روسای درازی به روایت حسن قلندری

بامداد جنوب: روستای درازی از جمله روستاهای جنوبی صاحب‌نامی است که اکنون با انتشار اثری جامع درباره «رؤسا و کلانتران» آن، جایگاه تاریخی خود را در کتابخانه‌های پژوهشی تثبیت می‌کند. کتاب «طایفه رؤسا و کلانتران بلوک درازی دشتی» با تصحیح و بازخوانی حسن قلندری، نویسنده و پژوهشگر جنوبی، به همت انتشارات هلیله منتشر شد تا از شکوه و نقش این منطقه در تاریخ ایران سخن بگوید.

این کتاب ۴۱۵ صفحه‌ای که با ویراستاری اسماعیل منصورنژاد و صفحه‌آرایی زهرا زارعی در ۳۰۰ نسخه به چاپ رسیده است، با بررسی اسناد پراکنده از دوران صفویه، زندیه و قاجاریه تا پهلوی و جمهوری اسلامی، تصویری دقیق از جغرافیای سیاسی و اجتماعی این منطقه ارائه می‌دهد. قلندری در مقدمه اثر، با استناد به اسناد تاریخی، از گستردگی «بلوک درازی» سخن می‌گوید؛ منطقه‌ای که در گذشته مرزهای وسیعی داشت و نام آن در فرمان‌های پادشاهان ایران و والیان ایالت فارس می‌درخشید.

نویسنده در این پژوهش، «طایفه رؤسا و کلانتران بلوک درازی دشتی» را از دو بعد متمایز معرفی می‌کند؛ نخست، روحیه وطن‌پرستی و مبارزه با استعمار؛ به‌گونه‌ای که در تاریخ این طایفه، حمایت از مبارزان ضد انگلیسی مانند احمد خان تنگستانی و رئیسعلی دلواری، جایگاه ویژه‌ای دارد. دوم، پیشینه فرهنگی و علمی؛ که با وجود کتاب‌های قدیمی، تأسیس مکتب‌خانه‌ها و پرورش نسل‌های متعدد فرهنگی و مذهبی، این طایفه را به یکی از فرهنگی‌ترین گروه‌های منطقه تبدیل کرده است.

حسن قلندری در بخش رجال‌شناسی کتاب، با رویکردی متقن و با بهره‌گیری از مصاحبه‌های شخصی و منابع تاریخی، به معرفی شخصیت‌های برجسته این منطقه پرداخته است. او تأکید دارد که شناسایی و ثبت نام شخصیت‌های محلی، وظیفه‌ای دشوار است، اما تلاش شده تا با استناد به اسناد مستند، میراث این رجال و نقش آن‌ها در پیشبرد امور اجتماعی و سیاسی منطقه برای آیندگان ثبت شود.

انتشار این اثر، نه تنها برای اهالی شهرستان دشتی، بلکه برای تمامی پژوهشگران تاریخ جنوب و متخصصان حوزه تبارشناسی و تاریخ سیاسی، گره‌گشای درک بهتر پیوندهای تاریخی میان سواحل خلیج فارس و خاک ایران است.

حسن قلندری پیش از این در گفت‌وگویی در خصوص انگیزه‌اش از تالیف کتاب «طایفه رؤسا و کلانتران بلوک درازی دشتی به روایت اسناد و تصویر» به بامداد جنوب گفته است: پدرم به دشتی عشق و علاقه زایدالوصفی داشت به اندازه‌ای که این علاقه را به من نیز انتقال داد. او اولین کسی بود که تاریخ شفاهی دشتی را برایم روایت کرد؛ روایت‌هایی از به‌قدرت رسیدن محمدخان در خورموج، فتح لنگه و خروج انگلیسی‌ها به دست جمال‌خان دشتی و دشتی‌ها، مبارزه مسلحانه دشتی‌ها با انگلیسی‌ها، سال نهضتی، دوره کردن رئیس غلام، تنگ پشمه، فتح بلوک، سال‌های وحشت و شجاعت‌ها و مردانگی‌های اهالی این بلوک و… را با دقت و ذکر جزئیات با اتکا بر حافظه شفاهی تبیین کرد. با شنیدن این روایت‌ها بر آن شدم تا در کنار این روایت‌های شفاهی، اسناد مکتوبی که در خصوص دشتی وجود داشت، شناسایی و جمع‌آوری کنم. کار دشواری بود اما جوینده یابنده است و توانستم اسناد قابل توجه و مهمی را درباره این بلوک، شخصیت‌ها و طایفه درازی و دیگر طوایف آن پیدا کنم که همه آن‌ها در این کتاب مورد شرح و بازخوانی قرار گرفته‌اند.