاری از موارد، عمان تلاش کرده سیاست‌های خود را با جمهوری اسلامی ایران هماهنگ کند و این موضوع فقط مربوط به سال‌های اخیر نیست. اما در عین حال ظرفیت محدودی دارد و نمی‌تواند در مقابل آمریکا ایستادگی کند.

وی در ادامه در خصوص نقش عمان در کاهش تنش‌های منطقه‌ای تصریح کرد: عمان می‌تواند نقش یک میانجی را داشته باشد، اما اینکه بخواهد مدیریت کند یا بگوید این بخش از تنگه متعلق به من است و اجازه عبور آمریکایی‌ها را نمی‌دهم، چنین توانی ندارد؛ حتی اگر خودش هم بخواهد.

این کارشناس حوزه بین‌الملل تأکید کرد: به نظر من، آقای عراقچی در این سفر می‌خواهد این موضوع را به عمانی‌ها منتقل کند که از این به بعد، مدیریت تنگه با ایران خواهد بود و شما هم از مزایای آن استفاده خواهید کرد، اما قرار نیست برای خودتان مسیر جداگانه‌ای تعریف کنید. فکر می‌کنم این موضوع باید حضوری به آن‌ها گفته می‌شد، چون اگر از طریق رسانه مطرح می‌شد، ممکن بود باعث تیره شدن روابط دو کشور شود. به نظر من، این مسأله از مسیر دیپلماتیک بهتر حل خواهد شد.

صارمی‌را‌د درباره اینکه آیا این سفر می‌تواند مقدمه‌ای برای تحرکات دیپلماتیک بعدی باشد؟ گفت: آنچه امروز در رسانه‌ها دیده می‌شود، این است که کشورهایی که نقش میانجی را بر عهده دارند، بیشتر قطر و پاکستان هستند. عمانی‌ها به این دلیل که از نگاه آمریکایی‌ها، بیشتر مسائل را از زاویه دید ایران ارزیابی می‌کنند، دیگر مانند گذشته مورد اعتماد واشنگتن نیستند.

وی تأکید کرد: فکر می‌کنم اگر اصلاح نگاه در زمینه اداره تنگه هرمز انجام شود، عمان همچنان می‌تواند حامل پیام جمهوری اسلامی ایران برای دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس باشد، اما بحث میانجی‌گری مذاکرات فعلاً بیشتر از سوی قطر و پاکستان دنبال می‌شود.