دوحه همچنان کانال مهم ارتباطی تهران و واشنگتن است

بامدادجنوب_مریم خوئینی

در شرایطی که خاورمیانه با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی، ابهام درباره آینده روابط ایران و آمریکا و نگرانی از گسترش بحران‌های امنیتی در خلیج فارس روبه‌رو است، نقش بازیگران میانجی بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است. در میان کشورهای منطقه، قطر طی دو دهه گذشته کوشیده است با حفظ ارتباط همزمان با تهران و واشنگتن، جایگاهی ویژه در مدیریت بحران‌ها و تسهیل گفت‌وگوهای غیررسمی به دست آورد؛ نقشی که از مذاکرات هسته‌ای گرفته تا تبادل زندانیان و انتقال پیام‌های سیاسی میان طرف‌های متخاصم، بارها خود را نشان داده است.

در همین حال، تحولات اخیر در تنگه هرمز، مواضع جدید برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و رقابت‌های فزاینده در بازار انرژی، پرسش‌های تازه‌ای را درباره آینده مناسبات ایران با همسایگان جنوبی و ظرفیت کشورهای منطقه برای جلوگیری از یک رویارویی گسترده مطرح می‌شود. در چنین فضایی، بررسی نگاه قطر به تحولات جاری و ارزیابی جایگاه این کشور در معادلات امنیتی و دیپلماتیک منطقه اهمیت ویژه‌ای دارد. برای واکاوی این مسائل، با سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در قطر گفت‌وگو کرده‌ایم؛ دیپلماتی که سال‌ها از نزدیک تحولات سیاسی دوحه و روابط ایران با کشورهای عربی خلیج فارس را دنبال کرده و می‌تواند تصویری روشن‌تر از پشت‌پرده تعاملات و موازنه‌ها نطقه‌ای ارائه دهد.

قطری‌ها میانجی پایان موقت جنگ ۱۲ روزه

محمدباقر سخایی سیاستمدار و دیپلمات که دو دوره بین سال‌های ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۹ و ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۵ سفیر ایران در قطر بود، در گفت‌وگوی اختصاصی با بامدادجنوب در خصوص میزبانی همیشگی قطر از مذاکرات غیررسمی و جابه‌جا کردن احتمالی پیامی میان تهران و واشنگتن گفت: اینکه در حال حاضر پیامی جابه‌جا می‌کند یا نه رسانه‌ها باید اطلاع داشته باشند. اما آنچه که بنده از ویژگی‌های رفتاری قطری‌ها اطلاع دارم این است که این کشور اصولا به میانجی‌گری بین کشورها علاقه‌مند است. مانند میانجی‌گری که در قضیه لبنان انجام داد یا اقداماتی که در مورد حوادث غزه انجام داد. در مورد ایران و آمریکا نیز تلاش‌هایی کرده است، حتی اطلاع داریم پایان موقت جنگ ۱۲روزه را قطر‌ی‌ها بر عهده داشتند؛ ماموریتی که از طرف آمریکایی‌ها به آن‌ها محول شده بود.

وی ادامه داد: در حال حاضر هم در تکاپو هستند و گفته شده آمریکایی‌ها این مسئولیت را به آن‌ها واگذار  کرده‌اند. هرچند برخورد سخیف و نامناسب وزیر جنگ آمریکا با وزیر خارجه قطر، آن‌ها را قدری دلسرد  کرده است، ولی ظاهرا با عذرخواهی که از آنان به عمل آمد کماکان به وساطت خود ادامه می‌دهند.

سفیر اسبق ایران در قطر، درباره نقش قطر در کنترل تنش‌های اخیر تنگه هرمز، گفت: به نظر من قطر نقش چندانی نمی‌تواند ایفا کند. شما می‌دانید که قطر از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس است که بیشترین خسارت را از بستن تنگه هرمز دیده است لذا همه سعی و تلاش خود را برای بازگشایی تنگه هرمز به کار می‌گیرد.

اعضای شورای همکاری خلیج فارس همدل نیستند

سفیر اسبق ایران در قطر در تحلیل بیانیه مشترک اخیر کشورهای عربی علیه کنترل ایران بر تنگه هرمز و در پاسخ به این پرسش که آیا این موضع‌گیری نمایشی برای همراهی با آمریکاست یا نشان‌دهنده پایان دوران تنش‌زدایی بین ایران و همسایگان جنوبی است، توضیح داد: صدور بیانیه علیه ایران کم‌سابقه نیست در طول قریب به ۴۷سالی که از تشکیل شورای همکاری خلیج فارس می‌گذرد، گاه در کمتر از یک سال بیانیه‌های مختلفی علیه جمهوری اسلامی ایران صادر کرده‌اند و هر چند برخی از کشورهای عضو با بیانیه صادر شده موافق نبودند ولی برای همراهی و به اصطلاح امروزی نان قرض دادن به یکدیگر، بیانیه‌ها را تائید می‌کردند. جمهوری اسلامی ایران هم چندان وقعی به این بیانیه‌ها نمی‌‌نهاد.

سخایی تصریح کرد: کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، همدل و همراه نیستند و اختلافات درونی  آن‌ها بیش از اختلافاتی است که با جمهوری اسلامی ایران دارند و بعضا مجبورند تظاهر به همدلی بکنند. با این حال در صدور این بیانیه همانگونه که اشاره کردید فشار آمریکا نه تنها بی‌تاثیر نبوده بلکه در چارچوب سیاست آمریکا و رژیم صهیونیستی صورت گرفته است، کما اینکه دیدید عمان که در این راستا همراهی لازم را انجام نداد، با چه واکنش سختی از سوی آمریکا مواجه شد.

وی درباره موضع قطر(که میزبان بزرگ‌ترین پایگاه هوایی آمریکا در منطقه یعنی العدیداست) در صورت وقوع یک درگیری محدود بین ایران و آمریکا، بیان کرد: در جنگ ۱۲ روزه و در جنگ تحمیلی رمضان ملاحظه کردید که در صورت درگیری مجدد با آمریکا، پایگاه‌های آمریکا در هر کشوری از منطقه هدف مورد نظر نیروی نظامی جمهوری اسلامی ایران خواهد بود و حتی این بار چه بسا کشورهای فرامنطقه‌ای هم از چشم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی دور نخواهند ماند.

رسانه‌های غربی عامل احساس خطر اعراب از ایران

این دیپلمات مجرب در خصوص رقابت دو کشور قطر و امارات در بازار گاز و انرژی و تأثیر آن بر روابطشان با ایران، تصریح کرد: رقابت این دو کشور در زمینه نفت و گاز تاثیری در جایگاه ایران به عنوان دارنده دومین منبع گاز جهان و صاحب یکی از بزرگ‌ترین منابع نفتی دنیا ندارد ولی با توجه به نیاز داخل کشور به این منبع خدادادی، جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر ظرفیت زیر ساخت برای صدور را ندارد امید است با بازسازی زیرساخت‌ها در آینده بتواند جایگاه اصلح خود را در بازار جهانی پیدا کند.

سخایی درباره امکان استفاده ایران از اختلافات درونی شورای همکاری برای بی‌اثر کردن تحریم‌ها یا فشارهای نظامی، گفت: در این باره کارشناسان و صاحب نظران دیدگاه‌های مختلفی دارند تصور من این است که در شرایط فعلی جمهوری اسلامی ایران مصلحت را در بهره‌گیری از این اختلافات نمی‌بیند و درست هم است.

وی به عنوان کسی که سال‌ها در فضای دیپلماتیک دوحه تنفس کرده‌ است درباره اینکه اعراب منطقه بیشتر از ایران مقتدر می‌ترسند یا از آمریکای غیرقابل پیش‌بینی، بیان کرد: متاسفانه رسانه‌های غربی مخصوصا رسانه‌های رژیم صهیونیستی ترس و دلهره شدیدی در دل مسئولان و مردم کشورهای خلیج فارس علیه جمهوری اسلامی ایران ایجاد کرده‌اند که علیرغم رفتار برادرانه جمهوری اسلامی ایران با این کشورها در طول قریب به پنجاه سال حاکمیت جمهوری اسلامی ایران، هنوز هم احساس ناامنی و خطر را نسبت به جمهوری اسلامی ایران دارند، شما اگر مصاحبه‌های روسای کشورهای عربستان و بحرین و کویت و حتی امارات را ملاحظه کنید می‌بینید که نگرانی کماکان وجود دارد در حالی که این نگرانی در دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس مانند قطر و مخصوصا عمان وجود ندارد و دو کشور رابطه خوبی با جمهوری اسلامی دارند.