هیچ گزارشی در دوران جنگ معطل نماند

بامداد جنوب: اقتصاد جهانی امروز بیش از هر زمان دیگری به منابع انرژی و نحوه مدیریت و مبادله آن‌ها وابسته است. برای کشوری مانند ایران که از ذخایر قابل توجه نفت و گاز برخوردار است، صادرات نفت خام و فرآورده‌های نفتی همواره نقشی اساسی در تامین درآمدهای ارزی، تقویت جایگاه اقتصادی در بازارهای بین‌المللی و توسعه زیرساخت‌های ملی ایفا می‌کند. این ظرفیت ارزشمند زمانی به‌طور کامل محقق می‌شود که فرایندهای تولید، انتقال و صادرات با دقت، شفافیت و انطباق با استانداردهای معتبر جهانی انجام شود.

در این میان، کنترل دقیق مقادیر کمی و پارامترهای کیفی مواد نفتی در مبادی تولید، ذخیره‌سازی، انتقال و صادرات از ارکان اصلی مدیریت صحیح این ثروت ملی است. تحقق چنین نظارتی نیازمند ساختاری تخصصی، نیروی انسانی کارآمد و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اندازه‌گیری و استانداردهای بین‌المللی در حوزه نفت و انرژی است که بتواند تمامی مراحل مبادلات نفتی را به‌صورت دقیق پایش و صحت اطلاعات و آمارهای مرتبط با آن را تضمین کند.

اداره‌کل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی در ساختار ستاد وزارت نفت، مرجع نهایی تائید کمی و کیفی مبادلات نفت، گاز و فرآورده‌های نفتی کشور است که با حضور مستمر و شبانه‌روزی ناظران در مبادی تولید، انتقال و صادرات، صحت آمارهای صنعت نفت را تضمین کرده و صیانت از منافع ملی، حفظ حقوق دولت و شفاف‌سازی مبادلات انرژی را دنبال می‌کند.

اهمیت این ماموریت در شرایط کنونی که کشور بحران جنگ را پشت سر گذاشته و همچنان با پیامدهای اقتصادی، زیرساختی و معیشتی آن مواجه است، دوچندان شده است؛ چراکه مدیریت دقیق منابع انرژی و حراست از درآمدهای صادراتی، از پایه‌های اصلی بازسازی، ثبات اقتصادی و تقویت توان ملی به شمار می‌رود.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی نیز با تاکید بر این جایگاه راهبردی به شانا گفت: نظارت بی‌وقفه و تخصصی در تمامی مبادی تولید و صادرات، افزون بر تضمین دقت داده‌ها و سلامت فرایندها، نقشی تعیین‌کننده در پاسداری از حقوق حاکمیت و ارتقای شفافیت در مبادلات انرژی کشور ایفا می‌کند.

مرتضی محمودی با اشاره به جایگاه اداره کل نظارت بر صادرات در ساختار وزارت نفت بیان کرد: این اداره کل به عنوان زیرمجموعه معاونت نظارت بر منابع هیدروکربوری فعالیت می‌کند و تنها مرجع مورد وثوق حوزه اندازه‌گیری در صنعت نفت و سایر دستگاه‌های نظارتی تصمیم‌گیر برای تأیید صحت اعداد و ارقام مبادلات نفت، گاز و فرآورده‌های نفتی است.

به گفته وی، این اداره مسئول تعیین و تائید کمی و کیفی مقادیر مبادله‌شده میان شرکت‌های تولیدی دولتی و همچنین مبادلات میان بخش‌های دولتی و خصوصی است و تا زمانی که ارقام متبادله به تائید این مجموعه نرسد، مبنایی برای تسویه و پرداخت‌های مالی وجود نخواهد داشت. اداره‌کل نظارت بر صادرات شامل سه معاونت امور عملیات، معاونت امور فنی و معاونت اطلاعات مدیریت و سامانه پایش مبادلات مواد نفتی است.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی ادامه داد: معاونت امور عملیات به‌شکل مستمر با استقرار نیروهای نظارتی در مناطق عملیاتی کشور، مسئول انجام نظارت‌های کمی و کیفی بر مبادلات نفت، گاز و فرآورده‌هاست. پس از جمع‌آوری داده‌ها، اطلاعات مدیریت و سامانه پایش مبادلات مواد نفتی وظیفه تجمیع، پردازش و استخراج گزارش‌های آماری را به‌ عهده دارد و این اطلاعات برای شرکت‌های اصلی صنعت نفت به‌منظور انجام محاسبات مالی و عملیاتی ارسال می‌شود.

به گفته محمودی، ماهانه حدود ۵۰ عنوان آمار تخصصی در حوزه تولید، صادرات و مبادلات نفت، گاز و فرآورده‌های نفتی و گازی ازسوی اداره کل نظارت بر صادرات استخراج و به شرکت‌های ذی‌ربط ارائه می‌شود.

وی درباره وظایف معاونت امور فنی این اداره‌کل گفت: پیش از هرگونه دریافت خوراک یا تحویل فرآورده، وجود سامانه‌های اندازه‌گیری استاندارد الزامی است. بررسی، تأیید فنی و انطباق این تجهیزات با استانداردهای روز دنیا ازسوی معاونت فنی انجام می‌شود و پس از آن شرکت‌ها مجاز به نصب و بهره‌برداری از این سامانه‌ها خواهند بود.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی مهم‌ترین ویژگی و دستاورد اداره‌کل نظارت بر صادرات را حضور مستمر نیروهای این مجموعه در سراسر کشور معرفی و تصریح کرد: از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب کشور، هرجا مبادله‌ای انجام شود که یک سوی آن دولت باشد، نمایندگان اداره کل نظارت بر صادرات حضور دارند.

محمودی افزود: برخلاف برخی واحدهای نظارتی که نظارت‌های دوره‌ای و مقطعی انجام می‌دهند، نظارت در این اداره‌کل به‌صورت لحظه‌ای، مستمر و در متن عملیات انجام می‌شود. همین موضوع سبب شده است دقت و شفافیت در ثبت ارقام و اطلاعات مبادلات نفتی به‌شکل قابل توجهی افزایش یابد.

وی تاکید کرد: با توجه به سهم زیاد درآمدهای نفتی در اقتصاد کشور، صحت اعداد و ارقام ثبت‌شده اهمیت ویژه‌ای دارد و بسیاری از دستگاه‌های حاکمیتی و نظارتی محاسبات خود را بر مبنای آمار تأییدشده این اداره کل انجام می‌دهند.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی با اشاره به برنامه‌های توسعه‌ای این مجموعه گفت: علاوه بر فعالیت‌های جاری و روزمره، بخشی از برنامه‌های اداره کل نظارت بر صادرات به ارتقای زیرساخت‌های اندازه‌گیری اختصاص دارد. براساس تکالیف تعیین‌شده در قانون برنامه هفتم پیشرفت، وزارت نفت موظف به اجرای طرح سامانه جامع مدیریت هوشمند انرژی است که در قالب ۲۲۰ پروژه برای تجهیز نقاط نظارتی در شرکت‌های تابع دنبال می‌شود.

محمودی ادامه داد: نظارت بر انتخاب، خرید و استقرار تجهیزات اندازه‌گیری در این پروژه‌ها به‌ عهده اداره‌کل نظارت بر صادرات است و در این مسیر نشست‌های مستمر با مجریان طرح در شرکت‌های مختلف برگزار می‌شود تا تجهیزات مطابق با استانداردهای معتبر ملی و بین‌المللی انتخاب و نصب شوند.

وی مهم‌ترین چالش پیش‌روی این حوزه را محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها دانست و گفت: بخش قابل توجهی از تجهیزات و فناوری‌های پیشرفته اندازه‌گیری در اختیار شرکت‌های اروپایی و آمریکایی است و تحریم‌ها فرایند تأمین و انتقال این تجهیزات را با دشواری روبه‌رو کرده است.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی افزود: بااین‌حال در سال‌های اخیر شرکت‌های داخلی توانمندی در حوزه طراحی و ساخت تجهیزات اندازه‌گیری تأسیس شده‌اند و اداره‌کل نظارت بر صادرات نیز با ارائه دانش فنی، انتقال تجربیات تخصصی و حمایت‌های لازم از توسعه توان داخلی پشتیبانی می‌کند.

وی درباره تاثیر تحولات بازار جهانی انرژی بر فعالیت‌های این اداره‌کل گفت: تغییرات قیمت نفت و فرآورده‌ها بیشتر بر جنبه‌های اقتصادی و تجاری تاثیرگذار است و تاثیر مستقیمی بر ماموریت‌های نظارتی اداره‌کل نظارت بر صادرات ندارد. وظیفه ما نظارت دقیق بر فرایندهای تولید، صادرات، واردات و مبادلات مواد نفتی است و این ماموریت فارغ از شرایط بازار و نوسان‌های قیمتی، به‌صورت مستمر دنبال می‌شود.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی تاکید کرد: ماموریت اصلی این اداره‌کل صیانت از منافع ملی از طریق تضمین صحت، دقت و شفافیت اطلاعات مربوط به مبادلات نفتی کشور است و این مسئولیت با حضور دائمی و شبانه‌روزی نیروهای نظارتی در سراسر کشور انجام می‌شود.

محمودی با اشاره به شرایط ویژه صنعت نفت در جریان جنگ‌های تحمیلی سوم گفت: بخشی از چالش‌های ما در آن مقطع، چالش‌های امنیتی و مخاطرات ناشی از جنگ بود؛ مسائلی که سلامت و امنیت کارکنان را تحت‌تأثیر قرار می‌داد و فشارهای روحی و روانی فراوانی را برای کارکنان و خانواده‌های آن‌ها به همراه داشت.

وی با اشاره به اینکه جنگ پدیده‌ای تلخ و ویرانگر است، اما در چنین شرایطی میزان تعهد و مسئولیت‌پذیری افراد نیز آشکار می‌شود، افزود: همکاران اداره‌کل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی در این ایام ثابت کردند که حتی در سخت‌ترین شرایط نیز وظایف نظارتی خود را ترک نخواهند کرد.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی تصریح کرد: در برخی مناطق، همکاران ما در شرایط بمباران و تهدیدهای مستقیم دشمن حضور داشتند، اما حتی لحظه‌ای از انجام مأموریت‌های خود عقب‌نشینی نکردند. در طول این مدت ارتباط مستمر با مناطق عملیاتی برقرار بود و با وجود نگرانی‌های امنیتی و جانی، تأکید اصلی ما بر صیانت از بیت‌المال و حفظ حقوق حاکمیت بود.

محمودی ادامه داد: نگرانی نسبت به سلامت کارکنان، دوری آن‌ها از خانواده‌ها و فشارهای روانی ناشی از شرایط جنگی وجود داشت، اما با تدابیر اتخاذشده ازسوی مدیریت اداره کل، معاونت‌ها و رؤسای مناطق عملیاتی، این دوره با موفقیت پشت‌سر گذاشته شد و خوشبختانه همه همکاران در سلامت کامل به فعالیت خود ادامه دادند.

وی با بیان اینکه فعالیت‌های نظارتی اداره‌کل نظارت بر صادرات در دوران جنگ بدون وقفه ادامه یافت، گفت: یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این دوره آن بود که حتی یک گزارش نیز معطل نماند و همه گزارش‌های تخصصی طبق برنامه و به‌صورت منظم تهیه و ارسال شد. گزارش‌های تولید، صادرات نفت خام و میعانات گازی که از مهم‌ترین گزارش‌های صنعت نفت به شمار می‌روند، طبق روال همیشگی در کوتاه‌ترین زمان ممکن آماده  و حتی در برخی موارد  زودتر از موعد مقرر  ارسال شدند.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی تاکید کرد: این موضوع نشان‌دهنده چابکی، تعهد و روحیه مسئولیت‌پذیری همکاران ما در مناطق عملیاتی کشور است.

محمودی با اشاره به برنامه‌های توسعه‌ای این اداره کل بیان کرد: یکی از مهم‌ترین تکالیف وزارت نفت در قانون برنامه هفتم پیشرفت، ایجاد سامانه جامع مدیریت هوشمند انرژی است؛ موضوعی که سال‌ها از دغدغه‌های اصلی اداره کل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی بوده است.

وی افزود: در قالب این طرح، ۲۲۰ پروژه برای هوشمندسازی نقاط تبادلی و نظارتی صنعت نفت تعریف شده و پس از شناسایی و تائید نقاط مورد نیاز ازسوی اداره‌کل نظارت بر صادرات، اجرای پروژه‌ها به چهار شرکت اصلی وزارت نفت واگذار شده‌است.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی ادامه داد: اگرچه وقوع جنگ روند اجرای برخی پروژه‌ها را با تاخیر روبه‌رو کرد، اما بخش عمده مطالعات مهندسی و اقدام‌های پایه‌ای پایان یافته و اجرای پروژه‌ها در مراحل مختلف در حال انجام است.

محمودی با اشاره به ابعاد این طرح ملی گفت: هدف نهایی، ایجاد امکان پایش هوشمند کل زنجیره تولید و توزیع نفت و گاز و فرآورده‌های نفتی و گازی از مرحله تولید تا مصرف نهایی است؛ با تکمیل این پروژه، همه مراحل تولید، انتقال، ذخیره‌سازی و صادرات به‌صورت هوشمند پایش خواهد شد. مرکز مانیتورینگ وزارت نفت نیز به همین منظور ایجاد شده است تا امکان رصد و مدیریت یکپارچه اطلاعات فراهم شود.

وی این طرح را یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های تاریخ صنعت نفت کشور دانست و افزود: اجرای کامل این پروژه نقش بسیار موثری در صیانت از منافع ملی، حفظ حقوق حاکمیت و افزایش شفافیت در زنجیره انرژی کشور خواهد داشت.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی درباره اولویت‌های سال جاری اداره‌کل نظارت بر صادرات بیان کرد: افزون‌بر تداوم فعالیت‌های جاری، توسعه لایه‌های نظارتی و گسترش نواحی عملیاتی یکی از مهم‌ترین برنامه‌های ماست که طی ماه‌های اخیر بخش قابل توجهی از آن به نتیجه رسیده‌است.

محمودی افزود: توسعه ساختارهای نظارتی موجب می‌شود امکان انجام نظارت‌های دقیق‌تر و موشکافانه‌تر در نقاط مختلف صنعت نفت فراهم شود و چالش‌های موجود در حوزه اندازه‌گیری و تبادلات نفتی با سرعت بیشتری شناسایی و برطرف شوند.

وی با تاکید بر اهمیت اندازه‌گیری در صنعت نفت گفت: شرکت‌های عملیاتی به‌طور طبیعی تمرکز اصلی خود را بر تولید قرار می‌دهند، اما زمانی که قرار است این تولید به درآمد پایدار برای کشور تبدیل شود، اهمیت اندازه‌گیری دقیق و قابل اتکا بیش از پیش نمایان می‌شود.

مدیرکل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی افزود: یکی از ماموریت‌های اصلی اداره‌کل نظارت بر صادرات، ایجاد دغدغه و حساسیت درباره موضوع اندازه‌گیری دقیق در میان شرکت‌های تولیدی و عملیاتی است تا همه فرایندهای مالی و تجاری بر پایه اطلاعات صحیح و قابل استناد انجام شود.

محمودی ضمن قدردانی از کارکنان اداره‌کل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی و سایر بخش‌های صنعت نفت گفت: همکاران ما در مناطق عملیاتی در کنار کارکنان بخش‌های تولید، پالایش و صادرات، در روزهای دشوار جنگ حضوری مستمر و موثر داشتند و اجازه ندادند، چرخه تولید، صادرات و نظارت متوقف شود.

به گفته وی، اداره‌کل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی فقط یک نهاد کنترل‌کننده نیست، بلکه مجموعه‌ای تخصصی برای ارتقای عملکرد شرکت‌ها، افزایش دقت در مبادلات و کمک به تصمیم‌گیری‌های کلان صنعت نفت به شمار می‌رود. امیدواریم همکاری میان این اداره‌کل و سایر بخش‌های عملیاتی صنعت نفت بیش از گذشته تقویت شود تا بتوانیم در مسیر صیانت از منافع ملی و بیت‌المال گام‌های موثرتری برداریم.