طرح احیای ماهی شانک زردباله ۲ سال دیگر تمدید شد

بامدادجنوب_الهام بهروزی

مسئولیت‌های اجتماعی در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی با هدف جبران بخشی از پیامدهای فعالیت‌های صنعتی بر محیط پیرامونی و نیز تقویت پیوند میان صنعت و جامعه محلی تعریف می‌شود که در سال‌های اخیر، از حوزه‌های صرفا حمایتی عبور کرده و به سمت برنامه‌های هدفمند، قابل سنجش و مبتنی بر مشارکت نهادهای تخصصی حرکت کرده است. در استان بوشهر با توجه به هم‌جواری گسترده صنایع نفت، گاز و پتروشیمی با زیست‌بوم‌های حساس ساحلی و دریایی، انتظار می‌رود طرح‌های مسئولیت اجتماعی صنایع در کنار تاثیر اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در منطقه، به‌صورت هدفمند بر حفاظت از سرمایه‌های طبیعی و تقویت پایداری منابع دریاپایه متمرکز شود.

در این میان، اجرای طرح احیای «ماهی شانک زردباله» به‌عنوان یکی از گونه‌های بومی و ارزشمند در معرض خطر خلیج فارس، از جمله اقداماتی است که با رویکرد حفاظت و احیای این گونه آبزی در سواحل استان بوشهر با حمایت شرکت پلیمر آریاساسول آغاز شده که پیش از این در طول ۱۰ سال طرح احیا و تکثیر آهوی جبیر را در نایبند اجرایی کرد. این شرکت برای نخستین بار با برنامه‌ریزی مرحله‌ای و در ابعاد اعلام‌شده وارد فاز عملیاتی طرح احیای ماهی شانک زردباله شده است. این طرح که با همکاری و نظارت اداره‌کل شیلات استان بوشهر اجرایی شده، ناظر بر تقویت ذخایر دریایی به‌ویژه گونه‌ای است که در سال‌های اخیر تحت تأثیر فشار صید و کاهش زادآوری، با افت محسوس جمعیت مواجه بوده و از بعد اقتصادی نیز برای صیادان و زنجیره معیشت ساحل‌نشینان اهمیت دارد.

بر اساس برنامه اجرایی ارائه‌شده، شرکت  با انتخاب پیمانکار تخصصی و تحت نظارت مستقیم اداره‌کل شیلات استان بوشهر، فاز نخست این طرح را با تولید و تکثیر ۱۳۰ هزار قطعه بچه‌ماهی برای محدوده عسلویه اجرا و این تعداد را در خرداد ۱۴۰۴ در سواحل نایبند رهاسازی کرد. مطابق تفاهم‌نامه منعقدشده میان پلیمر آریاساسول و اداره‌کل شیلات استان بوشهر، مجموعا ۲۶۰ هزار قطعه بچه‌ماهی باید در قالب این طرح تولید و رهاسازی شود. بر همین اساس، فاز دوم طرح نیز شامل رهاسازی ۱۳۰ هزار قطعه دیگر در خرداد ۱۴۰۵ در شهرستان کنگان می‌شد که روز گذشته (یکشنبه، ۱۰ خرداد) در سواحل مرجانی بندر کنگان اجرایی شد. در این مرحله با حضور جمعی از مسئولان استانی و شهرستانی، ۱۳۰ هزار قطعه لارو ماهی شانک زردباله در سواحل مرجانی کنگان رهاسازی شد. این اقدام در ادامه اجرای تفاهم‌نامه مشترک میان این شرکت و اداره‌کل شیلات استان بوشهر و در راستای بازسازی ذخایر این گونه بومی و ارزشمند خلیج فارس انجام شد.

مدیر ایمنی، بهداشت و محیط زیست HSE شرکت پلیمر آریاساسول در حاشیه این برنامه به بامداد جنوب گفت: این پروژه در چارچوب مسئولیت‌های اجتماعی شرکت پلیمر آریاساسول تعریف شد و حدود دو سال زمان برد تا به فاز نهایی برسد. نگاه این شرکت از ابتدا مبتنی بر کار ساختارمند و تاثیرگذار در حوزه محیط زیست و پویابخشی جوامع محلی بوده، از این‌رو، تلاش کردیم در هر حوزه‌ای که ورود می‌کنیم، بهترین خروجی را رقم بزنیم.

اردوان فرزین‌پور با بیان اینکه در فاز نهایی این طرح ۱۳۰ هزار قطعه بچه‌ماهی شانک زردباله در سواحل مرجانی کنگان رهاسازی شد، افزود: این ماهی که از نظر اقتصادی بسیار ارزشمند است در معرض خطر کاهش شدید و انقراض قرار گرفته و در عین حال نقش مهمی در معیشت صیادان دارد. کاهش ذخایر این گونه در سال‌های اخیر محسوس بوده و هدف ما کمک به تقویت ذخایر و بازگشت تدریجی آن به زیست‌بوم منطقه است.

به گفته وی، علاوه بر رهاسازی ۲۶۰ قطه بچه‌ماهی در دو فاز در عسلویه و کنگان، بخش دیگر این طرح مربوط به احیای زیستگاه‌های مصنوعی در سواحل این شهرستان بود. در این زمینه حدود ۴۲۰ قطعه زیستگاه مصنوعی در سواحل عسلویه و کنگان ایجاد شد که عملیات استقرار آن سال گذشته انجام گرفت و اکنون وارد مرحله ارزیابی و پیگیری نتایج شده‌ایم.

فرزین‌پور با اشاره به اینکه این طرح محیط زیستی که تاثیر مستقیمی بر معیشت صیادان منطقه و غنی‌بخشی ذخایر خلیج فارس دارد، با حمایت‌های آقای حیدرزاده، مدیرعامل پلیمر آریاساسول برای دو سال دیگر منعقد و تمدید شد، تصریح کرد: علاوه بر این طرح، برنامه‌های تکمیلی دیگری هم در بخش‌های مختلف در دست بررسی کارشناسی است که به محض نهایی شدن، اطلاع‌رسانی می‌شوند.

مدیر ایمنی، بهداشت و محیط زیست HSE شرکت پلیمر آریاساسول در پاسخ به این سوال مبنی بر اینکه اجرای چنین طرح‌هایی چه تاثیری بر نگاه جامعه محلی نسبت به صنعت پتروشیمی می‌تواند داشته باشد، توضیح داد: واقعیت این است که در بسیاری از مناطق، صنعت در ذهن جامعه محلی با تصویر «آلایندگی» شناخته می‌شود؛ اما چنین اقداماتی نشان می‌دهد صنعت می‌تواند در تعامل با محیط زیست و جوامع محلی، نقش مثبت و مشارکت‌محور داشته باشد. این تجربه می‌تواند الگو شود و سایر صنایع را هم به ورود به طرح‌های نوآورانه محیط‌زیستی ترغیب کند.

فرزین‌پور همچنین در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه پس از استقرار زیستگاه‌ها و رهاسازی بچه‌ماهی‌ها، آیا پایش و ارزیابی هم انجام می‌دهید، گفت: بله، پایش یکی از بخش‌های اصلی کار است. برنامه‌ریزی کرده‌ایم ماه آینده و پس از گذشت شش ماه از استقرار زیستگاه‌ها در کف دریا، عملیات بازدید میدانی، نمونه‌برداری و بازرسی انجام شود و سپس گزارش فنی تهیه کنیم. این داده‌ها کمک می‌کند اگر قرار است طرح ادامه پیدا کند، بر اساس اطلاعات واقعی اصلاحات لازم انجام شود.

وی در پاسخ به این سوال که در اجرای این طرح چه مجموعه‌هایی نقش داشتند و خروجی آن برای استان چیست، بیان کرد: طرح احیای ماهی شانک زردباله به شکل مشارکتی پیش رفته؛ دانشگاه‌های معتبر کشور، شیلات، بخش خصوصی، جوامع محلی و صیادان در این چرخه حضور دارند. یکی از نقاط مهم این بود که در برخی بخش‌ها، از جمله نمونه‌برداری‌های مرتبط با سواحل عسلویه و کنگان، داده‌های کافی در دسترس نبود؛ اما با کمک دانشگاه‌ها اطلاعات جامعی از لایه‌های زیرین و وضعیت منطقه تهیه شد. این داده‌ها برای استان و برای شیلات یک سرمایه اطلاعاتی است و می‌تواند مبنای پروژه‌های آینده قرار بگیرد. در کنار آن، موضوع آموزش صیادان هم دنبال شد.

وی در خصوص اینکه ثبت این طرح در یونسکو چه اهمیتی دارد، گفت: ثبت رسمی طرح در یونسکو به طرح «شناسنامه» می‌دهد، مسیر اجرای آن را مستند می‌کند و می‌تواند برای استان و اداره‌کل شیلات یک افتخار و یک تجربه قابل ارائه در سطح ملی و بین‌المللی باشد.

مدیرکل شیلات استان بوشهر نیز در حاشیه مراسم رهاسازی ۱۳۰ قطعه بچه‌ماهی شانک زردباله در سواحل مرجانی کنگان به بامداد جنوب گفت: یکی از اتفاقات کم‌سابقه در صنعت شیلات استان، امضای تفاهم‌نامه مسئولیت اجتماعی با شرکت پتروشیمی  (از زیرمجموعه نفت) بود که از سال ۱۴۰۲ آغاز شد و برای نخستین‌بار یک مجموعه صنعتی در این سطح، به‌صورت هدفمند وارد پروژه‌های احیای ذخایر دریایی شد.

عقیل امینی افزود: این تفاهم‌نامه در دو محور اصلی تعریف شد؛ نخست، ساخت و جانمایی زیستگاه‌های مصنوعی و دوم، اجرای برنامه رهاسازی بچه‌ماهی شانک زردباله در مجموع به تعداد ۲۶۰ هزار قطعه. در قالب همین برنامه، سال گذشته ۱۳۰ هزار قطعه رهاسازی شد و امروز نیز در شهرستان کنگان، ۱۳۰ هزار قطعه دوم رهاسازی شد تا فاز پیش‌بینی‌شده در تفاهم‌نامه تکمیل شود.

مدیرکل شیلات استان بوشهر با اشاره به توقف طولانی اجرای زیستگاه‌های مصنوعی در استان بیان کرد: ساخت زیستگاه‌های مصنوعی در بوشهر بیش از ۲۰ سال متوقف شده بود؛ اما با ورود پلیمر آریاساسول به این مسیر دوباره فعال شد و سال گذشته ۴۲۰ زیستگاه مصنوعی در سواحل شهرستان‌های عسلویه و کنگان جانمایی شد.

امینی ادامه داد: فشار صید بی‌رویه، صید خارج از فصل، صیدهای مخرب و همچنین پیامدهای تغییر اقلیم، زیستگاه‌های طبیعی را دستخوش تغییر کرده و معیشت جامعه صیادی را تحت تاثیر قرار داده‌است. به همین دلیل، بازسازی ذخایر آبزیان یکی از سیاست‌های جدی سازمان شیلات ایران محسوب می‌شود و اجرای این دست طرح‌ها، در کنار آبزی‌پروری، می‌تواند به حفظ پایداری صید و تقویت اقتصاد جوامع محلی کمک کند.

وی با قدردانی از همکاری شرکت پلیمر آریاساسول گفت: همراهی مدیرعامل و مدیر HSE این شرکت و تیم اجرایی این مجموعه در دو سال گذشته موثر بوده و این تفاهم‌نامه نیز برای دو سال آینده تمدید شده است. این همکاری در حوزه آموزش نیز دنبال شده و دوره‌هایی مانند کمک‌های اولیه، اطفای حریق و آموزش‌های مرتبط با صیادی پایدار با حمایت پلیمر آریاساسول برای صیادان برگزار شده است.

مدیرکل شیلات استان بوشهر درباره تاثیرگذاری این طرح‌ها توضیح داد: بازسازی ذخایر، یک اقدام هزینه‌بر بدون نتیجه نیست؛ حتی اگر بازگشت آن تدریجی باشد، در نهایت به تقویت ذخایر و تضمین معیشت صیادان منتهی می‌شود. در دهه ۸۰ نیز تجربه ساخت زیستگاه‌های مصنوعی در پنج نقطه خلیج فارس با جانمایی ۱۸۰۳ قطعه انجام شد، اما این روند سال‌ها متوقف مانده بود که اکنون با مشارکت پلیمر آریاساسول دوباره احیا شده است.

وی یادآور شد: در کنار تداوم این مسیر، تلاش می‌کنیم در دوره‌های بعدی و با تمدید تفاهم‌نامه، رهاسازی گونه‌های دیگری مانند هامور، سوکلا و سوبیتی را نیز در دستور کار قرار دهیم تا روند احیای ذخایر دریایی در جنوب استان تقویت و پایدارتر شود. پیش از این، فرایند احیا و بازسازی ذخایر بسیاری از گونه‌های آبزی در دریای شمال با قوت آغاز شده و نتایج امیدوارکننده‌ای داشته است؛ ما نیز درصددیم با بهره‌گیری از همان تجربه‌ها و ظرفیت‌های علمی و اجرایی، این رویکرد را در جنوب گسترش دهیم و با برنامه‌ریزی مرحله‌ای، تاثیرگذاری آن را در سال‌های آینده افزایش دهیم.